Układ endokannabinoidowy a wysiłek: anandamid, PEA i oleamid

Runner's high nie jest już przypisywany samym endorfinom. Co zmierzono w badaniach nad anandamidem, PEA i oleamidem po wysiłku i czego nie wiadomo.

Przez dekady euforię biegacza przypisywano endorfinom. Dziś częściej wskazuje się na układ endokannabinoidowy, a najczęściej cytowanym dowodem jest praca zespołu Fussa z 2015 roku. Ta praca zmierzyła jednak mniej, niż przypisuje się jej w skrócie. W tym kontekście wymieniane są trzy cząsteczki: anandamid, palmitoiloetanoloamid oraz oleamid. Przy każdej liczy się to, co zmierzono, u kogo i w jakich warunkach, a gdzie kończy się pomiar i zaczyna wnioskowanie.

KLUCZOWE INFORMACJE
• U myszy receptory kannabinoidowe pośredniczą w zmniejszeniu lęku i bólu po bieganiu; euforii zbadać się nie da (Fuss i wsp., PNAS 2015).
• U jedenastu kolarzy podczas wysiłku rósł anandamid, ale nie 2-AG (Heyman i wsp., 2012).
• Zmiany były istotne tylko przy umiarkowanym wysiłku (Raichlen i wsp., 2013).
• Efekty treningu przewlekłego są niespójne (Desai i wsp., 2022).

Co pokazało badanie Fussa o euforii biegacza?

Pokazało, że u myszy receptory kannabinoidowe pośredniczą w dwóch skutkach biegania: w zmniejszeniu lęku i w zmniejszeniu odczuwania bólu. Zmniejszenie lęku wymagało nienaruszonych receptorów CB1 na neuronach GABA-ergicznych przodomózgowia, a zniesienie bólu zależało od obwodowych receptorów CB1 oraz CB2 (Fuss i wsp., PNAS 2015).

Dwie rzeczy z tej pracy zmieniają wymowę wyniku. Po pierwsze, sedacja nie zależała ani od blokady receptorów kannabinoidowych, ani opioidowych, więc nie każdy element stanu po bieganiu ma to samo źródło. Po drugie, autorzy piszą wprost, że euforii nie da się badać w modelu mysim. Zdanie w rodzaju „blokada CB1 zniosła euforię u myszy” jest więc nadinterpretacją: zniesiono zachowania odpowiadające zmniejszeniu lęku i bólu, a nie subiektywne uniesienie.

Autorzy odnotowują też, że bieganie podnosi we krwi poziom zarówno beta-endorfiny, jak i anandamidu. Hipoteza endokannabinoidowa nie polega więc na tym, że endorfin nie ma, tylko na tym, że sam ich wzrost nie wystarcza do wyjaśnienia efektów ośrodkowych. Szerzej opisuje ten wątek wpis o euforii biegacza.

Jak wysiłek zmienia poziom anandamidu we krwi?

Podnosi go, i to mierzalnie, choć badania na ludziach są małe. W pracy Heymana i współpracowników jedenastu zdrowych, wytrenowanych kolarzy wykonało wysiłek złożony z 60 minut przy 55 procentach mocy maksymalnej i 30 minut przy 75 procentach. Stężenie anandamidu we krwi rosło w trakcie wysiłku oraz przez 15 minut regeneracji, natomiast 2-AG pozostawał na stałym poziomie (Heyman i wsp., Psychoneuroendocrinology 2012).

W tym samym badaniu rósł też poziom BDNF, białka wiązanego z plastycznością mózgu, a stężenia anandamidu i BDNF były ze sobą dodatnio skorelowane pod koniec wysiłku i po kwadransie odpoczynku. Autorzy proponują na tej podstawie, że wzrost anandamidu może być jednym z ogniw prowadzących do wzrostu BDNF po treningu. To hipoteza wyprowadzona z korelacji w grupie jedenastu osób, a nie wykazany łańcuch przyczynowy.

Ta praca nie mówi kilku rzeczy. Nie podaje krotności wzrostu jako uniwersalnej wartości, nie dotyczy biegaczy i nie obejmuje kobiet. Krotności „dwu- do trzykrotnie” w tej pracy nie ma, a rozrzut wyników między pracami jest w tej dziedzinie duży. Samą cząsteczkę opisuje wpis o anandamidzie.

Czy intensywność wysiłku ma znaczenie?

Ma, i to rozstrzygające. Raichlen i współpracownicy zmierzyli krążące endokannabinoidy u rekreacyjnie wytrenowanych biegaczy po biegu na bieżni przy czterech różnych intensywnościach. Istotne zmiany pojawiły się wyłącznie przy intensywnościach umiarkowanych. Wysiłek bardzo lekki i wysiłek bardzo ciężki nie zmieniały stężeń w sposób istotny (Raichlen i wsp., European Journal of Applied Physiology 2013).

To ustalenie porządkuje sprzeczne doniesienia. Jeśli jedno badanie mierzy odpowiedź po spacerze, a drugie po maksymalnym sprincie, oba mogą uczciwie zaraportować brak efektu, mimo że układ reaguje na wysiłek w zakresie pomiędzy. Autorzy zwracają uwagę, że odpowiada to opisom samych biegaczy, u których zmiana nastroju również zależy od intensywności, i że każde kolejne badanie w tej dziedzinie musi intensywność kontrolować.

Wysiłek bardzo lekki i wysiłek maksymalny to w tych pomiarach dwa różne bodźce, a nie dwie wersje tego samego. Raichlen i wsp. nie przeliczyli badanych intensywności na wskazówkę treningową.

Czym są PEA i oleamid i co o nich wiadomo?

To amidy kwasów tłuszczowych strukturalnie spokrewnione z anandamidem, ale działające inaczej i przebadane w innych kontekstach. Palmitoiloetanoloamid, w skrócie PEA, działa przeciwzapalnie przez receptor jądrowy PPAR-alfa. Lo Verme i współpracownicy pokazali, że PEA aktywuje ten receptor w hodowli, a w dwóch modelach obrzęku zapalnego hamuje zapalenie u myszy typu dzikiego, lecz nie u myszy pozbawionych PPAR-alfa (Lo Verme i wsp., Molecular Pharmacology 2005). To praca o mechanizmie przeciwzapalnym, nie o wysiłku.

Oleamid ma zupełnie inną historię. Cravatt i współpracownicy wyizolowali go z płynu mózgowo-rdzeniowego kotów pozbawianych snu, ustalili jego budowę chemiczną i wykazali, że podany szczurom wywołuje fizjologiczny sen (Cravatt i wsp., Science 1995). Praca dotyczy deprywacji snu, a nie wyczerpania fizycznego, a jej streszczenie nie wskazuje receptorów, przez które oleamid miałby działać. Regulacji snu wolnofalowego po treningu ta praca nie bada.

Cząsteczka Co zmierzono i u kogo Czego nie wykazano
Anandamid Wzrost we krwi po wysiłku u ludzi, zależny od intensywności Że wzrost we krwi przekłada się na konkretny efekt w mózgu
PEA Działanie przeciwzapalne przez PPAR-alfa w modelach zwierzęcych Że suplementacja przyspiesza regenerację powysiłkową
Oleamid Obecność w płynie mózgowo-rdzeniowym po deprywacji snu, wywoływanie snu u szczurów Że rośnie po wysiłku fizycznym u ludzi

Czy suplementacja PEA przyspiesza regenerację po treningu?

W przywołanym tu badaniu nie przyspieszyła. Schouten i współpracownicy przeprowadzili podwójnie zaślepione badanie krzyżowe u jedenastu zdrowych mężczyzn, którzy przyjmowali PEA w dawce 350 mg albo placebo przed sesją ćwiczeń ekscentrycznych. Siła i wysokość wyskoku spadały po wysiłku w obu warunkach, a PEA nie poprawiła bolesności mięśni, siły ani skoczności; nie zmieniła też wskaźników uszkodzenia i regeneracji mięśnia (Schouten i wsp., Medicine and Science in Sports and Exercise 2024).

Osobno wiadomo, że stężenia PEA w samym mięśniu zmieniają się wraz z aktywnością i stanem bólowym. Ghafouri i współpracownicy zmierzyli je metodą mikrodializy w mięśniu czworobocznym u kobiet z przewlekłym bólem karku i barku oraz w grupie kontrolnej bez bólu. Stężenia PEA były wyższe u pacjentek niż w grupie kontrolnej, a dwa programy ćwiczeń szyi wpływały odmiennie na stężenia PEA i pokrewnego SEA (Ghafouri i wsp., Pain Medicine 2014).

Razem dają obraz lokalnej odpowiedzi mięśnia, a nie wskazania do suplementacji. Cząsteczka jest realnym elementem odpowiedzi na obciążenie mięśnia, a jej doustne podanie nie przyniosło korzyści w przywołanym tu badaniu regeneracyjnym. Całą rodzinę tych związków opisuje wpis o PEA, OEA i pokrewnych cząsteczkach.

Czy regularny trening trwale zmienia układ endokannabinoidowy?

Tego akurat nie wykazano. Systematyczny przegląd z metaanalizą objął 33 prace i 57 prób pomiarowych. Wzrost anandamidu po pojedynczym wysiłku wystąpił w 74,4 procentach prób, a metaanaliza dziesięciu prac potwierdziła spójny wzrost anandamidu i 2-AG niezależnie od rodzaju wysiłku, gatunku badanych oraz stanu ich zdrowia. Efekty treningu przewlekłego autorzy podsumowują jako niespójne (Desai i wsp., Cannabis and Cannabinoid Research 2022).

Rozrzut wyników między badaniami był przy tym duży, a autorzy wiążą go z intensywnością wysiłku, poziomem wytrenowania, momentem pobrania krwi i tym, czy badany był na czczo. To tłumaczy, dlaczego zdania w rodzaju „sportowcy mają wyższy poziom anandamidu w spoczynku” nie mają dziś mocnego oparcia: pomiar spoczynkowy jest szczególnie czuły na te same zmienne.

Osobno funkcjonuje hipoteza klinicznego niedoboru endokannabinoidowego, którą Russo sformułował w 2001 roku i przeglądowo odświeżył w 2016. Dotyczy migreny, fibromialgii i zespołu jelita drażliwego, a jej podstawą są między innymi różnice stężenia anandamidu w płynie mózgowo-rdzeniowym u osób z migreną oraz obrazowe przesłanki obniżonej aktywności układu w zespole stresu pourazowego (Russo, Cannabis and Cannabinoid Research 2016). Autor przedstawia ją jako teorię wymagającą dalszych badań, a nie jako ustalenie, i nie jest to teoria o siedzącym trybie życia.

Czy CBD po treningu przedłuża działanie anandamidu?

Rozumowanie stojące za tą tezą jest proste, a dane za nim słabe. Brzmi ono tak: kannabidiol hamuje enzym FAAH, który rozkłada anandamid, więc anandamid powinien działać dłużej. Problem leży w stężeniach. Systematyczny przegląd McPartlanda i współpracowników zebrał badania nad hamowaniem FAAH przez kannabidiol i podaje uśrednione stężenie połowicznego hamowania na poziomie 19,8 mikromola na litr. Stężenia szczytowe zmierzone u ludzi po podaniu kannabidiolu w aerozolu podpoliczkowym są znacznie niższe. Autorzy dodają, że wobec tak niskich wartości szczytowych wiele efektów opisanych in vitro w zakresie mikromolowym, zwłaszcza dla kannabidiolu, można uznać za nieistotne (McPartland i wsp., British Journal of Pharmacology 2015).

Ten sam przegląd opisuje kannabidiol jako ligand o bardzo niskim powinowactwie do receptora CB1, który mimo to wpływa na jego aktywność w organizmie drogą pośrednią. Wniosek autorów jest metodologiczny: badania mechanistyczne in vitro nie zawsze przewidują farmakologię w organizmie żywym.

Kannabidiol nie dostarcza anandamidu, a ludzkiego FAAH nie hamuje w ogóle (Elmes i wsp., J Biol Chem, 2015). Sam enzym i to badanie opisuje wpis o hamowaniu enzymu FAAH.

Najczęściej zadawane pytania

Co pokazało badanie Fussa o runner’s high?

U myszy receptory kannabinoidowe pośredniczyły w zmniejszeniu lęku i bólu po bieganiu: lęku przez receptory CB1 na neuronach GABA-ergicznych przodomózgowia, bólu przez obwodowe CB1 i CB2. Sedacji nie zniosła blokada żadnego z układów, a euforii, jak piszą autorzy, w modelu mysim badać się nie da (PNAS 2015).

Jak wysiłek wpływa na poziom anandamidu?

U jedenastu wytrenowanych kolarzy poziom anandamidu rósł w trakcie wysiłku i przez 15 minut regeneracji, a 2-AG się nie zmieniał (Heyman i wsp., Psychoneuroendocrinology 2012). Metaanaliza z 2022 roku potwierdza wzrost obu związków po pojedynczym wysiłku, przy dużym rozrzucie wyników między badaniami.

Czy każdy rodzaj wysiłku podnosi endokannabinoidy?

Nie. Przy czterech intensywnościach biegu istotne zmiany stężeń wystąpiły tylko przy wysiłku umiarkowanym, a bardzo lekki i bardzo ciężki nie zmieniały ich w sposób istotny (Raichlen i wsp., European Journal of Applied Physiology 2013). Dlatego badania w tej dziedzinie muszą kontrolować intensywność, inaczej wyniki wyglądają na sprzeczne.

Czy PEA przyspiesza regenerację po treningu?

Dowodów na to brakuje. W podwójnie zaślepionym badaniu krzyżowym u jedenastu mężczyzn PEA w dawce 350 mg nie poprawiła bolesności mięśni, siły ani skoczności po ćwiczeniach ekscentrycznych i nie zmieniła wskaźników uszkodzenia mięśnia (Schouten i wsp., Medicine and Science in Sports and Exercise 2024). Sama cząsteczka reaguje na obciążenie mięśnia, ale to nie to samo.

Czy CBD wzmacnia efekt endokannabinoidów po wysiłku?

Nie zostało to wykazane. Kannabidiol ludzkiego FAAH nie hamuje, a enzym gryzoni dopiero w stężeniach mikromolowych, znacznie wyższych niż zmierzone u ludzi po podaniu w aerozolu podpoliczkowym, dlatego autorzy przeglądu uznają wiele takich efektów in vitro za nieistotne w praktyce (McPartland i wsp., British Journal of Pharmacology 2015). Jest to hipoteza, a nie mechanizm potwierdzony u ludzi.

Olejki konopne, w tym oleje CBD i CBG, są w sklepie u Bucha w kategorii olejki (stan z 2026-11-13).

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą