Melatonina o przedłużonym uwalnianiu vs zwykła: co mówią badania

Postać zwykłą badano przy zasypianiu i jet lagu, postać o przedłużonym uwalnianiu przy jakości snu po 55. roku życia. Druga to w Polsce lek na receptę.

Na półce z preparatami na sen stoją obok siebie dwie rzeczy, które wyglądają podobnie, a mają różne dane za sobą: melatonina zwykła i melatonina o przedłużonym uwalnianiu. Różnica nie polega na sile, tylko na profilu uwalniania, a ten decyduje, przy jakim problemie ze snem preparat w ogóle był badany. Do tego dochodzi status prawny: w Polsce melatonina bywa suplementem diety, bywa lekiem wydawanym bez recepty, a w postaci o przedłużonym uwalnianiu jest lekiem na receptę. Każda z tych postaci ma za sobą inny zestaw badań.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Oświadczenie o skróceniu czasu zasypiania dotyczy 1 mg (EFSA, 2011).
• Zwykłą badano przy zasypianiu i jet lagu, przedłużone uwalnianie przy jakości snu po 55. roku życia (Lemoine i wsp., Journal of Sleep Research, 2007).
• Postać o przedłużonym uwalnianiu 2 mg to w Polsce lek na receptę.
• Melatonina jest u Bucha w kategoriach żelki, suplementy i shoty (stan z 2026-11-17).

Czym jest melatonina i jak działa na sen?

Melatonina jest hormonem, którego produkcję uruchamia ciemność, a hamuje światło. Jej zadaniem jest przekazanie zegarowi biologicznemu w jądrach nadskrzyżowaniowych podwzgórza informacji, że zaczyna się noc, i uruchomienie nocnego trybu pracy organizmu, od snu po nocny profil ciśnienia i metabolizmu (Zisapel, Br J Pharmacol, 2018). To sygnał czasu, a nie środek nasenny w klasycznym rozumieniu.

Z tego wynika praktyczna konsekwencja. Najwyraźniejsze efekty melatoniny widać w zaburzeniach, w których jej własny rytm jest osłabiony albo przesunięty: w zaburzeniach rytmu okołodobowego, przy jet lagu i pracy zmianowej, przy nieregenerującym śnie. Tam, gdzie rytm jest w porządku, a sen psuje coś innego, sama melatonina niewiele zmienia.

Skala efektu też jest umiarkowana. Metaanaliza siedemnastu badań obejmujących 284 osoby wykazała skrócenie czasu zasypiania o 4,0 minuty, wzrost efektywności snu o 2,2 procent i wydłużenie snu o 12,8 minuty (Brzezinski i wsp., Sleep Med Rev, 2005). To realne liczby, ale dalekie od obietnicy, którą sugerują opakowania.

Cząsteczka w obu porównywanych tu postaciach jest identyczna. Różni je wyłącznie to, jak szybko i jak długo się uwalnia, a przez to jak wygląda krzywa stężenia po przyjęciu preparatu (Tordjman i wsp., Curr Neuropharmacol, 2017).

Czym różni się melatonina zwykła od tej o przedłużonym uwalnianiu?

Postać zwykła daje szybki i krótkotrwały pik stężenia. Postać o przedłużonym uwalnianiu rozkłada uwalnianie w czasie, żeby przypominać nocny profil wydzielania własnego. Ta różnica nie jest kosmetyczna: przekłada się na to, w jakich badaniach każda z postaci wypadła dobrze, i na to, o której godzinie ją podawano.

Cecha Melatonina zwykła Melatonina o przedłużonym uwalnianiu
Profil uwalniania Szybki, krótkotrwały pik stężenia Stopniowe uwalnianie rozłożone na noc
Populacja z badań Dorośli z trudnym zasypianiem, podróżni po locie przez pięć lub więcej stref Osoby po 55. roku życia z bezsennością pierwotną
Dawka z badań 0,3 mg przywracało efektywność snu u osób po pięćdziesiątce (Zhdanova i wsp., 2001); 0,5 do 5 mg w jet lagu (Herxheimer i Petrie, 2002) 2 mg raz na dobę (Lemoine i wsp., 2007)
Pora podania w badaniach i w ChPL W badaniu Zhdanovej 30 minut przed położeniem się 1 do 2 godzin przed snem, po posiłku (ChPL Circadin)
Jet lag W przeglądzie Cochrane skuteczna; dawki od 0,5 do 5 mg działały podobnie 2 mg o powolnym uwalnianiu okazało się względnie nieskuteczne
Status w Polsce Lek wydawany bez recepty albo suplement diety, zależnie od rejestracji Circadin 2 mg, lek wydawany na receptę

Status prawny rozdziela te dwie postacie mocniej niż profil uwalniania. Wybór między postaciami nie jest w Polsce wyborem między dwoma produktami z tej samej półki, bo postać o przedłużonym uwalnianiu w dawce 2 mg wymaga recepty.

Czy wyższa dawka melatoniny działa lepiej?

Nie ma na to danych, a jest kilka argumentów przeciw. W badaniu z randomizacją i placebo piętnaście osób po pięćdziesiątce z potwierdzonym spadkiem efektywności snu oraz piętnaście osób śpiących normalnie otrzymywało kolejno 0,1 mg, 0,3 mg i 3,0 mg melatoniny na 30 minut przed snem przez tydzień (Zhdanova i wsp., J Clin Endocrinol Metab, 2001). Efektywność snu przywracała dawka fizjologiczna 0,3 mg, która jednocześnie podnosiła stężenie melatoniny we krwi do normy nocnej.

Dawka farmakologiczna 3,0 mg również poprawiała sen, ale wywoływała hipotermię i utrzymywała podwyższone stężenie melatoniny do godzin dziennych. U osób śpiących normalnie żadna z dawek nie zmieniła snu, mimo że one także miały niskie stężenia własnej melatoniny.

Regulator ustawił próg podobnie nisko. Oświadczenie zdrowotne o skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie wymaga 1 mg melatoniny przyjętego blisko pory snu (EFSA Journal 2011;9(6):2241), a osobne oświadczenie o łagodzeniu jet lagu wymaga 0,5 mg (EFSA Journal 2010;8(2):1467). Przegląd Cochrane dodaje, że w jet lagu dawki powyżej 5 mg nie działały lepiej niż niższe. Preparaty po 10 mg nie mają więc oparcia ani w badaniach nad zasypianiem, ani w dopuszczonych oświadczeniach. Pochodzenie takich liczb na półce opisuje wpis o dawkowaniu melatoniny.

Przy jakich problemach badano zwykłą melatoninę?

Przy zasypianiu, przy jet lagu i przy przesuniętym zegarze. Oświadczenie o skróceniu czasu zasypiania przy 1 mg w porcji dotyczy melatoniny, bez wskazania postaci (EFSA Journal 2011;9(6):2241).

Najmocniejsze dane ma jednak jet lag. Przegląd Cochrane objął dziesięć badań z randomizacją, z czego dziewięć wykazało, że melatonina przyjęta blisko docelowej pory snu, między 22:00 a północą, zmniejsza jet lag po locie przez pięć lub więcej stref czasowych (Herxheimer i Petrie, Cochrane Database Syst Rev, 2002). Liczba osób, które trzeba poddać interwencji, żeby uzyskać jeden dodatkowy efekt, wyniosła 2. Korzyść rośnie wraz z liczbą przekroczonych stref i jest mniejsza przy lotach na zachód. Autorzy dodają ostrzeżenie: preparat przyjęty o złej porze, wcześnie w ciągu dnia, powoduje senność i opóźnia adaptację do czasu lokalnego.

Trzeci obszar to zaburzenia rytmu okołodobowego. Wytyczne Amerykańskiej Akademii Medycyny Snu popierają odpowiednio zaplanowaną w czasie melatoninę w zespole opóźnionej fazy snu i czuwania, u niewidomych dorosłych z rytmem innym niż dobowy oraz u dzieci i młodzieży z nieregularnym rytmem i chorobą neurologiczną (Auger i wsp., J Clin Sleep Med, 2015). Te same wytyczne odradzają melatoninę u starszych osób z otępieniem.

Co wiadomo o melatoninie o przedłużonym uwalnianiu?

W cytowanych tu pracach ta postać ma jedno dobrze zbadane zastosowanie i jest ono wąskie. W wieloośrodkowym badaniu z randomizacją i placebo 170 pacjentów ambulatoryjnych z bezsennością pierwotną w wieku 55 lat i starszych przyjmowało przez trzy tygodnie melatoninę o przedłużonym uwalnianiu w dawce 2 mg (Lemoine i wsp., J Sleep Res, 2007). Poprawiła się jakość snu i poranna czujność, a obie poprawy były ze sobą silnie skorelowane, co autorzy interpretują jako wzrost regenerującej wartości snu.

Po odstawieniu nie wystąpiła bezsenność z odbicia ani objawy odstawienne, a częstość zdarzeń niepożądanych była niska i miały one przeważnie łagodny charakter. Badanie dotyczyło właśnie osób, które budzą się niewyspane mimo przespanej nocy.

Charakterystyka produktu leczniczego Circadin opisuje go jako monoterapię w krótkotrwałym leczeniu bezsenności pierwotnej o niskiej jakości snu u pacjentów w wieku 55 lat i starszych, w dawce 2 mg raz na dobę, 1 do 2 godzin przed snem, po posiłku, przez okres do trzynastu tygodni. Preparat jest wydawany na receptę. Przy jet lagu powolne uwalnianie 2 mg wypadło w przeglądzie Cochrane względnie słabo, więc przewaga tej postaci nie przenosi się na podróże.

Czy melatonina to lek, czy suplement diety?

W Polsce jedno i drugie, i to ta sama cząsteczka. Część preparatów z melatoniną jest zarejestrowana jako produkty lecznicze wydawane bez recepty, z charakterystyką produktu leczniczego i ulotką zatwierdzoną przez urząd rejestracji. Część jest suplementami diety, czyli żywnością zgłoszoną do sanepidu. Postać o przedłużonym uwalnianiu w dawce 2 mg jest lekiem na receptę.

Ta różnica ma praktyczne skutki i nie sprowadza się do prestiżu opakowania. Suplement diety nie ma zarejestrowanego wskazania i nie wolno przedstawiać go jako leczącego bezsenność. Może posługiwać się wyłącznie dopuszczonymi oświadczeniami zdrowotnymi, czyli skróceniem czasu potrzebnego na zaśnięcie przy 1 mg w porcji i łagodzeniem jet lagu przy 0,5 mg.

Odwrotny kierunek jest równie ważny. Wyniki badania Lemoine dotyczą konkretnego preparatu leczniczego o określonym profilu uwalniania i nie przenoszą się automatycznie na żelka z tą samą liczbą miligramów, bo to profil uwalniania był w tym badaniu badaną zmienną. Opakowanie podaje obie te informacje: określenie produkt leczniczy albo suplement diety oraz ilość melatoniny w porcji.

Jakie preparaty z melatoniną są dostępne u Bucha?

Melatonina jest w sklepie u Bucha w żelkach oraz w kategoriach suplementy i shoty (stan z 2026-11-17). Postać o przedłużonym uwalnianiu w dawce 2 mg wymaga w Polsce recepty.

Sześć pozycji deklaruje 1 mg melatoniny w porcji, czyli tyle, ile wymaga oświadczenie o skróceniu czasu zasypiania. Jedna pozycja deklaruje 3,75 mg melatoniny w porcji, a dwie wymieniają melatoninę w składzie bez podanej ilości. Ile melatoniny zmierzono w żelkach, opisuje osobny wpis żelki z melatoniną.

Żelki z melatoniną są w kategorii żelki; melatonina jest też w kategorii shoty (stan z 2026-11-17).

Jakie są interakcje i ograniczenia melatoniny?

Najlepiej udokumentowana interakcja dotyczy fluwoksaminy. Pięciu zdrowych mężczyzn przyjęło 5 mg melatoniny raz samodzielnie, a raz razem z 50 mg fluwoksaminy; podanie łączne dało średnio 17 razy większe pole pod krzywą stężenia melatoniny i 12 razy wyższe stężenie szczytowe. Nie przez większą produkcję, tylko przez zahamowanie jej eliminacji (Härtter i wsp., Clin Pharmacol Ther, 2000). Badanie było małe, a efekt duży: osoby leczone fluwoksaminą omawiają melatoninę z lekarzem.

Przegląd Cochrane odnotowuje dwa sygnały z opisów przypadków: możliwość szkody u osób z padaczką oraz u pacjentów przyjmujących warfarynę. Częstość pozostałych działań niepożądanych określa jako niską.

Dane o bezpieczeństwie krótkiego stosowania są uspokajające. Metaanaliza z 2005 roku nie znalazła dowodów na działania niepożądane melatoniny i uznała ją za bezpieczną przy stosowaniu przez trzy miesiące lub krócej (Buscemi i wsp., J Gen Intern Med, 2005). Dla dłuższego przyjmowania takich danych brakuje. Opisy preparatów dla dorosłych odradzają stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią, a przy lekach branych na stałe kierują do lekarza. Kropli pod język producent nie przeznacza dla dzieci, w ciąży ani w laktacji i wyklucza je przy lekach uspokajających, nasennych oraz przeciwpadaczkowych. Żelki dla starszych dzieci producent ogranicza do 14 dni z rzędu (stan z 2026-11-17).

Dlaczego melatonina nie u wszystkich poprawia sen?

Bo efekt zależy od tego, jaki problem ze snem jest w tle. Ta sama metaanaliza pokazuje skrócenie czasu zasypiania o 11,7 minuty w całej grupie, ale rozkład tego efektu jest nierówny: 38,8 minuty w zespole opóźnionej fazy snu wobec 7,2 minuty przy bezsenności. Melatonina działa najmocniej tam, gdzie zegar jest przesunięty, a nie wszędzie tam, gdzie sen jest zły.

Liczy się też pora, nie sama dawka. Przegląd Cochrane wiąże skuteczność z przyjęciem preparatu blisko docelowej pory snu i ostrzega, że wzięty wcześnie w ciągu dnia daje senność i opóźnia adaptację do czasu lokalnego.

Dwie inne ścieżki suplementacyjne mają dane. L-teanina w dawce 400 mg dziennie przez sześć tygodni podniosła u chłopców z zespołem nadpobudliwości odsetek snu i jego efektywność, ale czasu zasypiania nie zmieniła (Lyon i wsp., Altern Med Rev, 2011). Ashwagandha w metaanalizie pięciu badań z randomizacją i 400 uczestnikami dała mały, ale istotny efekt na sen, wyraźniejszy przy dawce od 600 mg dziennie i przy stosowaniu przez osiem tygodni lub dłużej (Cheah i wsp., PLoS ONE, 2021). Bezsenność, która utrzymuje się mimo takich prób, jest sprawą dla lekarza, nie dla kolejnego preparatu.

Najczęściej zadawane pytania

Jakiej dawki dotyczy oświadczenie o skróceniu czasu zasypiania?

Oświadczenie zdrowotne dopuszczone w Unii Europejskiej mówi o 1 mg melatoniny przyjętym blisko pory snu (EFSA, 2011). W badaniu Zhdanovej u osób po pięćdziesiątce efektywność snu przywracała dawka fizjologiczna 0,3 mg, a 3 mg wywoływało hipotermię i utrzymywało melatoninę we krwi do godzin dziennych.

Czym różnią się dane dla obu postaci melatoniny?

Postać zwykła ma dane przy zasypianiu i przy jet lagu, postać o przedłużonym uwalnianiu przy jakości snu u osób po 55. roku życia (Lemoine, 2007). W Polsce ta druga to Circadin, lek wydawany na receptę, a recepta jest warunkiem jego wydania.

Czy melatonina uzależnia?

W badaniu z melatoniną o przedłużonym uwalnianiu 2 mg u 170 osób po 55. roku życia odstawienie po trzech tygodniach nie wywołało bezsenności z odbicia ani objawów odstawiennych (Lemoine, 2007). Dane dotyczą trzech tygodni; dłuższego stosowania to badanie nie obejmowało.

Czy melatonina pomaga na jet lag?

Przegląd Cochrane objął dziesięć badań: w dziewięciu melatonina przyjęta blisko docelowej pory snu zmniejszała jet lag po locie przez pięć lub więcej stref czasowych (Herxheimer i Petrie, 2002). Dawki od 0,5 do 5 mg działały podobnie, a powyżej 5 mg nie działały lepiej.

Kiedy podawano melatoninę w badaniach?

W badaniu Zhdanovej postać zwykłą podawano 30 minut przed położeniem się. Dla Circadinu charakterystyka produktu leczniczego podaje 2 mg raz na dobę, 1 do 2 godzin przed snem, po posiłku. Przyjęcie wcześnie w ciągu dnia opóźnia adaptację rytmu.

Czy melatonina z żelków to to samo, co melatonina z apteki?

Cząsteczka jest ta sama, ale status prawny inny. Suplement diety jest żywnością i może posługiwać się wyłącznie dopuszczonymi oświadczeniami, na przykład o skróceniu czasu zasypiania przy 1 mg w porcji. Lek ma charakterystykę produktu leczniczego i zarejestrowane wskazanie, a Circadin dodatkowo receptę.

Melatonina jest też w kategorii suplementy (stan z 2026-11-17).

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-06-27 · Aktualizacja: 2026-11-17

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą