Anandamid: endokannabinoid odpowiedzialny za uczucie błogości

Anandamid to endokannabinoid odkryty w 1992 roku. Sprawdź, jak wiąże się z CB1, czemu znika po kilku minutach i co realnie podnosi jego poziom.

Twój mózg wytwarza cząsteczkę, która trafia w te same receptory co THC. Nazywa się anandamid i jest pierwszym endokannabinoidem opisanym przez naukę. W 1992 roku zespół Devane’a, Hanusa i Mechoulama wyizolował ją z mózgu świni i nadał jej nazwę od sanskryckiego „ananda”, czyli błogość (Devane i wsp., Science, 1992). Od tamtej pory anandamid przestał być ciekawostką i stał się punktem wyjścia dla całej dziedziny badań nad układem endokannabinoidowym. Poniżej znajdziesz to, co o tej cząsteczce da się dziś powiedzieć na podstawie opublikowanych prac. Gdzie się wiąże? Czemu szybko znika? Co pokazały pomiary po wysiłku fizycznym i gdzie w tym obrazie mieści się CBD? Osobne sekcje dotyczą drogi do odkrycia, euforii biegacza oraz tego, co o roli anandamidu mówią mutacje genu FAAH.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Receptor kannabinoidowy opisano w mózgu szczura w 1988 roku (Devane i wsp., Mol Pharmacol), a anandamid wyizolowano z mózgu świni w 1992 roku (Devane i wsp., Science).
• Myszy bez enzymu FAAH mają w mózgu 15 razy więcej anandamidu (Cravatt i wsp., PNAS, 2001).
• Endokannabinoidy we krwi biegaczy zmieniały się istotnie tylko przy umiarkowanej intensywności (Raichlen i wsp., 2013).

Co to jest anandamid i jak go odkryto?

Anandamid, czyli arachidonoiloetanoloamid (AEA), to pochodna kwasu arachidonowego, którą organizm wytwarza sam. Zespół Devane’a znalazł ją w mózgu świni, prowadząc przesiew w poszukiwaniu endogennego liganda receptora kannabinoidowego, a strukturę potwierdził spektrometrią mas, magnetycznym rezonansem jądrowym i syntezą (Devane i wsp., Science, 1992).

Praca z 1992 roku pokazała dwie rzeczy naraz. Anandamid wypierał znakowaną sondę kannabinoidową z błon synaptosomalnych w sposób typowy dla ligandów kompetycyjnych. Hamował też zależnie od stężenia skurcz nasieniowodu myszy wywołany bodźcem elektrycznym, czyli reakcję charakterystyczną dla kannabinoidów psychoaktywnych. Dopiero razem te dwa wyniki uzasadniały wniosek, że cząsteczka może pełnić rolę naturalnego liganda tego receptora.

Anandamid pociągnął za sobą kolejne pytanie: skoro istnieje jeden endokannabinoid, to prawdopodobnie nie jest sam. Drugim opisanym związkiem z tej rodziny jest 2-AG, występujący w mózgu w znacznie większych ilościach. Stella i współpracownicy zmierzyli go w mózgu 170 razy więcej niż anandamidu; streszczenie nie podaje gatunku (Stella i wsp., Nature, 1997).

Nazwa pochodzi od sanskryckiego słowa oznaczającego błogość. To przydomek, a nie opis zmierzonego działania. Nadano go w 1992 roku, gdy znano tylko wiązanie z receptorem i reakcję nasieniowodu myszy, a nie wpływ anandamidu na nastrój człowieka. Etykieta okazała się chwytliwa i zarazem myląca: anandamid nie jest przełącznikiem szczęścia, tylko regulatorem, który tłumi nadmiar sygnału tam, gdzie akurat jest go za dużo.

Jak wyglądała droga od receptora do anandamidu?

Od opisu receptora do izolacji anandamidu minęły cztery lata. W 1988 roku zespół z St. Louis opisał w mózgu szczura miejsce wiązania o wysokim powinowactwie, stereoselektywne i odrębne farmakologicznie. Autorzy uznali, że spełnia ono kryteria receptora kannabinoidowego (Devane i wsp., Molecular Pharmacology, 1988). Pierwszym autorem tej pracy i pracy w Science z 1992 roku jest W. A. Devane.

Ta sama praca z 1988 roku mówi coś o CBD. Wiązanie specyficzne autorzy zdefiniowali jako to, które wypiera THC w stężeniu 1 mikromola. Kannabidiol i kannabigerol w tym samym stężeniu wypierały znakowany ligand z błon mózgu szczura w mniej niż 50%.

Kolejność była więc odwrotna do intuicyjnej. Najpierw opisano receptor, który wiąże THC, a dopiero potem szukano związku, który wiąże się z nim w organizmie bez udziału rośliny. Kolejne kroki zebrano w tabeli. Streszczenia prac z lat 1990 i 1993 oraz pracy Sugiury nie podają gatunku.

Rok Co ustalono Materiał Praca
1988 Receptor kannabinoidowy o wysokim powinowactwie Błony z mózgu szczura Devane i wsp., Mol Pharmacol
1990 Sklonowane cDNA receptora sprzężonego z białkiem G Linie komórkowe, rejony mózgu Matsuda i wsp., Nature
1992 Anandamid, pierwszy endokannabinoid Mózg świni Devane i wsp., Science
1993 Receptor obwodowy, dziś CB2; w tej pracy niewykryty w mózgu Makrofagi śledziony Munro i wsp., Nature
1995 2-AG wiąże się z CB1 i CB2 Jelita psa Mechoulam i wsp., Biochem Pharmacol
1995 2-AG jako prawdopodobny ligand w mózgu Błony synaptosomalne Sugiura i wsp., BBRC

Drugi endokannabinoid opisały w 1995 roku, trzy lata po anandamidzie, dwa zespoły. Zespół Mechoulama wyizolował 2-AG z jelit psa. U myszy po podaniu dożylnym związek wywoływał cztery efekty typowe dla THC: zniesienie bólu, bezruch, spadek aktywności i obniżenie temperatury (Mechoulam i wsp., Biochemical Pharmacology, 1995). Niezależnie zespół Sugiury pokazał wiązanie 2-AG z receptorem w błonach synaptosomalnych i uznał go za prawdopodobny endogenny ligand w mózgu (Sugiura i wsp., Biochemical and Biophysical Research Communications, 1995).

Jak anandamid działa w układzie nerwowym?

Anandamid działa jako przekaźnik wsteczny. W typowej synapsie sygnał biegnie od neuronu presynaptycznego do postsynaptycznego, a anandamid idzie pod prąd: powstaje w komórce odbierającej i wraca do komórki wysyłającej, gdzie pobudza receptory CB1. Skutkiem jest wyhamowanie nadmiernego uwalniania przekaźnika przez neuron presynaptyczny (Piomelli, Nature Reviews Neuroscience, 2003).

To odwrócenie kierunku ma konsekwencję praktyczną. Anandamid nie wysyła nowej informacji, tylko reguluje głośność tej, która już płynie. W hodowli neuronów mózgu anandamid powstawał dopiero po ich pobudzeniu, zależnie od jonów wapnia, z fosfolipidowego prekursora błony. Poza komórką żył krótko, bo był szybko wychwytywany i rozkładany (Di Marzo i wsp., Nature, 1994).

Receptory CB1 są w mózgu rozmieszczone nierównomiernie. Autoradiografię skrawków mózgu wykonano u kilku gatunków ssaków, w tym u człowieka. Najgęstsze wiązanie wykazała w jądrach wyjściowych jąder podstawnych (istocie czarnej części siatkowatej i gałce bladej), w hipokampie i w móżdżku (Herkenham i wsp., PNAS, 1990). Autorzy wiążą wysoką gęstość w przodomózgowiu i móżdżku z poznaniem i ruchem. Poza CB1 anandamid oddziałuje też na inne białka.

Cel Gdzie występuje Co wykazano Praca
CB1 Najgęściej jądra podstawne, hipokamp, móżdżek Anandamid wypiera znakowany ligand z błon synaptosomalnych Herkenham i wsp., 1990; Devane i wsp., 1992
CB2 Makrofagi śledziony; w tej pracy niewykryty w mózgu Receptor obwodowy dla kannabinoidów; wiązania anandamidu ta praca nie badała Munro i wsp., 1993
TRPV1 Nerwy czuciowe wokół naczyń Anandamid rozszerza izolowane tętnice przez TRPV1 Zygmunt i wsp., 1999
PPAR-gamma Komórki w hodowli Anandamid wiąże się z receptorem i go aktywuje (EC50 8 µM) Bouaboula i wsp., 2005

Dlaczego anandamid działa tak krótko?

Anandamid nie utrzymuje się długo w synapsie, bo rozkłada go enzym FAAH, czyli hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych. FAAH rozszczepia cząsteczkę na kwas arachidonowy i etanoloaminę. Skalę tego procesu łatwo zmierzyć: myszy z wyłączonym genem FAAH mają w mózgu piętnastokrotnie wyższe stężenie anandamidu niż zwierzęta kontrolne (Cravatt i wsp., PNAS, 2001).

Te same myszy reagowały na podany anandamid znacznie silniej niż zwierzęta z działającym enzymem. Pojawiały się u nich obniżona ruchliwość, analgezja, katalepsja i spadek temperatury ciała, a wszystkie te reakcje znosił antagonista receptora CB1. Autorzy opisali FAAH jako enzym kluczowy dla utrzymania tak zwanego napięcia endokannabinoidowego, czyli poziomu bazowego, na którym system pracuje na co dzień.

Krótki czas działania nie jest wadą, tylko warunkiem sensowności całego mechanizmu. Sygnał, który ma wyciszać nadmiar aktywności w konkretnej synapsie, musi wygasać razem z tym nadmiarem. Gdyby anandamid utrzymywał się godzinami, przestałby regulować cokolwiek punktowo, a zacząłby po prostu tłumić.

Szybki rozkład widać też po podaniu anandamidu z zewnątrz. Anandamid wiąże i aktywuje receptor CB1 w warunkach laboratoryjnych, ale podany żywym zwierzętom daje tylko słabe i przemijające efekty kannabinoidowe. Autorzy wiążą to z jego szybkim rozkładem (Cravatt i wsp., PNAS, 2001).

Czy CBD podnosi poziom anandamidu?

W części badań tak, ale wynik zależy od dawki, czasu pomiaru i badanej grupy. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą 42 hospitalizowanych pacjentów z ostrą schizofrenią dostawało przez 4 tygodnie CBD albo amisulpryd, oba do 800 mg na dobę. Oba leczenia przyniosły istotną poprawę kliniczną. CBD miało wyraźnie korzystniejszy profil działań niepożądanych, a terapii CBD towarzyszył istotny wzrost stężenia anandamidu w surowicy, powiązany z wielkością poprawy (Leweke i wsp., Translational Psychiatry, 2012). Autorzy deklarują brak konfliktu interesów. Pomiar dotyczył surowicy, nie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Późniejsze próby dały obraz mieszany. U zdrowych mężczyzn pojedyncza doustna dawka 800 mg CBD (13 osób) podniosła stężenie anandamidu w surowicy 1,6-krotnie wobec wartości wyjściowej, w pomiarze po 160 minutach. Dawka 600 mg (10 osób) tego nie zrobiła, a grupa placebo liczyła 18 osób (Couttas i wsp., BMJ Mental Health, 2024). Według deklaracji w rekordzie F. M. Leweke i D. Koethe mają udziały w spółce curantis, a C. Rohleder w lero bioscience. Czworo autorów pracuje w Endosane Pharmaceuticals, a F. M. Leweke dostał od tej firmy grant.

W próbie z placebo 78 osób z zaburzeniem używania kokainy dostawało 800 mg CBD dziennie (40 osób) albo placebo (38). W analizie 64 osób stężenie anandamidu w osoczu nie różniło się między grupami. Mierzono je 23 godziny po dawce, w 8. dniu i w 4. tygodniu (Hebert i wsp., Cannabis and Cannabinoid Research, 2025).

Leweke i wsp. uznali, że hamowanie rozkładu anandamidu może się przyczyniać do przeciwpsychotycznego działania CBD. Trzy lata później pokazano, że CBD hamuje enzym FAAH gryzoni, ale nie ludzki. Autorzy tej pracy zaproponowali inne wyjaśnienie. CBD i THC wiążą się z wewnątrzkomórkowymi białkami transportującymi z rodziny FABP. Te białka normalnie doprowadzają anandamid do enzymu rozkładającego, a fitokannabinoidy konkurują z nim o nie (Elmes i wsp., J Biol Chem, 2015).

Zdanie „bo CBD blokuje FAAH” jest więc w odniesieniu do człowieka nieaktualne. Dlaczego kannabidiol hamuje FAAH gryzoni, a ludzkiego nie, opisuje osobny tekst o hamowaniu enzymu FAAH i podnoszeniu poziomu anandamidu.

Co naturalnie podnosi poziom anandamidu?

U ludzi zmierzono to po wysiłku aerobowym, ale wynik zależy od intensywności. Raichlen i współpracownicy oznaczyli endokannabinoidy we krwi rekreacyjnie wytrenowanych biegaczy po biegu na bieżni o czterech różnych intensywnościach. Istotna zmiana pojawiła się wyłącznie przy wysiłku umiarkowanym; bieg bardzo lekki oraz bardzo ciężki nie zmieniał wyniku istotnie (Raichlen i wsp., Eur J Appl Physiol, 2013).

Rok wcześniej ten sam zespół porównał ludzi, psy i fretki na bieżni. U ludzi i psów, czyli gatunków przystosowanych do biegu wytrzymałościowego, stężenie endokannabinoidów rosło po intensywnym biegu, ale nie po marszu o niskiej intensywności. U fretek, które biegiem wytrzymałościowym się nie zajmują, nie zmieniało się przy żadnym obciążeniu (Raichlen i wsp., J Exp Biol, 2012). Ta praca zestawiała tylko marsz z intensywnym biegiem, więc jej skala nie odpowiada wprost czterem poziomom z 2013 roku.

Tabela zestawia, co zmierzono w każdym przypadku.

Czynnik Co wykazano Praca
Bieg o umiarkowanej intensywności Istotna zmiana endokannabinoidów we krwi tylko przy tej intensywności Raichlen i wsp., 2013
Bieg wytrzymałościowy u ludzi i psów Wzrost po biegu, brak wzrostu po marszu; u fretek brak zmian Raichlen i wsp., 2012
Czekolada i proszek kakaowy Niewielkie ilości anandamidu w produkcie; we krwi wzrost u 10 osób z ciężką otyłością, brak zmiany u 8 osób z zespołem Pradera-Williego di Tomaso i wsp., 1996; Rigamonti i wsp., 2015 i 2017
Brak lub hamowanie enzymu FAAH Wyższe stężenie anandamidu w mózgu i zmiana zachowania u zwierząt Cravatt i wsp., 2001; Kathuria i wsp., 2003

W 1996 roku wyizolowano z czekolady i proszku kakaowego niewielkie ilości anandamidu (di Tomaso i wsp., Nature, 1996). To doniesienie o obecności związku w produkcie, a nie pomiar u człowieka. W PubMed (listopad 2026) pomiary u ludzi pochodzą z dwóch małych badań jednego zespołu. Uczestnicy byli syci i jedli czekoladę, a innego dnia niesmaczny posiłek o tej samej kaloryczności i składzie. U 10 osób z ciężką otyłością oczekiwanie na czekoladę i jej zjedzenie wiązały się ze wzrostem anandamidu i 2-AG we krwi (Rigamonti i wsp., Food and Nutrition Research, 2015). U 8 dorosłych z zespołem Pradera-Williego stężenie anandamidu się nie zmieniło (Rigamonti i wsp., 2017).

Czy euforia biegacza to zasługa anandamidu?

Nie wiadomo na pewno: dane są zgodne z udziałem endokannabinoidów, ale go nie dowodzą. Badanie mechanizmu przeprowadzono na myszach. Wykazano w nim, że po bieganiu zmniejszenie lęku zależy od sprawnych receptorów CB1 na neuronach GABA-ergicznych przodomózgowia, a zmniejszenie bólu od obwodowych receptorów CB1 i CB2. Uspokojenie ruchowe nie zmieniło się natomiast ani po zablokowaniu receptorów kannabinoidowych, ani opioidowych, a autorzy dopisali wprost, że euforii u myszy zbadać się nie da (Fuss i wsp., PNAS, 2015).

U ludzi przeprowadzono randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą i placebo. 63 uczestników biegało 45 minut na bieżni z umiarkowaną intensywnością albo maszerowało, po przyjęciu naltreksonu, który blokuje receptory opioidowe, albo placebo. Po biegu euforia była wyższa, lęk niższy, a stężenie anandamidu i 2-AG w osoczu wyższe niż po marszu. Naltrekson nie zablokował żadnego z tych efektów (Siebers i wsp., Psychoneuroendocrinology, 2021). To wskazuje, że receptory opioidowe nie są do tego konieczne, ale nie dowodzi, że euforię wywołuje sam anandamid. Autorzy nazywają endokannabinoidy mocnymi kandydatami.

Z pomiaru Raichlena opisanego w poprzedniej sekcji wynika też, że bardzo intensywny bieg nie zmienił istotnie stężenia endokannabinoidów we krwi, w przeciwieństwie do umiarkowanego. Szerzej o tym zjawisku mówi wpis o euforii biegacza i układzie endokannabinoidowym.

Co o roli anandamidu mówią mutacje genu FAAH?

Wariant genu FAAH 385C na A zmienia prolinę w pozycji 129 na treoninę. Praca, która go opisała, wykazała, że powstałe białko ma prawidłowe właściwości katalityczne. Jest jednak bardziej podatne na rozkład proteolityczny. Postać homozygotyczna wiązała się z używaniem narkotyków ulicznych oraz problemowym używaniem substancji i alkoholu (Sipe i wsp., PNAS, 2002). Streszczenie nie podaje danych o progu bólu ani o lęku.

Bardziej bezpośredni dowód przyniósł opis pojedynczej pacjentki. 66-letnia kobieta nie potrzebowała żadnych leków przeciwbólowych po operacji ręki, która normalnie boli, a w wywiadzie miała całe życie bezbolesnych skaleczeń i oparzeń, gojących się szybko. Znaleziono u niej dwie zmiany naraz: mikrodelecję w pseudogenie FAAH-OUT oraz powszechny wariant czynnościowy w samym genie FAAH, obniżający jego ekspresję i aktywność. Stężenia anandamidu, a także PEA i OEA, były u niej istotnie podwyższone we krwi obwodowej (Habib i wsp., Br J Anaesth, 2019).

Kierunek potwierdzają też modele zwierzęce. U myszy pozbawionych FAAH oraz po podaniu inhibitora tego enzymu łagodniej przebiegało zapalenie stawów wywołane kolagenem. Efekt przeciwzapalny znosił antagonista receptora CB2, a przeciwbólowy antagonista CB1 (Kinsey i wsp., Pharmacol Biochem Behav, 2011).

Jak anandamid wpływa na emocje, ból i pamięć?

Wpływ na lęk pokazują badania nad blokowaniem FAAH. Kathuria i współpracownicy podali szczurom wybiórcze inhibitory tego enzymu i uzyskali profil zbliżony do leków przeciwlękowych: zmianę zachowania w teście podniesionego labiryntu zerowego oraz zmniejszenie liczby wokalizacji wywołanych izolacją. Efektom towarzyszył wzrost stężenia anandamidu w mózgu, a blokada receptora CB1 je znosiła (Kathuria i wsp., Nature Medicine, 2003).

W obszarze bólu anandamid działa przez więcej niż jeden receptor. U myszy bez FAAH obniżoną wrażliwość na ból znosił antagonista CB1 (Cravatt i wsp., PNAS, 2001). Anandamid pobudza też receptor waniloidowy TRPV1. W izolowanych tętnicach rozszerzał naczynia przez TRPV1 na nerwach czuciowych i uwalnianie peptydu CGRP. W komórkach z tym receptorem wywoływał prąd, który znosiła kapsazepina (Zygmunt i wsp., Nature, 1999). Autorzy uznali TRPV1 za kolejny cel anandamidu obok receptorów kannabinoidowych.

W pamięci układ endokannabinoidowy uczestniczy w wygaszaniu lęku warunkowego, co pokazano u myszy. Myszy bez receptora CB1 słabo wygaszały reakcję strachu na dźwięk, choć uczyły się jej i utrwalały ją normalnie. Ten sam efekt dawał u zwykłych myszy antagonista CB1 podany w chwili wygaszania. Podczas prób wygaszania rosło stężenie endokannabinoidów w kompleksie podstawno-bocznym ciała migdałowatego (Marsicano i wsp., Nature, 2002).

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest anandamid i skąd wzięła się jego nazwa?

Anandamid (AEA) to endokannabinoid, czyli cząsteczka sygnałowa wytwarzana przez organizm, która wiąże się z receptorami kannabinoidowymi. Wyizolowano ją w 1992 roku z mózgu świni, a nazwę utworzono od sanskryckiego „ananda”, oznaczającego błogość (Devane i wsp., Science, 1992). Powstaje na żądanie z lipidów błony komórkowej.

Jak anandamid działa w mózgu?

Anandamid pełni rolę przekaźnika wstecznego: powstaje w neuronie odbierającym sygnał i wraca do neuronu wysyłającego, gdzie pobudza receptory CB1 i wycisza nadmierne uwalnianie przekaźnika (Piomelli, Nature Reviews Neuroscience, 2003). Nie przenosi nowej informacji, tylko reguluje natężenie tej, która już płynie przez synapsę.

Dlaczego anandamid rozkłada się tak szybko?

Rozkłada go enzym FAAH, dzielący cząsteczkę na kwas arachidonowy i etanoloaminę. Skalę tego procesu widać u myszy z wyłączonym genem FAAH: mają w mózgu piętnastokrotnie wyższe stężenie anandamidu i słabiej odczuwają ból, a efekt znosi antagonista receptora CB1 (Cravatt i wsp., PNAS, 2001).

Czy euforię biegacza wywołuje anandamid?

Nie wiadomo na pewno: dane są zgodne z udziałem endokannabinoidów, ale go nie dowodzą. Badanie mechanizmu przeprowadzono na myszach i dotyczyło zmniejszenia lęku oraz bólu, nie euforii, której u myszy zbadać się nie da (Fuss i wsp., PNAS, 2015). U ludzi stężenia endokannabinoidów we krwi zmieniały się istotnie tylko przy umiarkowanej intensywności biegu, a przy bardzo wysokiej i bardzo niskiej nie (Raichlen i wsp., 2013). W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą u 63 osób euforia i stężenie anandamidu w osoczu wzrosły po 45 minutach biegu także po zablokowaniu receptorów opioidowych naltreksonem, w porównaniu z marszem (Siebers i wsp., 2021). Sam wynik pomiaru we krwi nie mówi o stężeniu w mózgu.

Czy CBD hamuje enzym FAAH?

CBD hamuje FAAH gryzoni, ale nie ludzki enzym (Elmes i wsp., J Biol Chem, 2015). Autorzy tej pracy proponują inne wyjaśnienie: CBD konkuruje z anandamidem o białka transportujące z rodziny FABP. Wzrost anandamidu po CBD pojawił się w części badań u ludzi, nie we wszystkich.

Czy anandamid da się suplementować?

W PubMed (listopad 2026) brak badania klinicznego, w którym ludziom podawano by anandamid doustnie. Cząsteczkę rozkłada w organizmie enzym FAAH (Cravatt i wsp., PNAS, 2001). Badane strategie idą drogą pośrednią: hamowanie tego enzymu oraz wysiłek aerobowy o umiarkowanej intensywności.

Olejki z CBD znajdziesz w kategorii olejków konopnych w sklepie u Bucha.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-06

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą