Sieć stanu spoczynkowego (DMN) i afterglow: co dzieje się w mózgu po doświadczeniu

Sieć stanu spoczynkowego (DMN) i afterglow: co naprawdę zmierzono w badaniach nad psylocybiną, jak długo utrzymywały się efekty i czego nie pokazano.

Kiedy siedzisz bezczynnie i błądzisz myślami, mózg nie odpoczywa. Pracuje wtedy sieć nazywana DMN, czyli siecią stanu spoczynkowego. Odpowiada za wspomnienia, planowanie i budowanie opowieści o sobie. Badanie obrazowe pokazało, że psylocybina obniża jej aktywność. Po ustąpieniu ostrych efektów uczestnicy badań opisują stan nazywany afterglow. Jeden przegląd zebrał 48 badań, które opisywały go od doby do miesiąca po przyjęciu substancji. Ten artykuł porządkuje, co w tej historii zmierzono, a co pozostaje hipotezą. Pokazuje też, co z afterglow wiąże białko BDNF, jakie działania niepożądane odnotowano i co wiadomo o relacji terapeutycznej. Tekst opisuje badania naukowe i nie zachęca do stosowania substancji kontrolowanych.

KLUCZOWE INFORMACJE
• U 15 ochotników psylocybina obniżała przepływ krwi (Carhart-Harris, 2012).
• Przegląd 48 badań opisał afterglow od doby do miesiąca po przyjęciu (Evens, 2023).
• Cztery tygodnie po drugiej sesji odpowiedź miało 71% uczestników z depresją (Davis, 2021).
• U ludzi okna nie zmierzono; dane pochodzą od myszy (Nardou, 2023).
• Psylocybina i psylocyna są w Polsce kontrolowane.

Czym jest sieć stanu spoczynkowego (DMN)?

To układ obszarów mózgu, który włącza się wtedy, gdy uwaga nie jest skierowana na świat zewnętrzny. Obejmuje przyśrodkową korę przedczołową, tylny zakręt obręczy oraz struktury przyśrodkowego płata skroniowego. Sieć odpowiada za odtwarzanie wspomnień, wyobrażanie sobie przyszłości i przyjmowanie perspektywy innych osób.

Syntezę trzydziestu lat badań obrazowych nad tą siecią opublikowano w Annals of the New York Academy of Sciences (Buckner i wsp., 2008). Autorzy opisują ją jako układ złożony z podsystemów, których punktem zbiegu jest tylny zakręt obręczy. Podsystem płata skroniowego dostarcza wspomnień i skojarzeń. Podsystem kory przedczołowej używa ich do budowania wyobrażeń dotyczących siebie. Na końcu pracy autorzy omawiają znaczenie sieci między innymi dla autyzmu i schizofrenii.

Związek nadmiernej aktywności tej sieci z zaburzeniami psychicznymi opisano w osobnych pracach. U osób z depresją analiza spoczynkowa wykazała nieprawidłowo nasilone przetwarzanie autoreferencyjne w obrębie sieci (Sheline i wsp., PNAS, 2009). W zespole stresu pourazowego łączność w tej sieci przewidywała nasilenie objawów (Lanius i wsp., Acta Psychiatrica Scandinavica, 2010).

Jak psychodeliki zmieniają aktywność DMN?

Psylocybina ją obniża, i to był wynik zaskakujący dla samych badaczy. W badaniu opublikowanym w PNAS podano psylocybinę dożylnie dwóm grupom po piętnaścioro zdrowych ochotników. Zmierzono przepływ mózgowy oraz sygnał BOLD przed podaniem placebo i psylocybiny oraz po nim. Zobaczono wyłącznie spadki.

Spadki były największe w regionach węzłowych, w tym we wzgórzu oraz w przednim i tylnym zakręcie obręczy. Konsekwentnie powtarzało się obniżenie aktywności w przedniej części zakrętu obręczy i przyśrodkowej korze przedczołowej. Wielkość tego obniżenia przewidywała nasilenie subiektywnych efektów. Psylocybina osłabiła też dodatnie sprzężenie między korą przedczołową a tylnym zakrętem obręczy (Carhart-Harris i wsp., PNAS, 2012).

Streszczenie tej pracy nie podaje żadnego odsetka spadku przepływu. Autorzy wnioskują z wyników, że efekty subiektywne biorą się ze spadku aktywności i łączności w węzłach sieci. To ich interpretacja, a nie osobny pomiar. Później powstał model REBUS, opisany jako próba ujednolicenia wiedzy o działaniu psychodelików na mózg (Carhart-Harris i wsp., Pharmacological Reviews, 2019). To również model interpretacyjny.

Czym jest afterglow i co o nim wiadomo?

Afterglow to stan podostry, który utrzymuje się po ustąpieniu ostrych efektów substancji. Systematyczny przegląd Evensa i współpracowników objął 48 badań i 1774 dorosłych uczestników. Zebrano w nim efekty klasycznych psychodelików serotoninergicznych występujące od jednej doby do miesiąca po przyjęciu (Evens i wsp., Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 2023).

Przegląd odnotował spadek nasilenia różnych objawów psychopatologicznych. Rosły dobrostan, nastrój, uważność, miary społeczne i duchowość. Pojawiały się też pozytywne zmiany zachowania. Wyniki dotyczące cech osobowości, wartości lub postaw były mieszane, podobnie jak wyniki dotyczące kreatywności. Autorzy piszą, że dopiero kolejne badania pokażą, czy i jak zmiany z tego okresu przechodzą w trwałą poprawę zdrowia psychicznego.

Badanie z odosobnienia medytacyjnego łączy zmianę w sieci z wynikiem po kilku miesiącach. Było randomizowane i kontrolowane placebo, prowadzone metodą podwójnie ślepej próby. Objęło 38 uczestników pięciodniowego odosobnienia, którzy dostali psylocybinę albo placebo. Według streszczenia mózg badano rezonansem tuż przed interwencją i tuż po niej. Rozprzężenie przyśrodkowej kory przedczołowej i tylnego zakrętu obręczy wiązało się z siłą doświadczenia rozpuszczenia ego podczas sesji. Zakres tego rozpuszczenia i łączność w mózgu przewidywały poprawę funkcjonowania psychospołecznego cztery miesiące później (Smigielski i wsp., NeuroImage, 2019).

Po stronie klinicznej afterglow ma odpowiednik w postaci szybkiej poprawy nastroju. W badaniu Davisa i współpracowników 27 osób z dużą depresją losowo przydzielono do leczenia od razu albo po 8 tygodniach oczekiwania. Leczenie i pomiary ukończyły 24 osoby. W samoocenie QIDS-SR średni wynik spadł z 16,7 punktu przed leczeniem do 6,3 dobę po pierwszej sesji. Cztery tygodnie po drugiej sesji wynosił 6,0 (Davis i wsp., JAMA Psychiatry, 2021). Według deklaracji konfliktu interesów jeden z autorów był płatnym konsultantem lub doradcą firm rozwijających leki psychodeliczne.

Co naprawdę pokazały badania nad oknem neuroplastyczności?

Pokazały, że okno istnieje u myszy. U ludzi jego długości dotąd nie zmierzono. Każda liczba dni podana dla człowieka jest przeniesieniem wyników z badań na zwierzętach. To okno nie jest tym samym co afterglow: afterglow opisują ludzie po sesji, a okno neuroplastyczności zmierzono w testach na myszach.

W pracy opublikowanej w Nature wykazano, że różne psychodeliki ponownie otwierają u myszy okres krytyczny uczenia się nagrody społecznej. Czas otwarcia tego okna był proporcjonalny do długości ostrych efektów subiektywnych opisywanych u ludzi. Wspólnym mechanizmem po stronie komórkowej okazała się przebudowa macierzy zewnątrzkomórkowej (Nardou i wsp., Nature, 2023). Badanie prowadzono na dorosłych samcach myszy.

Czas otwarcia różnił się między substancjami. Po ketaminie okno było otwarte po 48 godzinach, a po tygodniu już zamknięte. Po psylocybinie autorzy zaliczyli do stanu otwartego pomiary po tygodniu i po dwóch tygodniach, a po trzech okno było zamknięte. Po LSD było otwarte jeszcze po trzech tygodniach. Po ibogainie autorzy zaliczyli do stanu otwartego także pomiar po czterech tygodniach. Wyższa dawka LSD nie wydłużyła tego czasu. Starsza autorka pracy, G. Dölen, zasiadała w chwili publikacji w radach naukowych m.in. Compass Pathways, firmy rozwijającej terapię psylocybiną.

Moment pomiaru Co zmierzono Badanie i grupa
W trakcie sesji Spadek przepływu mózgowego i sygnału BOLD w regionach węzłowych; wielkość spadku przewidywała nasilenie efektów Carhart-Harris, 2012; dwie grupy po 15 zdrowych ochotników
Tuż przed i tuż po interwencji, na odosobnieniu Rozprzężenie kory przedczołowej i tylnego zakrętu obręczy powiązane z rozpuszczeniem ego Smigielski, 2019; 38 uczestników, psylocybina albo placebo
Cztery tygodnie po drugiej sesji Odpowiedź na leczenie u 71% i remisja u 54% uczestników Davis, 2021; 24 osoby, które ukończyły badanie
Dwanaście miesięcy po drugiej sesji Odpowiedź u 75% i remisja u 58%, bez poważnych zdarzeń niepożądanych w okresie obserwacji Gukasyan, 2022; ta sama grupa
Model zwierzęcy Ponowne otwarcie okresu krytycznego uczenia się nagrody społecznej Nardou, 2023; myszy

Co BDNF ma wspólnego z afterglow?

Żadne z opisanych tu badań nie mierzyło BDNF w okresie afterglow. Związek jest mechanistyczny i pochodzi z hodowli komórek oraz badań na zwierzętach. BDNF to czynnik wzrostu wspierający przeżywalność neuronów i powstawanie synaps. Jego receptor TrkB jest jednym ze szlaków, przez które działają psychodeliki. Zespół Ly wykazał w hodowlach komórek oraz u zwierząt, że serotoninergiczne psychodeliki zwiększają rozrost neurytów i kolców dendrytycznych. Zmiany te zachodziły przez szlaki TrkB, mTOR i 5-HT2A (Ly i wsp., Cell Reports, 2018). Kierujący zespołem autor złożył wniosek patentowy związany z tą pracą.

Trzeba tu być precyzyjnym. Praca Ly nie mierzyła stężenia BDNF we krwi ani nie dowodziła, że psychodelik podnosi jego poziom. Pokazała, że sygnał idzie przez receptor tego białka, a strukturalny efekt jest porównywalny z ketaminą. Szerzej opisuje ten szlak wpis o receptorze 5-HT2A i plastyczności mózgu.

Wysiłek fizyczny wpływa na ten sam układ i akurat tu dane pochodzą od ludzi. Metaanaliza Szuhany i współpracowników objęła 29 badań oraz 1111 uczestników. Pojedyncza sesja ćwiczeń dawała umiarkowany wzrost BDNF (Hedges g równe 0,46). Regularny trening wzmacniał efekt pojedynczej sesji (g równe 0,59). Spoczynkowy poziom BDNF rósł nieznacznie (g równe 0,27) (Szuhany i wsp., Journal of Psychiatric Research, 2015). Kontekst kannabinoidowy tej samej sygnalizacji zbiera wpis o neuroplastyczności i BDNF.

Czy badania sprawdzały, co utrwala zmiany po sesji?

Żadne z badań opisanych w tym artykule nie sprawdzało, co utrwala zmiany w okresie afterglow. Przegląd Evensa zostawia otwarte pytanie, czy zmiany z tego okresu w ogóle się utrwalają. Tabela zestawia czynniki, które badano, oraz to, czego te badania nie obejmowały. Okres afterglow u ludzi to nie to samo co okno neuroplastyczności zmierzone u myszy.

Czynnik badany Co pokazało badanie Źródło
Relacja terapeutyczna Siła sojuszu przewidywała końcowy wynik w skali depresji; badanie kliniczne z kwalifikacją i nadzorem Murphy 2021, n=30
Wysiłek aerobowy Wzrost BDNF po pojedynczej sesji ćwiczeń, g równe 0,46; badania bez psychodelików Szuhany 2015, 29 badań
Mikrodawkowanie Wyniki jak w grupie placebo; uczestnicy sami wprowadzali placebo do własnego mikrodawkowania, bez nadzoru klinicznego; nie badano go jako przedłużenia afterglow Szigeti 2021, n=191

Badanie z odosobnienia nie wydziela też wpływu medytacji. Losowano w nim psylocybinę albo placebo, ale medytowali wszyscy uczestnicy, także ci z grupy placebo. Nie da się więc z tej pracy odczytać, ile do wyniku dołożyła sama medytacja.

Dane o relacji terapeutycznej pochodzą z badania klinicznego z kwalifikacją uczestników i nadzorem. Badanie mikrodawkowania prowadzili sami uczestnicy, bez opieki klinicznej. Dane o wysiłku pochodzą z badań bez psychodelików. Żadne z tych badań nie jest instrukcją postępowania.

Co wiadomo o roli relacji terapeutycznej?

W jednym badaniu relacja z terapeutą przewidywała wynik końcowy także niezależnie od przeżycia w trakcie sesji. Badanie porównywało psylocybinę z escitalopramem. W ramieniu psylocybinowym uczestniczyło 30 osób. Otrzymały dwie dawki po 25 mg w odstępie trzech tygodni, z przygotowaniem, wsparciem w trakcie sesji i terapią integracyjną po niej.

Siła sojuszu terapeutycznego przewidywała jakość kontaktu przed sesją oraz nasilenie przełomu emocjonalnego i doświadczenia mistycznego. Przewidywała też końcowy wynik w skali QIDS. Jakość relacji przed drugą sesją przewidywała końcowe nasilenie depresji bezpośrednio, z pominięciem samego przeżycia. Słabszy sojusz zapowiadał wyższy wynik depresji na końcu badania (Murphy i wsp., Frontiers in Pharmacology, 2021). Ostatni autor pracy zasiadał w chwili publikacji w radach naukowych kilku firm z branży psychodelicznej, co podaje deklaracja konfliktu interesów.

Intensywność przeżycia miała więc znaczenie, ale sama była przewidywana przez relację z prowadzącym. Integrację po sesji opisuje osobny wpis o integracji krok po kroku. Obserwacje z tego badania pochodzą z warunków klinicznych, z przygotowaniem oraz opieką po sesji, a nie z sytuacji domowej.

Czy efekt utrzymuje się po miesiącach?

W badaniach klinicznych tak, przynajmniej u części uczestników. Grupę 24 osób z depresją, które ukończyły protokół z dwiema sesjami psylocybiny, obserwowano przez rok od drugiej sesji. Odpowiedź na leczenie utrzymała się u 75%, a remisja u 58%, przy czym wszyscy uczestnicy zgłosili się na wszystkie wizyty kontrolne.

W okresie obserwacji nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych powiązanych z psylocybiną (Gukasyan i wsp., Journal of Psychopharmacology, 2022). Jeden z autorów tej pracy był członkiem zarządu Source Research Foundation. Inne badanie objęło 51 pacjentów onkologicznych z objawami depresji i lęku. Po sześciu miesiącach około 80% z nich nadal wykazywało klinicznie znaczącą poprawę nastroju (Griffiths i wsp., Journal of Psychopharmacology, 2016). Jego pierwszy autor zasiadał w zarządzie Heffter Research Institute.

Terapia z udziałem MDMA przy zespole stresu pourazowego przeszła osobną ścieżkę badawczą i doczekała się badania trzeciej fazy z randomizacją i placebo (Mitchell i wsp., Nature Medicine, 2021). Według deklaracji konfliktu interesów wielu autorów było zatrudnionych w MAPS lub MAPS PBC albo otrzymywało od nich finansowanie. Wszystkie te protokoły łączy jedno: substancję podawano w warunkach nadzorowanych, z przygotowaniem i pracą terapeutyczną po sesji. Same wyniki nie przenoszą się na użycie poza takim układem.

Czy afterglow może być nieprzyjemny?

Tak. Przegląd Evensa zebrał też działania niepożądane z okresu od doby do miesiąca po przyjęciu substancji. Były wśród nich bóle głowy, zaburzenia snu i pojedyncze przypadki nasilonego cierpienia psychicznego. Autorzy ocenili je jako łagodne do ciężkich i nie odnotowali zdarzeń poważnych. Zastrzegli jednak, że wiele badań nie oceniało działań niepożądanych w ustandaryzowany sposób (Evens i wsp., 2023). Tych danych nie da się więc traktować jako pełnego obrazu ryzyka w tym okresie.

Liczy się też to, kogo do badań przyjmowano. Do badania Davisa kwalifikowano dorosłych w wieku 21-75 lat z dużą depresją, którzy nie przyjmowali leków przeciwdepresyjnych. Wykluczano osoby po poważnej próbie samobójczej lub po hospitalizacji. Nie przyjmowano osób z zaburzeniami psychotycznymi lub dwubiegunowymi w wywiadzie własnym albo u krewnych pierwszego lub drugiego stopnia (Davis i wsp., 2021).

Wyniki dotyczą więc wyselekcjonowanej grupy, przygotowanej do badania i prowadzonej przez zespół kliniczny. Nie przenoszą się wprost na osoby, które takiej kwalifikacji nie przeszły.

Co mówi polskie prawo o tych substancjach?

Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami kontrolowanymi. W grupie I-P wykazu substancji psychotropowych psylocybina figuruje pod pozycją 86, a psylocyna pod pozycją 76 (tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 1419). Posiadanie substancji psychotropowej wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest w Polsce czynem karalnym na podstawie art. 62 tej ustawy.

Badania, w których podawano substancję ludziom pod nadzorem, prowadzono za granicą. To prace Carhart-Harrisa (2012), Smigielskiego (2019), Davisa (2021) z obserwacją Gukasyana (2022), Griffithsa (2016), Murphy’ego (2021) i Mitchella (2021). Uczestników przyjmowano do nich po kwalifikacji medycznej. To nie jest szczegół proceduralny, tylko warunek, w którym uzyskano opisane wyniki. Wyjątkiem jest badanie mikrodawkowania Szigetiego (2021): uczestnicy przyjmowali w nim substancję sami, bez nadzoru klinicznego.

Odrębną kwestią są interakcje z lekami. Interakcje psychodelików z lekami przeciwdepresyjnymi opisuje tekst o przeciwwskazaniach i interakcjach z lekami SSRI oraz IMAO. Jeżeli szukasz pomocy przy depresji lub zespole stresu pourazowego, punktem wyjścia pozostaje lekarz psychiatra i dostępne w Polsce metody leczenia. Samodzielne odstawienie leku przeciwdepresyjnego jest odrębnym ryzykiem, niezależnym od samej substancji, i również wymaga prowadzenia przez lekarza.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest sieć stanu spoczynkowego (DMN)?

To układ obszarów mózgu aktywny wtedy, gdy uwaga nie jest skierowana na zewnątrz. Obejmuje przyśrodkową korę przedczołową, tylny zakręt obręczy i struktury przyśrodkowego płata skroniowego. Odpowiada za odtwarzanie wspomnień, wyobrażanie przyszłości i przyjmowanie perspektywy innych osób.

Jak psychodeliki wpływają na aktywność DMN?

W badaniu z psylocybiną obniżała się. Po dożylnym podaniu psylocybiny zaobserwowano wyłącznie spadki przepływu mózgowego i sygnału BOLD, największe w regionach węzłowych, oraz osłabienie sprzężenia między korą przedczołową a tylnym zakrętem obręczy. Wielkość spadku przewidywała nasilenie efektów subiektywnych.

Skąd wzięła się liczba mówiąca o spadku przepływu o 10-20%?

Streszczenie badania z PNAS z 2012 roku nie podaje żadnego odsetka spadku. Opisuje kierunek i lokalizację spadków przepływu mierzonego u 15 zdrowych ochotników oraz ich związek z nasileniem efektów subiektywnych.

Ile trwa okno neuroplastyczności po psychodelikach?

U ludzi go nie zmierzono. U dorosłych myszy okno po ketaminie było zamknięte już po tygodniu, a po ibogainie autorzy zaliczyli do stanu otwartego także pomiar po czterech tygodniach. Czas otwarcia był proporcjonalny do długości ostrych efektów opisywanych u ludzi (Nardou i wsp., Nature, 2023). Tych ram czasowych nie da się wprost przenieść na człowieka.

Czy mikrodawkowanie przedłuża afterglow?

Żadne z opisanych tu badań tego nie sprawdzało. W badaniu mikrodawkowania z samodzielnym zaślepieniem, które ukończyło 191 osób, wyniki psychologiczne poprawiły się także w grupie placebo, bez istotnych różnic między grupami (Szigeti i wsp., eLife, 2021). Autorzy tłumaczą te korzyści efektem placebo.

Czy poprawa nastroju po psylocybinie się utrzymuje?

W badaniach klinicznych u części uczestników tak. W rocznej obserwacji grupy 24 osób z depresją odpowiedź utrzymała się u 75%, a remisja u 58%. W badaniu z udziałem 51 pacjentów onkologicznych około 80% nadal wykazywało poprawę po sześciu miesiącach.

Czy psylocybina jest w Polsce legalna?

Nie. Psylocybina (pozycja 86) i psylocyna (pozycja 76) należą do grupy I-P wykazu substancji psychotropowych. Posiadanie substancji psychotropowej wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest czynem karalnym na podstawie art. 62 tej ustawy.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny. Opisuje badania kliniczne, w których substancję podaje się pod nadzorem lekarza po kwalifikacji uczestnika; użycie na własną rękę tych warunków nie odtwarza. Substancje te są w Polsce kontrolowane ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod bezpłatne, całodobowe numery 116 123 albo 800 70 2222. Przy zagrożeniu życia: 112.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-06

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą