Humulen: obecny w 48 profilach odmian, nieobecny w wykazie aptecznym

Czym jest humulen i gdzie występuje poza konopiami?

Humulen to seskwiterpen o wzorze C15H24, zbudowany z pojedynczego jedenastoczłonowego pierścienia z trzema wiązaniami podwójnymi. PubChem prowadzi go pod numerem 5281520 i nazwą alfa-humulen, z synonimem alfa-kariofilen. Nazwa pochodzi od chmielu zwyczajnego, Humulus lupulus, w którego olejku eterycznym opisano ten związek jako jeden z głównych seskwiterpenów.

Ten sam wzór sumaryczny i ta sama masa cząsteczkowa 204,35 łączą go z beta-kariofilenem, ale budowa jest inna: kariofilen ma dwa połączone pierścienie, w tym napięty czteroczłonowy, humulen tylko jeden duży. Stąd stara nazwa alfa-kariofilen, myląca dla czytelnika, który spodziewa się po niej odmiany kariofilenu. W naszych danych oba związki chodzą parą: baza budcare.pl wymienia je razem w 88 ze 93 rekordów zawierających humulen, a po sprowadzeniu do kultywarów w 45 z 48.

Poza konopiami i chmielem seskwiterpeny tej grupy są zwyczajnym składnikiem olejków eterycznych roślin, a w piwowarstwie produkty utleniania humulenu odpowiadają za część aromatu chmielowego. Dla czytelnika wykazu aptecznego liczy się co innego: obecność związku w roślinie jest cechą chemiczną, a nie informacją o dawce, którą przyjmie pacjent. Ta różnica wraca w każdej kolejnej sekcji tego tekstu, bo od niej zależy, co wolno napisać o pozycji z wykazu aptecznego, a co pozostaje opisem cząsteczki.

Po jakim czasie humulen dociera do organizmu i jak długo w nim zostaje?

Nie wiadomo, bo u ludzi tego nie mierzono. Jedyny pomiar w bazie dowodowej tego klastra dotyczy myszy po podaniu doustnym i mówi o minutach, nie o godzinach. Dla drogi wziewnej nie ma ani jednej wartości, a nasze dane nie podają nawet temperatury wrzenia w warunkach pokojowych.

Pomiar pochodzi z pracy Chaves JS, Leal PC, Pianowisky L, Calixto JB z 2008 roku w Planta Medica (PMID:18951339), wykonanej na modelu gryzonia (mysz). Autorzy podają: „Po doustnym podaniu 150 mg/kg stężenie alfa-humulenu w osoczu myszy osiągało szczyt po 15 minutach, a jego dostępność biologiczna wynosiła 18%; okres półtrwania wynosił 16,8 minuty po podaniu doustnym, a związek był praktycznie niewykrywalny dwie godziny po podaniu dożylnym.”

Wartość wrzenia opisuje czysty związek w kolbie, a nie ustawienie sprzętu ani ilość, jaka przechodzi do pary. Nasz zbiór temperatur ma dla alfa-humulenu jeden jedyny zapis źródłowy, 99-100 °C pod ciśnieniem 3 mmHg, przypisany bazie HMDB przy rekordzie PubChem 5281520. Ciśnienie atmosferyczne to około 760 mmHg, więc tej liczby nie da się zestawiać z pomiarami z warunków pokojowych. Skalę rozjazdu widać na kariofilenie, dla którego mamy oba rodzaje zapisu.

Ta sama substancja stoi w zapisie raz przy 257,5 °C, raz przy 130 °C, a różnicę robi wyłącznie ciśnienie. Ile humulenu zostaje w suszu po podgrzaniu, nie wiemy, więc nie podajemy żadnej nastawy urządzenia.

Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej niż sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z płuc do krwi niemal natychmiast, więc pierwsze odczucia pojawiają się po kilku minutach, nasilenie rośnie jeszcze przez kilkanaście do trzydziestu minut, a całość mija w ciągu dwóch do czterech godzin. Po połknięciu surowiec pokonuje najpierw jelito i wątrobę, więc na pierwsze odczucia czeka się od pół godziny do dwóch, a epizod ciągnie się sześć, niekiedy osiem godzin. Stąd bierze się najczęstsza pomyłka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, że nic się nie dzieje, i dobierze porcję, dostanie obie dawki naraz. Powyższe przedziały opisują drogę podania, nie tę odmianę; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.

Co badania wykazały o działaniu humulenu?

Dwa badania, oba na gryzoniach. Pierwsze opisuje zmniejszenie obrzęku łapy i zahamowanie dwóch cytokin u myszy oraz szczurów, drugie mierzy losy związku w organizmie myszy. Żadne nie objęło ludzi i żadne nie było pracą probówkową, więc wniosek o działaniu u pacjenta nie ma tu oparcia.

Praca Fernandes ES, Passos GF, Medeiros R, da Cunha FM, Ferreira J, Campos MM, Pianowski LF, Calixto JB z 2007 roku w European Journal of Pharmacology (PMID:17559833) pracowała na modelu gryzonia (mysz i szczur). Wynik brzmi: „Doustny alfa-humulen zmniejszał u myszy i szczurów obrzęk łapy wywołany czynnikiem aktywującym płytki, bradykininą, owalbuminą i karagenem, a jako jedyny z dwóch badanych związków także obrzęk po histaminie; podanie ogólnoustrojowe hamowało u szczurów powstawanie czynnika martwicy nowotworów alfa oraz interleukiny 1 beta.”

Drugą pozycją jest omówiony wyżej pomiar farmakokinetyczny (PMID:18951339), również na myszy. Proporcje całej bazy dowodowej wyglądają skromnie: jedenaście terpenów tego klastra ma razem 22 prace, ludzi nie objęła żadna, a dwie obchodzą się bez modelu ssaczego, bo jedna dotyczy transgenicznego rzodkiewnika z mszycą, druga jest przeglądem piśmiennictwa entomologicznego. Przy humulenie obie pozycje to gryzoń, więc nie ma nawet pracy probówkowej, na którą dałoby się powołać przy opisie mechanizmu.

Model rozstrzyga o tym, co wolno napisać. Obrzęk łapy wywołany doświadczalnie jest miarą odczynu zapalnego u zwierzęcia, a nie objawem, z którym pacjent przychodzi do lekarza. Dawki podawane gryzoniom liczy się w miligramach na kilogram masy ciała i nie przelicza się ich na porcję suszu. Dlatego w tym tekście nie padnie zdanie o tym, co humulen robi człowiekowi.

Czego o humulenie nie wykazano?

Nie wykazano niczego u człowieka. Brakuje pomiaru stężenia we krwi po wdechu, pomiaru dostępności biologicznej z suszu oraz danych o dawce, przy której cokolwiek się dzieje. Poniższe zdanie z bazy dowodowej tego klastra opisuje tę lukę dokładniej niż jakikolwiek opis handlowy odmiany.

U ludzi nie zmierzono ani dostępności biologicznej humulenu z suszu, ani jego stężenia po inhalacji. Pomiar u myszy daje dostępność 18% i okres półtrwania poniżej dwudziestu minut po podaniu doustnym, więc udział procentowy w profilu odmiany nie mówi nic o tym, ile związku dociera do krwi.

Rozłóżmy to na części. Osiemnaście procent zmierzono po podaniu do żołądka dawki 150 mg/kg u myszy, a więc drogą, którą surowca aptecznego się nie przyjmuje, i u gatunku, którego wątroba pracuje inaczej niż ludzka. Okres półtrwania krótszy niż dwadzieścia minut znaczy zaś tyle, że u myszy związek znikał z osocza szybciej, niż trwa jedna sesja waporyzacji. Żadnej z tych dwóch liczb nie wolno przenieść na człowieka.

Czego jeszcze nie ma. Nie ma pomiaru, ile związku przechodzi z suszu do pary przy podgrzewaniu, więc nie da się powiedzieć, jaka część zapisu z profilu w ogóle opuszcza materiał roślinny. Nie ma zależności dawka-odpowiedź u człowieka, nie ma progu, przy którym cokolwiek zaczyna się dziać, i nie ma danych o łączeniu z lekami. Zdanie „odmiana bogata w humulen” opisuje więc etykietę profilu, a nie dawkę, którą ktokolwiek dostaje.

Ta sekcja waży więcej niż lista domniemanych właściwości. Opisy odmian krążące w sieci podają działania terpenów tak, jakby wynikały z pomiaru u pacjenta. W naszej bazie dowodowej takiego pomiaru dla humulenu nie ma i piszemy o tym wprost, zamiast zasypywać lukę ogólnikiem.

Jakie działania niepożądane zgłaszano po humulenie?

Żadnych, bo nikt ich nie zbiera pod nazwą terpenu. Ewidencja obejmuje gotowy lek z konkretnej serii, więc w publicznych zestawieniach nie ma pozycji, którą dałoby się przypisać samemu składnikowi olejku. Poniżej stan wiedzy o surowcu, z którego humulen jest jedną z wielu cząsteczek.

Zgłoszenia o działaniach niepożądanych zbiera się dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, więc poniższe dotyczy suszu konopnego jako grupy surowców. Powtarzają się przede wszystkim suchość w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane są zawroty głowy przy szybkiej pionizacji, ospałość w ciągu dnia i przejściowe pogorszenie pamięci świeżej, a także niepokój nasilający się wraz z dawką. Osobną sprawą są leki przyjmowane równolegle, zwłaszcza uspokajające i wpływające na krzepnięcie: ich ocena wymaga znajomości całej listy preparatów, nie opisu rośliny. Częstości tych objawów nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielają ich na poszczególne produkty.

Osobno stoi właściwość całej grupy: stężone terpeny potrafią drażnić drogi oddechowe oraz skórę, co dotyczy raczej pracy z olejkami i koncentratami niż zawartości w suszu. Nie mamy pomiaru, który wiązałby taką reakcję z humulenem wdychanym razem z parą, i nie zastępujemy go domysłem.

Wniosek jest skromny. Objawy opisywane po suszu przypisuje się surowcowi jako całości, więc wybór odmiany po zapisie w profilu niczego tu nie przesuwa. Zgłoszenie działania niepożądanego kieruje się do lekarza albo do systemu monitorowania i to jest właściwa droga, a opis odmiany nie jest do tego narzędziem.

Które odmiany z polskich aptek mają humulen jako terpen wiodący?

Żadna. W naszych danych aptecznych żadna pozycja nie ma tego związku wskazanego jako wiodący, choć w 48 profilach odmian występuje on w składzie. Wykaz przypisuje jeden terpen wiodący każdej pozycji i posługuje się przy tym zaledwie sześcioma nazwami, a humulenu wśród nich nie ma.

Liczby wyglądają tak. Dane apteczne obejmują 141 pozycji handlowych rozpisanych na 85 kultywarów, a pole z terpenem wiodącym przyjmuje w nich sześć wartości: kariofilen przy 30 kultywarach, mircen przy 20, limonen przy 16, terpinolen przy 7, nerolidol przy 6 oraz pinen przy 6. Suma zamyka się na 85, więc nie chodzi o braki w wypełnieniu pola, tylko o zamknięty słownik.

Pusta lista nie jest zatem zdaniem o roślinie, tylko o źródle. Wykaz apteczny wskazuje jeden związek na pozycję, a bazy profilowe wymieniają po kilka i to one pokazują humulen. Gdyby wskazanie wiodącego terpenu miało znaczyć „najwięcej”, potrzebny byłby pomiar ilościowy ze znanym mianownikiem, a takiego polskie źródła apteczne nie publikują.

Pełne zestawienie pozycji dostępnych w aptekach prowadzimy w hubie odmian. Katalog sklepu ma osobną kategorię suszu, która nie jest wykazem aptecznym i nie obejmuje pozycji wydawanych z przepisu lekarza, bo poza apteką takich się nie wydaje.

Które bazy profilowe w ogóle wymieniają humulen w składzie odmiany?

Praktycznie jedna. Budcare.pl wymienia ten związek przy 48 kultywarach z naszego zestawienia, medweed.pl przy pięciu, a odmiany, którą wskazywałby wyłącznie medweed, nie ma ani jednej. Rozbieżność nie jest szczegółem: przy 43 z 48 nazw cały zapis o obecności humulenu opiera się na jednym źródle.

W liczbach surowych wygląda to tak: baza budcare.pl ma 146 rekordów rejestrowych i humulen stoi w 93 z nich, baza medweed.pl ma 65 rekordów i humulen stoi w 5. Po sprowadzeniu rekordów do kultywarów zostaje 48 nazw z 85 opisanych w tym klastrze.

Ciekawsze jest to, co dzieje się tam, gdzie obie bazy opisują tę samą odmianę. Takich pozycji z humulenem mamy 19: oba źródła wymieniają go zgodnie przy 5, a przy 14 robi to wyłącznie budcare.pl. Kierunek jest jednostronny i nie zdarza się ani razu odwrotnie. Do tego wszystkie trzy odmiany, przy których obie bazy podają identyczny skład, mają humulen na liście.

Dla czytelnika znaczy to jedno: zapis o zawartości bywa cechą bazy, a nie odmiany. Tabela poniżej pokazuje przy każdej nazwie, które źródło ten związek wymienia i czy opisy składu w ogóle się zgadzają.

Co znaczy udział humulenu podawany przez bazy profilowe?

Mniej, niż wygląda. Udziały podawane przez bazę profilową nie sumują się do stu: w 93 rekordach z tym związkiem dają 35 różnych sum, od 14 do 116, przy medianie 84. Mianownik jest więc nieznany i inny w każdym rekordzie, dlatego skład podajemy jako skład, bez liczb przy nazwach.

Rozrzut łatwo sprawdzić. Cztery rekordy zamykają się dokładnie na stu, trzy przekraczają sto, a najuboższy zbiera ledwie czternaście. Liczba wymienianych składników też się waha, od czterech do dziewięciu na rekord. Przy takim materiale wartość postawiona obok nazwy wygląda jak pomiar, a jest udziałem w zbiorze, którego granic nikt nie podaje.

Kolejność mówi swoje. W 93 rekordach budcare.pl ten składnik ma najwyższy udział tylko dwa razy, a najczęściej trafia na czwarte, piąte albo szóste miejsce listy. Medweed.pl podaje wyłącznie kolejność, bez liczb, i w pięciu swoich rekordach stawia go raz na drugim, dwa razy na trzecim oraz dwa razy na piątym miejscu. Ani jeden zapis tej bazy nie stawia go na pierwszym.

Stąd zasada tego klastra: przy nazwie terpenu nie stawiamy liczby. Udział bez mianownika w tekście o leku wydawanym na receptę wygląda na pomiar, a nim nie jest, i to właśnie ta pozorna precyzja bywa powodem, dla którego pacjent wybiera pozycję z apteki po jednej wartości z opisu.

Najczęściej zadawane pytania o humulen

Czy humulen to to samo co alfa-kariofilen?

Tak. Alfa-kariofilen to starsza nazwa tego samego związku o wzorze C15H24, prowadzonego w PubChem pod numerem 5281520. Beta-kariofilen jest osobną substancją o tym samym wzorze sumarycznym, ale innej budowie pierścieni.

Czy humulen z suszu dociera do krwi po waporyzacji?

Nie wiadomo. U ludzi nie zmierzono ani stężenia po inhalacji, ani tego, ile związku przechodzi z suszu do pary. Jedyny pomiar dostępności biologicznej w bazie dowodowej tego klastra dotyczy myszy po podaniu doustnym.

W jakiej temperaturze wrze humulen?

Nasze dane niosą jeden zapis: 99-100 °C pod ciśnieniem 3 mmHg, a więc pomiar pod ciśnieniem obniżonym. Nie jest to wartość porównywalna z temperaturami mierzonymi przy 760 mmHg i nie jest to nastawa żadnego urządzenia.

Ile odmian z polskich aptek ma humulen jako terpen wiodący?

Ani jedna. Wykaz apteczny w naszych danych używa tylko sześciu nazw terpenu wiodącego i humulenu wśród nich nie ma, choć w składzie wymienia go 48 z 85 opisanych kultywarów.

Dlaczego nie podajecie, ile humulenu jest w odmianie?

Bo mianownik jest nieznany. Udziały z bazy profilowej dają w 93 rekordach 35 różnych sum, od 14 do 116, więc wartość postawiona obok nazwy wyglądałaby na pomiar, a nim nie jest.

Czy wyniki badań na myszach mówią coś o działaniu humulenu u pacjenta?

Nie. Obie prace o tym związku w bazie dowodowej klastra wykonano na gryzoniach, a dawki podawane myszom liczy się w miligramach na kilogram masy ciała. Przeniesienie takiego wyniku na człowieka nie ma oparcia w danych.

Susz konopny jest surowcem farmaceutycznym wydawanym z przepisu lekarza w kategorii Rpw. Materiał ma charakter informacyjny, opisuje stan dowodów i nie zastępuje porady lekarskiej. Tekst redakcyjny przygotowała redakcja ubucha.pl.