Flawanole kakaowe a funkcje poznawcze u seniorów: badanie CoCoA

CoCoA to skrót od Cocoa, Cognition and Aging: włoskiej próby, w której dziewięćdziesiąt osób po sześćdziesiątce piło przez osiem tygodni napój kakaowy o trzech różnych zawartościach flawanoli. Badanie istnieje, jest zarejestrowane pod numerem ISRCTN68970511 i ma opublikowane wyniki. Ma też trzy cechy, które w popularnych streszczeniach znikają: sfinansował je producent kakao, grupą odniesienia nie było placebo, tylko napój z małą dawką flawanoli, a najbardziej znany test przesiewowy funkcji poznawczych nie wykazał w nim żadnej różnicy. Poniżej rozkładamy CoCoA na czynniki pierwsze i zestawiamy je z dwiema znacznie większymi próbami, które sprawdzały to samo pytanie przez trzy lata. Obie skończyły się inaczej, niż zapamiętały nagłówki prasowe, i właśnie ta rozbieżność jest tu najciekawsza.

KLUCZOWE INFORMACJE
• CoCoA objęło 90 osób w wieku 60 lat i więcej przez 8 tygodni, przy dawkach 993, 520 i 48 mg flawanoli kakaowych dziennie (rejestr ISRCTN68970511).
• Punktem pierwszorzędowym była zmiana sprawności poznawczej w czterech testach oraz złożony wskaźnik z-score, który wypadł na korzyść dawek wyższych.
• Wynik testu przesiewowego MMSE nie różnił się między grupami.
• Sponsorem badania była firma Mars, a jedna ze współautorek jest jej pracownikiem.

Czym jest badanie CoCoA i kogo obejmowało?

To jednoośrodkowa, podwójnie zaślepiona próba z randomizacją i układem równoległym, prowadzona w L’Aquili we Włoszech. Rekrutacja ruszyła w grudniu 2006 roku, badanie zamknięto w lipcu 2008. Zaplanowana liczebność to 90 osób, a czas interwencji osiem tygodni.

Kryterium wejścia z rejestru brzmi: osoby w wieku 60 lat lub starsze, które same nie zgłaszały niepokoju o własną pamięć i nie miały istotnych klinicznie chorób współistniejących. To ważne rozróżnienie, bo pod tą samą nazwą programu ukazały się dwie prace o różnych populacjach. Wyniki z osób bez zaburzeń poznawczych opublikowano w American Journal of Clinical Nutrition (Mastroiacovo i wsp., 2015). Osobna praca w piśmie Hypertension (Desideri i wsp., 2012) opisuje dziewięćdziesiąt osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Kto powołuje się na CoCoA, powinien powiedzieć, o którą z tych dwóch grup chodzi.

Uczestnicy pili codziennie napój na bazie mleka z 993, 520 albo 48 mg flawanoli kakaowych. Grupa odniesienia dostawała więc kakao ubogie we flawanole, a nie obojętne placebo. Napoje wyrównano pod względem zawartości tłuszczu, teobrominy i kofeiny, aby różniły się głównie interesującym badaczy składnikiem.

Jaki był punkt pierwszorzędowy CoCoA i czy został osiągnięty?

Rejestr definiuje go jako zmianę sprawności poznawczej po ośmiu tygodniach, mierzoną czterema testami: MMSE, Trail Making Test A i B oraz testem fluencji słownej. Jako procedurę zaplanowaną z góry przewidziano też złożony wskaźnik z-score, scalający te pomiary w jedną liczbę. Ten złożony wskaźnik wypadł rozstrzygająco.

Rozstrzygnięcie jest jednak niejednorodne w środku. Wskaźnik złożony zmienił się różnie w trzech grupach (P poniżej 0,0001): poprawa wystąpiła przy dawce wysokiej i pośredniej, a w grupie z 48 mg nie zaobserwowano istotnej zmiany. Czas wykonania obu części Trail Making Test skrócił się wyraźniej po dawce wysokiej i pośredniej niż po niskiej. Fluencja słowna poprawiła się we wszystkich trzech grupach, ale przyrost był największy przy 993 mg.

Sam MMSE, czyli test przesiewowy, którym najczęściej opisuje się „stan pamięci”, nie wykazał różnicy między grupami. To samo powtórzyło się w pracy o osobach z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, gdzie MMSE był podobny w trzech ramionach przy P równym 0,13. Wynik testu przesiewowego to nie to samo co uwaga, a uwaga to nie to samo co pamięć epizodyczna. CoCoA zmierzyło dwie pierwsze rzeczy; pamięci epizodycznej nie badało wcale. Autorzy przypisują część efektu poprawie wrażliwości na insulinę: zmiany wskaźnika HOMA-IR wyjaśniały około 17 procent zmienności wskaźnika złożonego.

Co pokazały duże badania COSMOS?

Dwie próby z programu COSMOS sprawdziły to samo pytanie na próbie kilkadziesiąt razy większej i przez trzy lata zamiast ośmiu tygodni. W obu pierwszorzędowy punkt końcowy dla ekstraktu kakaowego nie został osiągnięty. To jest ustalenie, którego popularne streszczenia zwykle nie przenoszą.

COSMOS-Mind (Baker i wsp., Alzheimer’s and Dementia, 2023) objęło 2262 osoby o średniej wieku 73 lat, z testami poznawczymi prowadzonymi przez telefon. Ekstrakt kakaowy zawierający 500 mg flawanoli dziennie nie zmienił wyniku ogólnego: średni wynik standaryzowany wyniósł 0,03 przy przedziale ufności od minus 0,02 do 0,08 i P równym 0,28. Korzyść odnotowano natomiast dla preparatu wielowitaminowego z minerałami, badanego w tym samym układzie.

COSMOS-Web (Brickman i wsp., PNAS, 2023) objęło 3562 starsze osoby przyjmujące ten sam ekstrakt, 500 mg flawanoli dziennie z zawartością 80 mg epikatechiny. Autorzy piszą wprost, że zaplanowany z góry pierwszorzędowy punkt końcowy, czyli poprawa pamięci u wszystkich uczestników po roku, nie osiągnął istotności statystycznej. Efekt pojawił się dopiero w dolnych tercylach jakości diety i nawykowego spożycia flawanoli, co autorzy interpretują jako uzupełnianie niedoboru, a nie działanie farmakologiczne. Szerszy przegląd suplementów badanych pod kątem pamięci zebraliśmy w tekście o suplementach na koncentrację.

Kto finansował te badania?

Producent kakao, i to w każdym z opisanych przypadków. Nie unieważnia to wyników, ale czytelnik ma prawo o tym wiedzieć, zanim porówna siłę dowodów z badaniami bez takiego zaplecza.

W rejestrze CoCoA sponsorem głównym jest Mars, Incorporated, a źródłem finansowania firma Mars. Praca w American Journal of Clinical Nutrition podaje, że badanie wsparto grantem tej firmy, że jedna ze współautorek jest jej pracownikiem oraz że napoje o wysokiej i pośredniej zawartości flawanoli przygotowano z firmowego proszku kakaowego. Warto też odnotować, że próbę zarejestrowano w sierpniu 2014 roku, czyli sześć lat po jej zakończeniu i dwa lata po pierwszej publikacji wyników.

W COSMOS-Web sekcja finansowania mówi o grancie z Mars Edge, a w deklaracji konfliktu interesów dwoje autorów jest zatrudnionych w Mars, Incorporated, dwoje kolejnych otrzymało od tej firmy grant badawczy, a badany ekstrakt dostarczyła ta sama firma. Opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności o flawanolach kakaowych z 2012 roku również powstała na wniosek producenta, firmy Barry Callebaut.

Ile flawanoli jest naprawdę w kakao i czekoladzie?

Znacznie mniej, niż wynikałoby z nagłówków, i decyduje o tym obróbka, a nie sam surowiec. Alkalizacja, czyli proces zwany dutching, obniża zawartość flawanoli liniowo wraz ze wzrostem pH gotowego proszku. Różnica między kakao naturalnym a mocno alkalizowanym jest niemal dziesięciokrotna.

Przegląd handlowych proszków kakaowych (Miller i wsp., Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2008) podaje średnią zawartość flawanoli ogółem 34,6 mg na gram dla kakao naturalnego, 13,8 dla lekko alkalizowanego, 7,8 dla średnio i 3,9 mg na gram dla mocno alkalizowanego. Krążąca liczba „2-5 mg na gram surowego kakao” odpowiada więc nie surowcowi, lecz proszkowi po najostrzejszej obróbce. Osobna praca tego samego zespołu (Payne i wsp., 2010) zmierzyła ubytek epikatechiny sięgający 98 procent po alkalizacji.

Punkt odniesienia daje opinia EFSA z 2012 roku: aby uzyskać opisany w niej efekt, trzeba spożyć 200 mg flawanoli kakaowych dziennie, co odpowiada 2,5 g proszku kakaowego bogatego we flawanole albo 10 g takiej gorzkiej czekolady. Uwaga na zakres tego oświadczenia: dotyczy ono utrzymania prawidłowego rozszerzania naczyń zależnego od śródbłonka, a nie pamięci ani sprawności umysłowej. Kto chce sprawdzić, jak kakao zachowuje się w domowej kuchni, znajdzie przepis w tekście o konopnej czekoladzie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie o nazwie CoCoA naprawdę istnieje?

Tak. Pełna nazwa brzmi Cocoa, Cognition and Aging, a próba jest zarejestrowana jako ISRCTN68970511. Objęła 90 osób w wieku od 60 lat, trwała osiem tygodni i porównywała trzy napoje kakaowe o zawartości 993, 520 i 48 mg flawanoli dziennie. Sponsorem była firma Mars, Incorporated.

Czy CoCoA dotyczyło osób z zaburzeniami poznawczymi?

Zależy, o którą publikację chodzi. Praca z 2015 roku opisuje osoby po sześćdziesiątce bez klinicznych cech zaburzeń poznawczych. Praca Desideriego z 2012 roku w piśmie Hypertension opisuje dziewięćdziesiąt osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Mieszanie tych dwóch grup jest częstym błędem w streszczeniach.

Czy flawanole kakaowe poprawiają pamięć u seniorów?

Duże próby tego nie potwierdziły. W COSMOS-Mind ekstrakt kakaowy nie zmienił ogólnego wyniku poznawczego po trzech latach (P równe 0,28). W COSMOS-Web zaplanowany pierwszorzędowy punkt końcowy dotyczący pamięci nie osiągnął istotności u wszystkich uczestników, a efekt pojawił się tylko w podgrupie z najuboższą dietą.

Czy zwykła czekolada dostarczy takiej dawki?

Nie w typowej postaci. Opinia EFSA z 2012 roku wskazuje 10 g gorzkiej czekolady bogatej we flawanole jako źródło 200 mg, ale dotyczy to wyrobu przygotowanego z zachowaniem flawanoli. Alkalizacja obniża ich zawartość w proszku kakaowym z około 34,6 do 3,9 mg na gram (Miller i wsp., 2008).

Jak rozpoznać kakao bogate we flawanole?

Po informacji o braku alkalizacji na etykiecie. Kakao naturalne ma pH oznaczalne w zakresie 5,3-5,8, a proszki poddane obróbce alkalicznej przekraczają 6,5, przy czym im wyższe pH, tym niższa zawartość flawanoli (Miller i wsp., 2008). Ciemna, niemal czarna barwa proszku wskazuje na mocną alkalizację.

Czy kakao można łączyć z lekami?

Oświadczenie przyjęte przez EFSA dotyczy rozszerzania naczyń, więc łączenie z lekami obniżającymi ciśnienie warto omówić z lekarzem. Nie znaleźliśmy badań klinicznych oceniających łączenie flawanoli kakaowych z popularnymi adaptogenami, więc brak opisanych interakcji nie jest dowodem ich braku. Temat wielolekowości u osób starszych rozwijamy w tekście o polipragmazji.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz schorzenia przewlekłe, skonsultuj zastosowanie suplementów lub ziół ze specjalistą.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-08-16