Kariofilen w polskich aptekach: 30 odmian, dwa badania i ani jeden człowiek

Czym jest kariofilen i gdzie występuje poza konopiami?

Kariofilen to seskwiterpen o wzorze C15H24 i masie cząsteczkowej 204,35, czyli cząsteczka o piętnastu atomach węgla, o połowę większa od limonenu albo pinenu. Poza konopiami zapisano go w wielu olejkach eterycznych, przede wszystkim goździkowym, a rejestry chemiczne prowadzą go jako substancję aromatyzującą do żywności.

Nazwa systematyczna zaczyna się od członu bicyklo[7.2.0], co znaczy tyle, że w cząsteczce siedzą dwa zrośnięte pierścienie: dziewięcioczłonowy oraz mały czteroczłonowy. Taki mały pierścień jest wśród terpenów roślinnych rzadkością i odróżnia ten związek od humulenu, który ma identyczny wzór sumaryczny, a inaczej zwinięty szkielet węglowy. Rejestry chemiczne za najpospolitszą uznają postać trans, zapisywaną jako (E)-kariofilen, i to ona pada w pracy z 2008 roku.

Z jedenastu nazw terpenowych rozpoznawanych w tym klastrze kariofilen jest rozsiany najszerzej: bazy opisujące profil wymieniają go w składzie 73 z 85 kultywarów, a wykaz apteczny stawia go na pierwszym miejscu przy 30. Drugi seskwiterpen o tym samym wzorze, humulen, ma w tym klastrze własną stronę i pojawia się w profilach często obok kariofilenu. Sensoryczny opis, który ciągnie się za tą cząsteczką w rejestrach dodatków do żywności, mówi o nucie korzennej i drzewnej.

Po jakim czasie kariofilen dociera do organizmu i jak długo w nim zostaje?

Nie wiadomo, bo dla samego kariofilenu podanego z suszu nikt tego nie zmierzył. Przedziały, które da się podać uczciwie, opisują drogę podania i zachowanie całego surowca, nie pojedynczej cząsteczki. Poniższy akapit dotyczy więc wdychania i połykania jako takich, a liczby w nim są wspólne dla wszystkich odmian z tego zestawienia.

Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej niż sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z płuc do krwi niemal natychmiast, więc pierwsze odczucia pojawiają się po kilku minutach, nasilenie rośnie jeszcze przez kilkanaście do trzydziestu minut, a całość mija w ciągu dwóch do czterech godzin. Po połknięciu surowiec pokonuje najpierw jelito i wątrobę, więc na pierwsze odczucia czeka się od pół godziny do dwóch, a epizod ciągnie się sześć, niekiedy osiem godzin. Stąd bierze się najczęstsza pomyłka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, że nic się nie dzieje, i dobierze porcję, dostanie obie dawki naraz. Powyższe przedziały opisują drogę podania, nie tę odmianę; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.

Dla samej tej cząsteczki baza dowodowa klastra nie ma ani jednego pomiaru stężenia we krwi. Obie prace, które ją tworzą, podawały związek myszom doustnie albo ogólnoustrojowo, czyli odmierzoną porcję czystej substancji, a nie parę znad ogrzanego suszu. Ile go zostaje po podgrzaniu, też nie wiemy: żadne z naszych źródeł nie podaje odzysku z ogrzanego surowca. Temperaturze wrzenia, która bywa podstawiana w to miejsce jako odpowiedź, poświęcamy osobną sekcję.

Dlaczego temperatura wrzenia kariofilenu nie jest nastawą waporyzatora?

Bo mierzy się ją na czystym związku w kolbie, przy określonym ciśnieniu, a nie na rozdrobnionym suszu w komorze urządzenia. Nasze dane podają dla tego terpenu 257,5 stopnia Celsjusza w warunkach ciśnienia atmosferycznego i osobno 130 stopni przy ciśnieniu obniżonym do 14 mm Hg. Żadna z tych liczb nie jest nastawą.

Zapisy pochodzą z trzech baz: CAMEO Chemicals, Human Metabolome Database oraz wykazu komitetu FAO i WHO do spraw dodatków do żywności. Różnica między nimi jest większa, niż wygląda. Sto trzydzieści stopni to pomiar wykonany pod ciśnieniem ponad pięćdziesiąt razy niższym od atmosferycznego, w warunkach, w których każda ciecz odparowuje wcześniej. Ta właśnie liczba krąży po sieci jako temperatura kariofilenu, bo w źródłowym zapisie stoi razem z jednostką i wygląda na gotową odpowiedź.

Nastaw urządzenia nie podajemy tu w ogóle i nie jest to przeoczenie. Ogrzewanie suszu nie jest destylacją czystego związku: para powstaje z mieszaniny, wcześniej niż z pojedynczej substancji, a ile czego trafia do wdechu, zależy od budowy urządzenia i od tego, jak długo surowiec był ogrzewany. W naszych danych nie ma pomiaru odzysku tego terpenu z ogrzanego surowca, więc każdy podany tutaj przedział stopni byłby wymyślony. Sposób stosowania leku wydawanego z przepisu lekarza ustala lekarz albo farmaceuta, nie strona informacyjna.

Co badania wykazały o działaniu kariofilenu?

Dwie prace, obie na myszach. Pierwsza opisała wiązanie z receptorem CB2 oraz zahamowanie obrzęku łapy, druga zmniejszenie zapalnej fazy bólu i objawów bólu neuropatycznego. Cała baza dowodowa tego klastra liczy 22 badania dla jedenastu terpenów i nie ma wśród nich ani jednego z udziałem ludzi.

Praca z 2008 roku, ogłoszona w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) przez zespół Gertsch J, Leonti M, Raduner S, Racz I, Chen JZ, Xie XQ, Altmann KH, Karsak M, Zimmer A, wykazała, że (E)-kariofilen wiązał się selektywnie z receptorem CB2 (Ki = 155 nM) i hamował obrzęk łapy wywołany karagenem u myszy typu dzikiego, ale nie u myszy pozbawionych receptora CB2 (Cnr2-/-), co wskazuje na mechanizm zależny od CB2; badanie nie obejmowało żadnych testów lękowych.

Sześć lat później ten sam wątek podjęła praca ogłoszona w czasopiśmie European Neuropsychopharmacology, w której zespół Klauke AL, Racz I, Pradier B, Markert A, Zimmer AM, Gertsch J, Zimmer A wykazał, że doustny kariofilen zmniejszał u myszy późną, zapalną fazę bólu w teście formalinowym w sposób zależny od receptora CB2, bez wpływu na fazę wczesną; w modelu bólu neuropatycznego łagodził przeczulicę termiczną i allodynię mechaniczną bez rozwoju tolerancji przy przewlekłym podawaniu.

Dwie rzeczy widać dopiero po zestawieniu obu wierszy tabeli. Nazwiska Gertsch i Zimmer stoją pod jedną i pod drugą pracą, więc nie są to wyniki niezależnych zespołów, tylko dwa kroki tej samej linii badawczej. Słowo o komórkach ludzkich w opisie modelu z 2008 roku dotyczy zaś probówki, w której mierzono wiązanie, a nie pacjentów. Reszta bazy dowodowej wygląda podobnie: na 22 pozycje dwie nie dotyczą nawet ssaka, bo opisują roślinę i owada.

Czego o kariofilenie nie wykazano?

Nie wykazano tego, co najważniejsze: przełożenia na człowieka. W żadnym z dwóch badań nie testowano kariofilenu na ludziach ani w formie wziewnej z suszu; obie prace dotyczą doustnego lub ogólnoustrojowego podania u myszy w modelach bólu i stanu zapalnego, nie snu ani nastroju.

Każde z tych ograniczeń da się rozłożyć na części. Myszy dostawały odmierzoną porcję czystego związku do żołądka albo do jamy otrzewnej, więc eksperyment wie dokładnie, ile substancji weszło do organizmu. Przy suszu nikt tego nie wie: udziału w profilu nie da się odczytać jako liczby, bo źródła nie podają mianownika, a część związku ucieka albo rozkłada się podczas ogrzewania.

Wiązanie z receptorem CB2 zmierzono w probówce, na komórkach, i jest to pomiar powinowactwa cząsteczki do białka, a nie obserwacja chorego. Między jednym a drugim leży dawka, wchłanianie, przemiana w wątrobie oraz to, czy ten receptor bierze w ogóle udział w danej dolegliwości u człowieka. Żadnego z tych kroków dla kariofilenu nie opublikowano.

Trzeba też oddzielić to, czego prace nie dotyczyły, od tego, co im się przypisuje. Nie badały snu, nastroju ani lęku, a mimo to związek bywa opisywany w sieci jako składnik uspokajający. Nie badały również waporyzacji, więc nie mówią nic o tym, ile substancji dociera do płuc z ogrzanego suszu. Nie porównywały odmian: żadna nie sprawdzała, czy pozycja z kariofilenem na czele działa inaczej niż pozycja z mircenem.

Kolejność terpenów w wykazie aptecznym też nie jest wynikiem badania. To uporządkowanie zapisów źródłowych, więc zdanie o odmianie z kariofilenem wiodącym mówi o dokumencie, nie o działaniu na pacjenta.

Jakie działania niepożądane zgłaszano po kariofilenie?

Osobno dla kariofilenu żadnych. Zgłoszenia dotyczą produktu leczniczego z numerem serii, a nie pojedynczego składnika, więc nie da się z nich wyjąć objawów przypisanych tej cząsteczce. Poniżej stoi to, co wiadomo o suszu konopnym jako grupie surowców, a dalej jedyny zapis dotyczący samej substancji.

Zgłoszenia o działaniach niepożądanych zbiera się dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, więc poniższe dotyczy suszu konopnego jako grupy surowców. Powtarzają się przede wszystkim suchość w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane są zawroty głowy przy szybkiej pionizacji, ospałość w ciągu dnia i przejściowe pogorszenie pamięci świeżej, a także niepokój nasilający się wraz z dawką. Osobną sprawą są leki przyjmowane równolegle, zwłaszcza uspokajające i wpływające na krzepnięcie: ich ocena wymaga znajomości całej listy preparatów, nie opisu rośliny. Częstości tych objawów nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielają ich na poszczególne produkty.

Dla czystego kariofilenu istnieje osobny zapis, tyle że należy on do prawa chemicznego, nie do prawa farmaceutycznego. Europejski rejestr substancji chemicznych zbiera przy nim ostrzeżenie o możliwej reakcji alergicznej skóry oraz o zagrożeniu przy połknięciu i przedostaniu się do dróg oddechowych. Dotyczy to olejku w opakowaniu przemysłowym, w stężeniu, którego w suszu nie ma, więc nie jest to opis działania odmiany. Podajemy go dlatego, że to jedyne ostrzeżenie przypisane tej cząsteczce z nazwy.

Danych o drażniącym wpływie samego kariofilenu wdychanego z suszu w naszych źródłach nie ma. Przenoszenie tutaj liczb z ekspozycji przemysłowej byłoby zgadywaniem, więc żadnej takiej liczby na tej stronie nie znajdziesz.

Które odmiany z polskich aptek mają kariofilen jako wiodący?

Trzydzieści z osiemdziesięciu pięciu w tym zestawieniu, czyli więcej niż przy jakimkolwiek innym terpenie: mircen prowadzi w dwudziestu, limonen w szesnastu, terpinolen w siedmiu, nerolidol oraz pinen po sześć razy. Na te trzydzieści odmian przypada 48 ze 141 pozycji wykazu, a prowadzi je dwunastu z szesnastu wytwórców obecnych w tym klastrze.

Wiodący znaczy tutaj tyle: tak wynika z zapisu przy pozycji aptecznej, z której zbudowane jest to zestawienie. Nie jest to pomiar wykonany na konkretnym opakowaniu ani deklaracja wytwórcy z ulotki. Ta sama nazwa handlowa bywa prowadzona przez kilku wytwórców naraz i wtedy każdy z nich ma własną pozycję w wykazie, stąd trzecia kolumna: cztery pozycje przy Beach Crasher, Gorilla Glue, Master Kush oraz Purps, a po jednej przy większości pozostałych nazw.

Sam skład tej listy zmienia się w czasie i nie ma powodu udawać inaczej. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wygasa, wytwórca wycofuje pozycję albo dokłada nową, a apteka zamawia to, co akurat stoi w hurcie. Stan bieżący trzymamy w jednym miejscu, w zestawieniu odmian dostępnych w polskich aptekach, i to ono mówi o dzisiaj, a nie ta strona. Rozkład wytwórców w tabeli jest nierówny: S-LAB stoi przy dwudziestu z trzydziestu nazw, Synoptis Pharma przy sześciu, Tilray przy czterech, a pozostałych dziewięciu podmiotów przy trzech albo mniej.

W ilu odmianach kariofilen występuje, a czym różni się to od listy wiodących?

W składzie ma go 73 z 85 odmian, czyli ponad dwie trzecie zestawienia, a wiodący jest przy 30. To są dwie różne listy: pierwsza pochodzi z baz opisujących profil terpenowy, druga z zapisów aptecznych. Zlewanie ich w jedną liczbę zawyżałoby to, co naprawdę wiadomo o składzie.

Różnica nie jest wyłącznie formalna. Wśród 73 odmian z tym związkiem w składzie tylko 3 mają zgodny opis w obu bazach profilowych, 21 ma opisy sprzeczne, a 49 zna wyłącznie jedno źródło. Przy siedmiu pozycjach, między innymi przy Krypton oraz Masterpiece, kariofilen widnieje tylko w jednym z dwóch serwisów, choć oba tę odmianę opisują.

Na drugą stronę tego porównania też trzeba spojrzeć. Dla 27 z 30 pozycji z wykazu bazy profilowe potwierdzają pierwsze miejsce tego terpenu albo dzielą je z drugim, jak przy Master Kush. Przy Lemon Haze Gelato zapis bazy stawia wyżej humulen, a przy Girl Scout Cookies oraz Pave S1 kończy się remisem i żaden związek nie wychodzi na czoło.

Udziału w profilu nie podajemy w postaci liczby i wynika to z rachunku, nie z ostrożności. Widać to na bazie, która takie liczby publikuje: w 131 jej pozycjach, gdzie kariofilen w ogóle występuje, suma wszystkich wymienionych udziałów rozkłada się od 14 do 125, przy medianie 82. Całość, czyli setkę, trafia dokładnie dziewięć pozycji, a sześć ją przekracza. Rekordowa pozycja podaje pięć nazw z tą samą wartością i sumuje się do 125, co przy udziałach w całości nie jest możliwe.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kariofilen działa przeciwbólowo u ludzi?

Tego nie wykazano. Obie prace w bazie dowodowej tego klastra opisują myszy, którym podano czysty związek doustnie albo ogólnoustrojowo. Wynik uzyskany na gryzoniu nie przenosi się na człowieka bez badania z jego udziałem, a takiego badania dla kariofilenu tutaj nie ma.

Czy kariofilen wiąże się z receptorem CB2?

W probówce tak. Praca z 2008 roku podała powinowactwo Ki = 155 nM i pokazała, że u myszy pozbawionych tego receptora efekt przeciwzapalny znika. Pomiar wiązania wykonano na komórkach, nie na pacjentach, więc jest to opis mechanizmu, a nie skutku leczniczego.

W jakiej temperaturze wrze kariofilen?

Nasze dane podają 257,5 stopnia Celsjusza pod ciśnieniem atmosferycznym. Krążąca po sieci liczba 130 stopni pochodzi z pomiaru pod ciśnieniem obniżonym do 14 mm Hg i nie jest porównywalna ani z warunkami pokojowymi, ani z temperaturą pokazywaną przez urządzenie.

Jaką nastawę waporyzatora ustawić na kariofilen?

Nie podajemy nastaw. Temperatura wrzenia czystej substancji nie jest ustawieniem urządzenia, a w naszych danych nie ma pomiaru odzysku kariofilenu z ogrzanego suszu. Sposób stosowania leku wydawanego z przepisu lekarza ustala lekarz albo farmaceuta.

Ile odmian z polskich aptek ma kariofilen jako wiodący?

Trzydzieści z osiemdziesięciu pięciu w tym zestawieniu. W samym składzie, według baz profilowych, ma go 73 odmiany, ale obecność w składzie to nie to samo co pierwsze miejsce w zapisie aptecznym.

Dlaczego nie podajecie udziału kariofilenu w profilu?

Bo źródła nie podają mianownika. W jednej z baz suma wszystkich udziałów wymienionych przy pozycji potrafi wynosić 14 albo 125, a całość trafia dziewięć pozycji na 131. Liczba bez wspólnej podstawy wygląda na pomiar, a nim nie jest.

Czy kariofilen pomaga zasnąć?

Nie wiadomo. Żadna z dwóch prac nie dotyczyła snu ani nastroju, więc nie ma na czym oprzeć takiego zdania. Opisy przypisujące terpenom działanie nasenne nie pochodzą z badań zebranych w tej bazie.

Ta strona nie sprzedaje odmian aptecznych: wydaje je apteka na receptę. Osobnym asortymentem jest susz konopny w sklepie, który z wykazem aptecznym nie ma wspólnych pozycji.

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Susz konopny jest surowcem farmaceutycznym wydawanym z przepisu lekarza w kategorii Rpw, a jego reklama kierowana do publicznej wiadomości jest zabroniona.

Tekst redakcyjny: redakcja ubucha.pl.