Probiotyki na biegunkę podróżnych: które szczepy działają

Które szczepy wypadły lepiej niż placebo, a które nie, jak duża jest ta przewaga i komu drożdżak probiotyczny może zaszkodzić.

Biegunka podróżnych jest najczęstszą dolegliwością osób wyjeżdżających do krajów o niższym standardzie sanitarnym, więc pomysł, żeby wziąć na nią probiotyk, wraca przy każdym pakowaniu walizki. Dowody są, ale wąskie: efekt zbiorczy to kilkanaście procent względnej redukcji ryzyka, część popularnych szczepów nie pobiła placebo wcale, a wytyczne towarzystwa medycyny podróży nadal nie zalecają tej profilaktyki rutynowo.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Metaanaliza 11 badań: ryzyko względne 0,85 (95% CI 0,79-0,91), spadek o 15 procent (Bae, Epidemiology and Health, 2018).
• Lactobacillus rhamnosus GG nie pobił placebo, preparat czteroszczepowy owszem (Fan i in., Medicine, 2022).
• Rifaksymina wypadła lepiej niż probiotyki jako grupa.
• Wśród 46 chorych z grzybicą krwi co najmniej 20 brało S. boulardii (Rannikko i in., Emerging Infectious Diseases, 2021).

Co wywołuje biegunkę podróżnych?

Najczęściej bakterie. Przegląd systematyczny 51 badań znalazł enterotoksyczną pałeczkę okrężnicy w 1678 z 5518 przypadków, czyli w 30,4 procenta (Shah i in., American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 2009).

Rozkład regionalny jest przy tym o wiele ciekawszy niż średnia. W Ameryce Łacińskiej i na Karaibach ten patogen wykryto w 33,6 procenta przypadków, w Afryce w 31,2 procenta, w Azji Południowej w 30,6 procenta, ale w Azji Południowo-Wschodniej już tylko w 7,2 procenta. Różnica jest istotna statystycznie: kierunek podróży zmienia nie tylko ryzyko, lecz także to, co biegunkę wywołuje.

Poza pałeczką okrężnicy autorzy opisali wyraźne różnice regionalne dla kilkunastu innych czynników, od Campylobacter i Shigella po norowirusy i pierwotniaki. Osobno mierzono to u podróżnych długoterminowych: w przeglądzie 82 badań w tej grupie za 62 procent zbadanych przypadków odpowiadały bakterie, a częstość zachorowań wyniosła 36,3 przypadku na 100 osobomiesięcy (Olson i in., Tropical Diseases Travel Medicine and Vaccines, 2019).

Czy probiotyki zmniejszają ryzyko biegunki podróżnych?

Zmniejszają, ale o kilkanaście procent i przy sporym rozrzucie między preparatami. Metaanaliza badań z podwójnym zaślepieniem i placebo objęła 11 prac i dała względne ryzyko 0,85 z przedziałem ufności od 0,79 do 0,91, bez heterogeniczności i bez oznak błędu publikacyjnego (Bae, Epidemiology and Health, 2018). Późniejsza sieciowa metaanaliza 17 badań z randomizacją dała dla probiotyków niemal identyczną wartość, 0,85 przy przedziale od 0,76 do 0,95.

Ta sama analiza pokazuje jednak, gdzie probiotyk stoi wobec alternatyw. Rifaksymina dała względne ryzyko 0,47 (95% CI od 0,35 do 0,63) i wypadła lepiej niż probiotyki jako grupa, ze wskaźnikiem 0,56 (95% CI od 0,4 do 0,78). Nowsza sieciowa analiza 31 badań z udziałem 10 879 osób postawiła przed probiotykami jeszcze subsalicylan bizmutu (Fan i in., Frontiers in Pharmacology, 2024).

Te liczby powstały na tle wcześniejszego stanowiska. Wytyczne Międzynarodowego Towarzystwa Medycyny Podróży z 2017 roku uznały dowody za niewystarczające, by zalecać dostępne w handlu prebiotyki lub probiotyki w zapobieganiu biegunce podróżnych i w jej leczeniu; metaanaliza z 2018 roku przywołuje to zdanie wprost jako punkt wyjścia. Efekt istnieje, jest powtarzalny i jest niewielki.

Które szczepy mają dane, a które ich nie mają?

Dowód przypisuje się szczepowi, nie rodzajowi ani gatunkowi, a w biegunce podróżnych to rozróżnienie zmienia wnioski praktyczne. Poniższe zestawienie pochodzi z sieciowej metaanalizy 17 badań, w której każdy preparat porównano z placebo osobno (Fan i in., Medicine, 2022).

Preparat Istotnie lepszy od placebo Uwaga
Saccharomyces boulardii CNCM I-745 tak rifaksymina wypadła lepiej od probiotyków jako grupy: 0,56 (95% CI od 0,4 do 0,78)
L. acidophilus, L. bulgaricus, B. bifidum i S. thermophilus razem tak jeden z trzech najskuteczniejszych sposobów w tej analizie
Lactobacillus rhamnosus GG nie bez istotnej przewagi mimo mocnych danych w innych wskazaniach
L. helveticus ATCC33409 z L. gasseri ATCC4962 nie podobnie jak L. acidophilus podawany pojedynczo
maślan sodu, galaktooligosacharydy tak to nie są probiotyki, tylko odpowiednio sól kwasu tłuszczowego i prebiotyk

W tej analizie mieszanka czterech szczepów znalazła się wśród trzech najskuteczniejszych sposobów, a jeden z najlepiej przebadanych pojedynczych szczepów bakteryjnych przewagi nie wykazał. Przegląd 27 badań z 5029 uczestnikami zaleca drożdżak w dwóch sytuacjach, w profilaktyce biegunki poantybiotykowej oraz biegunki podróżnych (McFarland, World Journal of Gastroenterology, 2010). Jak czytać pełne oznaczenie szczepu z opakowania, wyjaśnia wpis o wyborze szczepu probiotycznego.

Liczba jednostek tworzących kolonie na opakowaniu nie jest tą samą wielkością co liczba podana w badaniu. Producent deklaruje ją zwykle na koniec okresu przydatności albo na moment produkcji, a protokół badania opisuje to, co faktycznie podano uczestnikom danej próby. Przenoszenie jednej liczby na drugą jest więc porównywaniem dwóch różnych rzeczy. Czego liczba miliardów na etykiecie nie mówi, podaje wpis o probiotykach na jelita i odporność.

Komu Saccharomyces boulardii może zaszkodzić?

Osobom, u których ciągłość bariery jelitowej jest naruszona, a przy biegunce podróżnych to nie jest sytuacja teoretyczna. Analiza wszystkich izolatów Saccharomyces z pięciu fińskich szpitali uniwersyteckich z lat 2009-2018 znalazła 46 chorych z grzybicą krwi wywołaną przez te drożdże. Co najmniej 20 z nich, czyli 43 procent, przyjmowało preparat z S. boulardii, a iloraz szans stosowania tego preparatu wobec grupy kontrolnej wyniósł 14 (95% CI od 4 do 44) (Rannikko i in., Emerging Infectious Diseases, 2021).

Autorzy formułują z tego zalecenie węższe niż zakaz: stosowanie takich preparatów wymaga rozważenia u osób, u których integralność przewodu pokarmowego może być naruszona. Mediana wieku chorych wynosiła 68 lat, a najczęstszym schorzeniem podstawowym była choroba przewodu pokarmowego. Odporność drożdżaka na antybiotyki dotyczy jego biologii, a nie bezpieczeństwa.

Praktycznie oznacza to jedną rozmowę przed wyjazdem. Osoby chorujące przewlekle, przyjmujące leki obniżające odporność, z założonym cewnikiem naczyniowym albo z chorobą zapalną jelit konsultują profilaktykę probiotyczną z lekarzem. Sam probiotyk nie zastępuje przy tym nawodnienia ani leczenia przyczynowego, gdy biegunka już wystąpi. Co robić po antybiotykoterapii i skąd bierze się liczba 18,7 wobec 8,5 procenta w tamtym wskazaniu, opisuje wpis o suplementach po antybiotyku.

Najczęściej zadawane pytania

O ile probiotyk zmniejsza ryzyko biegunki podróżnych?

W metaanalizie 11 badań z podwójnym zaślepieniem względne ryzyko wyniosło 0,85 przy przedziale ufności od 0,79 do 0,91 (Bae, Epidemiology and Health, 2018). Sieciowa metaanaliza 17 badań dała tę samą wartość przy przedziale od 0,76 do 0,95. Odpowiada to redukcji ryzyka o około 15 procent.

Który szczep ma najlepszą podstawę przy tym wskazaniu?

Saccharomyces boulardii CNCM I-745 i mieszanka czterech szczepów bakteryjnych wypadły w sieci porównań istotnie lepiej niż placebo. Lactobacillus rhamnosus GG przewagi nie wykazał (Fan i in., Medicine, 2022). Dowód dotyczy zawsze szczepu z pełnym oznaczeniem, nie gatunku ani rodzaju.

Czy preparat wieloszczepowy jest gorszy od jednego szczepu?

Nie wynika to z danych. W sieciowej metaanalizie preparat z czterema szczepami znalazł się wśród trzech najskuteczniejszych sposobów zapobiegania, a jeden z najlepiej przebadanych pojedynczych szczepów bakteryjnych nie pobił placebo. Liczba szczepów sama w sobie nie przewiduje wyniku.

Czy probiotyk wystarczy zamiast innych sposobów?

Nie jest najskuteczniejszy. W sieciowej metaanalizie rifaksymina dała względne ryzyko 0,47, a w analizie 31 badań z udziałem 10 879 osób przed probiotykami znalazł się też subsalicylan bizmutu (Fan i in., Frontiers in Pharmacology, 2024). Osoby rozważające lek na receptę konsultują go z lekarzem medycyny podróży.

Czy drożdżak probiotyczny jest bezpieczny dla każdego?

Nie. Wśród 46 chorych z grzybicą krwi wywołaną przez Saccharomyces co najmniej 20 przyjmowało preparat z S. boulardii, przy ilorazie szans 14 (95% CI od 4 do 44) wobec grupy kontrolnej (Rannikko i in., Emerging Infectious Diseases, 2021). Autorzy zalecają rozważne stosowanie takich preparatów u osób z możliwie naruszoną ciągłością przewodu pokarmowego.

Czy liczba miliardów na opakowaniu odpowiada dawce z badania?

Nie musi. Producent deklaruje ją na moment produkcji albo na koniec przydatności do spożycia, a badanie opisuje to, co podano uczestnikom w swoim protokole. To dwie różne wielkości i nie ma jednej liczby, która byłaby poprawna dla wszystkich preparatów i wskazań.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą