Linalol: obecny w czterdziestu siedmiu profilach, wiodący w żadnym

Czym jest linalol i gdzie występuje poza konopiami?

Linalol to alkohol monoterpenowy o wzorze sumarycznym C10H18O i masie cząsteczkowej 154,25, opisany w bazie PubChem pod numerem CID 6549. Nazwa systematyczna brzmi 3,7-dimetylookta-1,6-dien-3-ol. Poza konopiami odpowiada za woń lawendy, kolendry oraz drzewa różanego, a PubChem notuje jego obecność w ponad dwustu olejkach roślinnych.

Zapis w bazie chemicznej jest przy tym dokładniejszy niż zapis na karcie odmiany. PubChem prowadzi osobny rekord dla postaci o konfiguracji (3S), o tym samym wzorze sumarycznym, pod numerem CID 67179. Ten sam skład pierwiastkowy opisuje więc dwie cząsteczki będące swoimi odbiciami lustrzanymi, a bazy profilowe odmian podają jedną pozycję o nazwie linalol, bez rozdzielenia obu postaci. Z opisu konkretnego kwiatu nie wynika zatem, którą z nich wykryto ani w jakiej proporcji stały obok siebie.

Poza olejkami eterycznymi ten sam związek bywa notowany w jabłkach, winogronach i owocach cytrusowych, a w przemyśle spożywczym funkcjonuje jako substancja aromatyzująca oceniana przez komitet ekspertów FAO oraz WHO do spraw dodatków do żywności. Dla naszego zestawienia oznacza to jedno: pytanie o linalol nie jest pytaniem o coś swoistego dla konopi. To jeden z najszerzej rozpowszechnionych monoterpenów świata roślin, który w kwiecie konopi bywa jednym ze składników mieszaniny zapachowej, a bywa też nieodnotowany wcale.

Po jakim czasie linalol dociera do organizmu i jak długo w nim zostaje?

Nie wiadomo. Nikt nie opublikował pomiaru śledzącego stężenie linalolu we krwi człowieka po waporyzacji kwiatu konopi, więc odpowiedzi wyrażonej w minutach po prostu nie ma. Znana jest natomiast temperatura wrzenia czystej substancji i to ją najczęściej myli się z odpowiedzią na to pytanie.

Cztery zapisy pochodzą z Hazardous Substances Data Bank, z Human Metabolome Database, z kart bezpieczeństwa chemicznego przygotowywanych przez ILO oraz WHO i z opracowań komitetu do spraw dodatków do żywności. Przypisania konkretnego zapisu do konkretnej bazy źródło nie podaje, więc nie robimy tego i my. Żaden z tych pomiarów nie powstał pod obniżonym ciśnieniem, co akurat dla linalolu jest wygodne: wszystkie cztery odnoszą się do warunków porównywalnych między sobą, a wyliczona z nich wartość atmosferyczna wynosi 195,5 stopnia Celsjusza.

Wrzenie czystej cieczy w kolbie i uwalnianie związku z rozdrobnionej żywicy w komorze urządzenia to jednak dwa różne zjawiska. Z pierwszej liczby nie wynika żadna nastawa dla drugiego, a tekst, który podaje ją jako zalecenie dla urządzenia, mówi coś, czego pomiar nie zawiera. Przebieg, który odczuwa pacjent, zależy zaś nie od pojedynczego terpenu, lecz od tego, jak surowiec został podany.

Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej niż sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z płuc do krwi niemal natychmiast, więc pierwsze odczucia pojawiają się po kilku minutach, nasilenie rośnie jeszcze przez kilkanaście do trzydziestu minut, a całość mija w ciągu dwóch do czterech godzin. Po połknięciu surowiec pokonuje najpierw jelito i wątrobę, więc na pierwsze odczucia czeka się od pół godziny do dwóch, a epizod ciągnie się sześć, niekiedy osiem godzin. Stąd bierze się najczęstsza pomyłka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, że nic się nie dzieje, i dobierze porcję, dostanie obie dawki naraz. Powyższe przedziały opisują drogę podania, nie tę odmianę; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.

Co badania wykazały o działaniu linalolu?

Dwie prace, obie na myszach. Zbiór dowodowy całego tego zestawienia liczy dwadzieścia dwie pozycje rozłożone na jedenaście terpenów i żadna z nich nie objęła człowieka; dwie w ogóle nie dotyczą ssaka. Przy linalolu leżą dwa badania wziewne na gryzoniach, bez ani jednego wyniku z hodowli komórkowej.

Starsza pochodzi z 2009 roku i ukazała się w czasopiśmie Phytomedicine, a podpisali ją Linck VM, da Silva AL, Figueiró M, Piato AL, Herrmann AP, Dupont Birck F, Caramão EB, Nunes DS, Moreno PR, Elisabetsky E. Myszy trzymane przez 60 minut w komorze nasyconej linalolem w stężeniu 1% i 3% miały wydłużony sen wywołany pentobarbitalem i obniżoną temperaturę ciała; stężenie 3% zmniejszało aktywność ruchową, natomiast koordynacja ruchowa w teście rota-rod pozostała bez zmian. Model: gryzoń, mysz, inhalacja (PMID:18824339).

Nowsza ukazała się w 2024 roku w czasopiśmie NeuroSci, a jej autorami są Wagner JK, Gambell E, Gibbons T, Martin TJ, Kaplan JS. Przy krótkich zaciągnięciach parą, dobranych tak, by naśladować wziewne podanie u człowieka, linalol działał przeciwlękowo w podwyższonym labiryncie krzyżowym u samic myszy, gdy dawki rozłożono na 30 minut, a u samców wyłącznie przy pojedynczym zaciągnięciu; połączenie podprogowego linalolu z kannabidiolem dawało efekt synergiczny tylko u samic. Model: gryzoń, mysz, pary wziewne (PMID:39728677).

Metody obu prac różnią się na tyle, że wyników nie da się zsumować. W pierwszej zwierzęta spędziły godzinę w komorze wypełnionej parą związku, w drugiej dostały krótkie zaciągnięcia dobrane tak, by przypominać sposób wdychania przez człowieka. Pierwsza mierzyła długość snu po barbituranie oraz temperaturę ciała, druga zachowanie w labiryncie. Obie opisują zachowanie zwierzęcia w narzuconych warunkach, a nie objaw u pacjenta po suszu z apteki.

Czego o linalolu nie wykazano?

Nie wykazano niczego u ludzi. Żadna z dwóch prac nie objęła człowieka, żadna nie mierzyła stężenia związku po waporyzacji kwiatu, a nowsza dokłada do tego zastrzeżenie, o którym popularne karty odmian milczą: rezultat obraca się zależnie od płci zwierzęcia oraz od układu dawek w czasie.

Żadne z tych badań nie objęło ludzi. Nowsze z nich pokazuje dodatkowo, że wynik zależy od płci zwierzęcia i od sposobu podania, więc zdanie „linalol uspokaja” bez tych zastrzeżeń nie ma oparcia nawet w modelu gryzonia.

Rozbiór tego zdania na części pokazuje, ile z popularnej tezy zostaje. Działanie przeciwlękowe wyszło w 2024 roku u samic wtedy, gdy dawki rozłożono na trzydzieści minut, a u samców wyłącznie przy pojedynczym zaciągnięciu. Ten sam eksperyment przeprowadzony na samcach z dawką rozłożoną nie pokazałby efektu wcale. Płeć zwierzęcia oraz układ podania nie są tu drobiazgiem metodycznym, tylko warunkiem, od którego zależy sam wynik.

Nie wykazano również, żeby stan uzyskany w komorze dało się osiągnąć z apteczną porcją suszu. Myszy z pracy z 2009 roku oddychały przez godzinę powietrzem nasyconym czystym związkiem; osoba waporyzująca kwiat wdycha przez kilka minut mieszaninę wielu substancji, w której linalol stanowi ułamek. Nikt nie zmierzył, jaka jego część przechodzi w takich warunkach do pary ani ile z niej dociera do krwiobiegu. Nie wykazano wreszcie, żeby opisana synergia z kannabidiolem, widoczna wyłącznie u samic i wyłącznie przy dawkach podprogowych, przenosiła się na jakikolwiek preparat wydawany w polskiej aptece.

Jakie działania niepożądane zgłaszano po linalolu?

Nie zgłaszano żadnych, bo nie ma gdzie. Formularz zgłoszenia wskazuje preparat, a nie pojedynczy składnik zapachowy, więc w polskich danych nie istnieje pozycja opisująca sam linalol. Odrębnie istnieje klasyfikacja chemiczna czystej substancji i to ona bywa mylnie cytowana jako profil bezpieczeństwa odmiany.

W europejskim inwentarzu klasyfikacji i oznakowania, zebranym przez PubChem przy numerze CID 6549, zgłoszenia firm opisują czysty linalol oznaczeniami H315 (działa drażniąco na skórę), H317 (może powodować reakcję alergiczną skóry) oraz H319 (działa drażniąco na oczy). Jest to klasyfikacja substancji w postaci stężonej, używanej w przemyśle oraz kosmetyce, i dotyczy kontaktu ze skórą albo z okiem. Nie opisuje pary z waporyzatora, w której związek jest ułamkiem mieszaniny, i nie da się jej przenieść na susz bez pomiaru, którego nikt dotąd nie wykonał.

Objawy, o które pyta pacjent, dotyczą zresztą surowca jako całości, a nie jego pojedynczego składnika.

Zgłoszenia o działaniach niepożądanych zbiera się dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, więc poniższe dotyczy suszu konopnego jako grupy surowców. Powtarzają się przede wszystkim suchość w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane są zawroty głowy przy szybkiej pionizacji, ospałość w ciągu dnia i przejściowe pogorszenie pamięci świeżej, a także niepokój nasilający się wraz z dawką. Osobną sprawą są leki przyjmowane równolegle, zwłaszcza uspokajające i wpływające na krzepnięcie: ich ocena wymaga znajomości całej listy preparatów, nie opisu rośliny. Częstości tych objawów nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielają ich na poszczególne produkty.

Które odmiany z polskich aptek mają linalol jako terpen wiodący?

Żadna. Pole terpenu wiodącego w wykazie aptecznym, na którym stoi to zestawienie, przyjmuje wyłącznie sześć nazw i linalolu wśród nich nie ma ani razu. Wszystkie osiemdziesiąt pięć odmian ma przypisany jeden z sześciu innych związków, a ta strona opisuje obecność w składzie, nie dominację.

Rozkład tych sześciu nazw jest wyraźnie nierówny. Dwie pozycje z góry tabeli obejmują razem pięćdziesiąt odmian, czyli grubo ponad połowę zbioru, a dwie najrzadsze przypadają zaledwie po sześć razy. Suma domyka się na osiemdziesięciu pięciu, więc w tym wykazie nie ma odmiany bez przypisanego terpenu wiodącego. Zero przy linalolu nie jest zatem luką w danych, tylko pełną odpowiedzią.

Brak linalolu w tym polu jest jednak własnością źródła, a nie rośliny. Wykaz apteczny wskazuje jeden związek na pozycję i robi to ze słownika zamkniętego na sześciu nazwach, więc terpen spoza tej szóstki nie ma jak się w nim pojawić, choćby stał w profilu wysoko. Dlatego pytanie o dominację oraz pytanie o obecność w składzie mają tutaj dwie różne odpowiedzi, a zlanie ich w jedno jest najczęstszym błędem popularnych zestawień odmian.

Rozstrzygnięcie tej różnicy wymaga sięgnięcia po inne źródło niż etykieta apteczna. Bazy profilowe wymieniają cały zestaw terpenów wykrytych w odmianie i to one, a nie wykaz, stawiają linalol przy konkretnych nazwach handlowych. Ile ich jest, mówi sekcja następna.

Ile odmian z tego zestawienia ma linalol w składzie?

Czterdzieści siedem z osiemdziesięciu pięciu. Tyle kultywarów opisanych na tych stronach ma linalol wymieniony w zestawie terpenów przez co najmniej jedną z dwóch baz profilowych. To ponad połowa zbioru, więc związek nieobecny w polu terpenu wiodącego okazuje się jednym z częściej notowanych w opisach składu.

Częstość ta wygląda zupełnie inaczej w każdym ze źródeł. Serwis budcare.pl wymienia linalol w siedemdziesięciu siedmiu ze stu czterdziestu sześciu opisanych przez siebie pozycji, czyli w ponad połowie własnego zbioru. Serwis medweed.pl podaje go w ośmiu na sześćdziesiąt pięć. Ta sama roślina, dwa bardzo różne obrazy składu, i to jeszcze zanim dojdzie do porównania konkretnych nazw.

Poniższa tabela zbiera wszystkie czterdzieści siedem pozycji wraz z informacją, które źródło wymienia przy nich ten terpen. Wymienione odmiany są wydawane z przepisu lekarza i nie ma ich w sprzedaży wysyłkowej; dostępny bez recepty susz konopny to zupełnie inny asortyment i stoi w osobnej kategorii sklepu.

Lista jest zbiorem nazw, a nie rankingiem. Kolejność w niej jest alfabetyczna, bo żadne z dwóch źródeł nie podaje wielkości, którą dałoby się rzetelnie porównać między odmianami. Ile warta jest sama obecność na tej liście, rozstrzyga dopiero zestawienie obu baz ze sobą.

Czy oba źródła profilowe potwierdzają linalol w tych samych odmianach?

Nie. Spośród czterdziestu siedmiu odmian z linalolem w składzie tylko pięć ma go wskazane przez oba serwisy naraz, a jedna jedyna, Biscuit Runtz, ma przy tym cały zestaw terpenów zgodny w obu bazach. Pozostałe czterdzieści dwie pozycje opierają się na jednym opisie.

Rozkład wygląda następująco. Trzydzieści odmian opisuje wyłącznie budcare.pl, ponieważ medweed.pl w ogóle ich nie zna. Szesnaście ma opis w obu serwisach, ale zestawy terpenów się rozjeżdżają, i w dwunastu z tych szesnastu spornym składnikiem jest właśnie linalol: jedenaście razy wymienia go tylko budcare.pl, a jeden jedyny raz tylko medweed.pl, przy Equiposie.

Serwis medweed.pl podaje terpeny w kolejności wagowej, co daje drugi, niezależny pomiar tej samej rzeczy. W ośmiu pozycjach, w których linalol tam w ogóle występuje, stoi on na miejscu trzecim jeden raz, na czwartym pięć razy oraz na piątym jeden raz. Jedyne wystąpienie na pozycji pierwszej to opis wymieniający dokładnie jeden terpen i nic poza nim, więc kolejność nie znaczy tam nic.

Stąd bierze się nasza odmowa podawania udziałów procentowych przy nazwach terpenów. W siedemdziesięciu siedmiu pozycjach, w których budcare.pl wymienia linalol wraz z liczbą, suma wszystkich zadeklarowanych udziałów wypada raz na czterdziestu sześciu, a raz na stu dwudziestu pięciu, w trzydziestu dwóch odmiennych wariantach, przy medianie osiemdziesiąt sześć. Pięć spośród tych pozycji przekracza sto, co dla części całości jest po prostu niemożliwe. Liczba bez znanego mianownika wygląda jak pomiar, a nim nie jest.

Najczęściej zadawane pytania

Czy linalol usypia?

Nie wykazano tego u ludzi. Dwie prace zebrane na tej stronie dotyczą myszy: w jednej zwierzęta spały dłużej po podaniu barbituranu, w drugiej samice zachowywały się mniej lękliwie. Przeniesienie takiego wyniku na sen człowieka po waporyzacji kwiatu konopi nie ma oparcia w żadnym pomiarze.

Która odmiana z polskiej apteki ma najwięcej linalolu?

Nie da się tego ustalić z dostępnych danych. Bazy profilowe podają udziały bez wspólnego mianownika, a ich sumy dla pojedynczych pozycji rozjeżdżają się od czterdziestu sześciu do stu dwudziestu pięciu, więc zestawienie dwóch odmian byłoby zestawieniem dwóch różnych skal.

W jakiej temperaturze wrze linalol?

PubChem gromadzi dla tego związku zapisy mieszczące się między 194 a 200 stopniami Celsjusza, a wyliczona z nich wartość atmosferyczna wynosi 195,5 stopnia. Żaden z tych pomiarów nie powstał pod obniżonym ciśnieniem. Temperatura wrzenia czystej substancji nie jest przy tym nastawą waporyzatora i nie wynika z niej żadne zalecenie dotyczące urządzenia.

Czy linalol z lawendy to ten sam związek co w konopiach?

Tak, wzór sumaryczny jest identyczny i wynosi C10H18O. PubChem prowadzi jednak osobny rekord dla postaci o konfiguracji (3S), a bazy profilowe odmian podają jedną pozycję o nazwie linalol, bez rozdzielenia postaci lustrzanych. Z karty odmiany nie wynika więc, którą z nich wykryto.

Czy linalol może uczulać?

Zgłoszenia firm w europejskim inwentarzu klasyfikacji opisują czysty linalol jako substancję mogącą wywołać reakcję alergiczną skóry. Dotyczy to postaci stężonej i kontaktu ze skórą. Dla pary z waporyzowanego kwiatu, w której związek stanowi ułamek mieszaniny, takiego pomiaru nikt nie opublikował.

Ile badań nad linalolem zawiera baza tego zestawienia?

Dwa, oba na myszach i oba z podaniem wziewnym: praca z 2009 roku w czasopiśmie Phytomedicine oraz praca z 2024 roku w czasopiśmie NeuroSci. Cały zbiór dowodowy liczy dwadzieścia dwie pozycje rozłożone na jedenaście terpenów i ani jedna z nich nie objęła człowieka.

Susz konopny jest surowcem farmaceutycznym wydawanym z przepisu lekarza w kategorii Rpw. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.

Tekst redakcyjny: redakcja ubucha.pl. Stan wykazu odmian dostępnych w aptekach prowadzi aktualny przegląd dostępności.