Pinen w wykazie aptecznym: sześć odmian i dwie prace na myszach

Czym jest pinen i gdzie występuje poza konopiami?

Pinen to monoterpen o wzorze C10H16 i masie cząsteczkowej 136,23. Wykazy apteczne zapisują go bez podania izomeru, a dane odniesienia, z których korzysta ta strona, opisują alfa-pinen o numerze PubChem CID 6654. Poza konopiami baza produktów naturalnych LOTUS notuje ten związek między innymi w Camellia sinensis oraz Callistemon citrinus.

Rozróżnienie izomerów nie jest drobiazgiem redakcyjnym. Hasło, na którym stoi ta strona, opisuje odmianę alfa, a notka MeSH przy tym samym haśle mówi wprost, że beta-pinen jest osobnym związkiem dostępnym handlowo. Etykieta apteczna podaje samo słowo „pinen” i nie rozstrzyga, którą postać oznaczono w danej serii. Klasyfikacja ChEBI opisuje alfa-pinen jako bicykliczny węglowodór podstawiony trzema grupami metylowymi i przypisuje mu rolę metabolitu roślinnego, czyli substancji wytwarzanej przez roślinę, a nie dodanej do niej.

Zapach bywa mylącym przewodnikiem po tej nazwie. Wśród 74 pozycji budcare.pl, których lista składników wymienia ten związek, nutę sosnową podano przy 28, częściej pojawia się nuta pieprzowa, przy 31 pozycjach, oraz ziemista, przy 29. Skojarzenie z sosną ma źródło raczej przemysłowe: notka MeSH wymienia wytwarzanie kamfory, insektycydów, rozpuszczalników oraz syntetycznego olejku sosnowego, a opis fizyczny z CAMEO Chemicals mówi o bezbarwnej cieczy o zapachu terpentyny, lżejszej od wody i w wodzie nierozpuszczalnej.

Po jakim czasie pinen dociera do organizmu i jak długo w nim zostaje?

Nie wiadomo. Nikt nie zmierzył, ile tego związku trafia z suszu do krwi po waporyzacji ani jak szybko organizm go usuwa, więc przedziały czasowe podane niżej opisują drogę podania całego surowca, a nie los pojedynczej cząsteczki u pacjenta. Znana jest za to temperatura wrzenia czystego związku.

Zbiory referencyjne notują dla alfa-pinenu trzy zapisy: 156 °C pod ciśnieniem 760 mm Hg, 155 °C bez podanego ciśnienia oraz 313,2 °F, co po przeliczeniu daje 156,2 °C. Wartości pochodzą z czterech zbiorów: CAMEO Chemicals, HSDB, JECFA oraz OSHA. Żadnego z tych odczytów nie oznaczono jako wykonanego pod obniżonym ciśnieniem, więc nic nie stoi na przeszkodzie, żeby je zestawiać. Nie każdy związek z tej tabeli ma tak wygodną sytuację: przy kariofilenie stoi odczyt spod 14 mm Hg, a przy humulenie jedyny zapis pochodzi spod 3 mm Hg i z liczbą zmierzoną w warunkach pokojowych porównać się go nie da. Temperatura wrzenia opisuje zachowanie czystej cieczy w naczyniu i nie jest nastawą urządzenia ani wskazówką, jak surowiec podawać.

Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej niż sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z płuc do krwi niemal natychmiast, więc pierwsze odczucia pojawiają się po kilku minutach, nasilenie rośnie jeszcze przez kilkanaście do trzydziestu minut, a całość mija w ciągu dwóch do czterech godzin. Po połknięciu surowiec pokonuje najpierw jelito i wątrobę, więc na pierwsze odczucia czeka się od pół godziny do dwóch, a epizod ciągnie się sześć, niekiedy osiem godzin. Stąd bierze się najczęstsza pomyłka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, że nic się nie dzieje, i dobierze porcję, dostanie obie dawki naraz. Powyższe przedziały opisują drogę podania, nie tę odmianę; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.

Co badania wykazały o działaniu pinenu?

Dwie prace. Obie wykonano na materiale mysim: jedna opisuje sen zwierząt po podaniu doustnym, druga hodowlę komórek odpornościowych. Ludzi nie objęła żadna z nich, a w całej bazie dowodowej tego zbioru stron, liczącej dwadzieścia dwa badania, człowiek jako uczestnik nie pojawia się ani razu.

Pierwsza pozycja to praca z 2016 roku ogłoszona w czasopiśmie Molecular Pharmacology (PMID:27573669), autorstwa: Yang H, Woo J, Pae AN, Um MY, Cho NC, Park KD, Yoon M, Kim J, Lee CJ, Cho S. Model badania: gryzoń, mysz, podanie doustne. Doustnie podany (-)-alfa-pinen wydłużał u myszy czas snu NREM i skracał latencję zasypiania (zapis EEG/EMG), działając jako częściowy modulator wiążący się bezpośrednio z miejscem benzodiazepinowym receptora GABA-A, bez wpływu na intensywność snu NREM ani na czas snu REM.

Druga to praca z 2015 roku z czasopisma The American Journal of Chinese Medicine (PMID:26119957), autorstwa: Kim DS, Lee HJ, Jeon YD, Han YH, Kee JY, Kim HJ, Shin HJ, Kang J, Lee BS, Kim SH, Kim SJ, Park SH, Choi BM, Park SJ, Um JY, Hong SH. Model badania: probówka, makrofagi otrzewnowe myszy w hodowli. Alfa-pinen zmniejszał w hodowli mysich makrofagów otrzewnowych stymulowanych LPS wydzielanie IL-6, TNF-alfa i tlenku azotu oraz ekspresję iNOS i COX-2, poprzez hamowanie szlaków MAPK i NF-kB.

Rozdzielenie modeli nie jest formalnością bibliograficzną. Wynik z hodowli mówi o tym, co dzieje się w naczyniu, a między naczyniem a pacjentem stoją wchłanianie, przemiana w wątrobie oraz wydalanie. Wynik u myszy dotyczy zwierzęcia, któremu wyodrębniony odczynnik podano do żołądka, a nie człowieka wdychającego parę z suszu. Dwie pozycje z tych dwudziestu dwóch nie dotyczą nawet ssaka: przy farnezenie leży praca na transgenicznym rzodkiewniku oraz mszycy i przegląd piśmiennictwa owadziego. Przy takim materiale uczciwie jest napisać, czego dotyczy pomiar, zamiast przenosić wniosek na człowieka.

Czego o pinenie nie wykazano?

Nie wykazano przeciwlękowego ani przeciwbólowego działania pinenu u ludzi; dostępne dane dotyczą wyłącznie wpływu na sen u myszy po podaniu doustnym oraz działania przeciwzapalnego na mysie makrofagi w hodowli. To zdanie zamyka listę, a nie ją otwiera: poza dwoma opisanymi wyżej wynikami baza dowodowa nie ma nic więcej na temat tego związku.

Nie wykazano, ile go dociera do człowieka z porcji suszu. Żadna pozycja bazy nie mierzyła stężenia we krwi po waporyzacji ani po spaleniu, więc nawet gdyby wynik u myszy przenosił się na ludzi, nie wiadomo, przy jakiej ilości miałby wystąpić. Praca o śnie podawała zwierzętom wyodrębniony odczynnik do żołądka, a to inna droga, inna dawka oraz inny gatunek niż wdech pary przez pacjenta.

Nie wykazano też, żeby ten składnik odpowiadał za cokolwiek w działaniu odmiany, która ma go w wykazie na pierwszym miejscu. Etykieta apteczna opisuje skład, nie skutek. Żadna praca z bazy nie porównała dwóch odmian różniących się wyłącznie tym składnikiem ani nie sprawdziła, co robi on razem z resztą zawartości rośliny. Efekt świty bywa przywoływany jako wyjaśnienie takich różnic, ale w tej bazie nie leży pomiar, który by go tutaj potwierdzał albo obalał.

Nie wykazano wreszcie działania przeciwlękowego u ludzi, choć wynik z 2016 roku bywa tak streszczany. Powinowactwo do miejsca benzodiazepinowego, czyli tego samego, na które działają leki uspokajające, opisano u myszy i zmierzono przy nim sen, a nie lęk. Autorzy odnotowali przy tym brak wpływu na intensywność snu NREM oraz na czas snu REM, czyli sami zawęzili wynik. Zdanie o uspokojeniu pacjenta nie ma w tym materiale oparcia i strona, która je stawia, dopisuje je od siebie.

Jakie działania niepożądane zgłaszano po pinenie?

Dla samej nazwy terpenu nie ma zgłoszeń. Publicznie dostępne dane o szkodliwości dotyczą dwóch innych rzeczy: czystego odczynnika przemysłowego, przy którym alfa-pinen ma własne zwroty zagrożenia dotyczące skóry, oraz suszu konopnego traktowanego łącznie, przy którym powtarzają się objawy opisane niżej. Warstwy pośredniej po prostu brakuje.

W unijnym wykazie klasyfikacji i oznakowania, zestawionym w oparciu o 2036 zgłoszeń firm pochodzących z 51 notyfikacji, przy czystej substancji powtarzają się dwa zwroty dotyczące skóry: H315, czyli działanie drażniące na skórę, obecny w 83,2% zgłoszeń podających kod zagrożenia, oraz H317, czyli możliwość wywołania reakcji alergicznej skóry, obecny w 66,1%. Zwrot o podrażnieniu dróg oddechowych nie przekroczył progu dziesięciu procent, poniżej którego zestawienie w ogóle nie pokazuje kodu, więc powtarzana teza o drażnieniu oddechowym przez terpeny nie ma tutaj potwierdzenia. Klasyfikacja opisuje ciecz w opakowaniu przemysłowym, nie parę z waporyzatora, i przenoszenie jej wprost na susz z apteki byłoby nadużyciem.

Zgłoszenia o działaniach niepożądanych zbiera się dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, więc poniższe dotyczy suszu konopnego jako grupy surowców. Powtarzają się przede wszystkim suchość w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane są zawroty głowy przy szybkiej pionizacji, ospałość w ciągu dnia i przejściowe pogorszenie pamięci świeżej, a także niepokój nasilający się wraz z dawką. Osobną sprawą są leki przyjmowane równolegle, zwłaszcza uspokajające i wpływające na krzepnięcie: ich ocena wymaga znajomości całej listy preparatów, nie opisu rośliny. Częstości tych objawów nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielają ich na poszczególne produkty.

Które odmiany z polskich aptek mają pinen jako terpen wiodący?

Sześć pozycji z wykazu aptecznego: Black Tuna, Island Sweet Skunk, L.A Confidential, Mimosa, OG Kush oraz Penelope. Razem odpowiadają one za dziesięć numerów katalogowych ze stu czterdziestu jeden zebranych w tym zestawieniu, co stawia ten składnik wśród dwóch najrzadziej wskazywanych terpenów wiodących.

Rozkład wewnątrz tej szóstki jest bardzo nierówny. Island Sweet Skunk to jedyna pozycja, którą dostarcza więcej niż jeden wytwórca: pod tą nazwą stoją zgłoszenia S-LAB, Synoptis Pharma oraz Tilray, razem pięć numerów katalogowych, czyli połowa całej puli. Pozostałe pięć odmian ma po jednym numerze i po jednym dostawcy, kolejno Aurora przy L.A Confidential, Bliss Pharma przy OG Kush, Canopy Growth przy Penelope oraz S-LAB przy dwóch kolejnych nazwach.

Ta lista pochodzi z etykiet aptecznych, a nie z własnego pomiaru: mówi, który terpen wytwórca wskazał jako wiodący dla swojej pozycji rejestrowej. Skład bywa różny w kolejnych seriach, pozwolenia wygasają, a nowe zgłoszenia wchodzą do obrotu z własnymi deklaracjami, więc zestawienie trzeba czytać razem z bieżącym wykazem dostępnych odmian. Susz sprzedawany bez recepty stoi w sklepie w osobnej kategorii i nie jest tym samym surowcem co pozycje z listy poniżej.

Czy bazy profilowe wskazują te same odmiany co wykaz apteczny?

Nie w pełni. Bazy profilowe wymieniają ten związek w składzie czterdziestu dwóch odmian z tego zestawienia, ale za wiodący uznają go tylko przy sześciu, a z tej szóstki pięć nazw pokrywa się z wykazem aptecznym. Jedna pozycja rozjeżdża się w jedną stronę, a druga w przeciwną.

Rozjazd wygląda tak. Przy odmianie Mimosa wykaz apteczny stawia ten składnik na pierwszym miejscu, a udziały podane przez bazę profilową wskazują kariofilen. Odwrotnie jest przy Sweet Berry Kush: tam udziały dają pierwszeństwo omawianemu związkowi, a etykieta apteczna mówi o limonenie. Pozostałe pięć nazw uznanych przez udziały za wiodące to Black Tuna, Island Sweet Skunk, L.A Confidential, OG Kush oraz Penelope.

Wartość tych czterdziestu dwóch wpisów jest bardzo różna. Tylko przy trzech odmianach oba źródła profilowe opisują skład zgodnie. Przy jedenastu źródła podają różne zestawy, czyli jedno wymienia składniki, których drugie nie zna. Przy dwudziestu ośmiu odmianę opisuje wyłącznie jedno źródło i nie ma wtedy z czym go zestawiać. Island Sweet Skunk pozostaje jedynym przypadkiem, w którym oba źródła zgodnie stawiają ten związek na czele profilu.

Dlaczego nie podajemy udziału pinenu w profilu w liczbach?

Bo nie znamy mianownika. W bazie budcare.pl siedemdziesiąt siedem pozycji ma podany udział tego składnika, ale suma udziałów wszystkich terpenów w pojedynczej pozycji przyjmuje trzydzieści jeden różnych wartości, od pięćdziesięciu ośmiu do stu dwudziestu pięciu. Liczba bez mianownika wygląda jak pomiar, a nim nie jest.

Mediana tych sum wypada na osiemdziesięciu pięciu. Pełną setkę daje sześć pozycji, a trzy ją przekraczają, co przy zapisie udziałowym nie powinno zdarzyć się w ogóle. Skoro całość raz wypada poniżej pełnej skali, raz powyżej, to pojedyncza liczba przy nazwie składnika nie mówi, jaką część czego stanowi. Podajemy więc skład jako skład: co w profilu jest i w jakiej kolejności, bez udawanej dokładności.

Do tego dwie listy w tym samym źródle nie zgadzają się ze sobą. Wykaz składników budcare.pl wymienia omawianą substancję przy siedemdziesięciu czterech pozycjach, a tabela udziałów przy siedemdziesięciu siedmiu, więc trzy pozycje mają liczbę bez wpisu na liście. Druga baza, medweed.pl, nie podaje udziałów wcale, tylko kolejność: substancja pojawia się w jedenastu z sześćdziesięciu pięciu jej opisów, przy czym na pierwszym miejscu stoi w trzech.

Najczęściej zadawane pytania o pinen

Czy pinen działa przeciwlękowo u ludzi?

Nie wykazano tego. Baza dowodowa tej strony zawiera dwie prace, obie na materiale mysim, i żadna z nich nie mierzyła lęku u pacjentów. Praca z 2016 roku opisała u myszy sen po podaniu doustnym, a nie zachowanie lękowe człowieka.

W jakiej temperaturze wrze alfa-pinen?

Zbiory referencyjne podają 156 °C pod ciśnieniem 760 mm Hg oraz 155 °C bez podanego ciśnienia, a zapis w skali Fahrenheita, 313,2 °F, przelicza się na 156,2 °C. Przy żadnym z tych odczytów źródło nie zaznaczyło pomiaru pod obniżonym ciśnieniem, więc dają się zestawiać ze sobą.

Czy temperatura wrzenia jest ustawieniem waporyzatora?

Nie. Temperatura wrzenia opisuje czystą ciecz w naczyniu laboratoryjnym, a susz to mieszanina wielu substancji w materiale roślinnym. Z tej wartości nie wynika żadna nastawa urządzenia i ta strona takiej nastawy nie podaje.

Ile odmian w polskich aptekach ma pinen wskazany jako wiodący?

Sześć: Black Tuna, Island Sweet Skunk, L.A Confidential, Mimosa, OG Kush oraz Penelope. Odpowiadają one łącznie za dziesięć numerów katalogowych ze stu czterdziestu jeden zebranych w tym zestawieniu.

Czy pinen może podrażniać skórę?

Czysty odczynnik przemysłowy tak. W unijnym wykazie klasyfikacji i oznakowania większość zgłoszeń podaje przy nim zwrot o działaniu drażniącym na skórę oraz zwrot o możliwej reakcji alergicznej skóry. Dotyczy to cieczy w opakowaniu przemysłowym, nie suszu z apteki.

Czy pinen z suszu przenika do krwi po waporyzacji?

Nie zmierzono tego. W dostępnych danych nie ma pomiaru stężenia tej substancji we krwi człowieka po waporyzacji suszu, więc na pytanie o przenikanie i o czas utrzymywania się w organizmie nie da się dziś odpowiedzieć liczbą.

Susz konopny jest surowcem farmaceutycznym wydawanym z przepisu lekarza w kategorii Rpw, a o jego zastosowaniu rozstrzyga lekarz prowadzący. Materiał ma charakter informacyjny, opisuje stan dowodów i nie zastępuje porady medycznej.

Tekst redakcyjny: redakcja ubucha.pl.