Flawanole kakaowe a funkcje poznawcze u seniorów: badanie CoCoA

Badanie CoCoA: 90 osób po sześćdziesiątce, osiem tygodni, trzy dawki flawanoli kakaowych. Co osiągnął punkt pierwszorzędowy i czego nie pokazał COSMOS.

CoCoA to skrót od Cocoa, Cognition and Aging: włoskiej próby, w której dziewięćdziesiąt osób po sześćdziesiątce piło przez osiem tygodni napój kakaowy o trzech różnych zawartościach flawanoli. Badanie istnieje, jest zarejestrowane pod numerem ISRCTN68970511 i ma opublikowane wyniki. Trzy jego cechy są przy tym rozstrzygające dla oceny wyniku: sfinansował je producent kakao, grupą odniesienia nie było placebo, tylko napój z małą dawką flawanoli, a najbardziej znany test przesiewowy funkcji poznawczych nie wykazał w nim żadnej różnicy. Dwie znacznie większe próby sprawdzały to samo pytanie przez trzy lata i dały inny wynik.

KLUCZOWE INFORMACJE
• CoCoA objęło 90 osób w wieku 60 lat i więcej przez 8 tygodni, dawki 993, 520 i 48 mg flawanoli dziennie (rejestr ISRCTN68970511).
• Punktem pierwszorzędowym była zmiana sprawności poznawczej w czterech testach i złożony wskaźnik z-score.
• Wskaźnik złożony wypadł na korzyść wyższych dawek, a wynik MMSE nie różnił się między grupami.
• Sponsorem była firma Mars, Incorporated.

Czym jest badanie CoCoA i kogo obejmowało?

To jednoośrodkowa, podwójnie zaślepiona próba z randomizacją i układem równoległym, prowadzona w L’Aquili we Włoszech. Rekrutacja ruszyła w grudniu 2006 roku, badanie zamknięto w lipcu 2008. Zaplanowana liczebność to 90 osób, a czas interwencji osiem tygodni.

Kryterium wejścia z rejestru brzmi: osoby w wieku 60 lat lub starsze, które same nie zgłaszały niepokoju o własną pamięć i nie miały istotnych klinicznie chorób współistniejących. To ważne rozróżnienie, bo pod tą samą nazwą programu ukazały się dwie prace o różnych populacjach. Wyniki z osób bez zaburzeń poznawczych opublikowano w American Journal of Clinical Nutrition (Mastroiacovo i wsp., 2015). Osobna praca w piśmie Hypertension (Desideri i wsp., 2012) opisuje dziewięćdziesiąt osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Powołanie się na CoCoA wymaga więc wskazania, o którą z tych dwóch grup chodzi.

Uczestnicy pili codziennie napój na bazie mleka z 993, 520 albo 48 mg flawanoli kakaowych. Grupa odniesienia dostawała więc kakao ubogie we flawanole, a nie obojętne placebo. Napoje wyrównano pod względem zawartości tłuszczu, teobrominy i kofeiny, aby różniły się głównie interesującym badaczy składnikiem.

Jaki był punkt pierwszorzędowy CoCoA i czy został osiągnięty?

Rejestr definiuje go jako zmianę sprawności poznawczej po ośmiu tygodniach, mierzoną czterema testami: MMSE, Trail Making Test A i B oraz testem fluencji słownej. Jako procedurę zaplanowaną z góry przewidziano też złożony wskaźnik z-score, scalający te pomiary w jedną liczbę. Ten złożony wskaźnik wypadł rozstrzygająco.

Rozstrzygnięcie jest jednak niejednorodne w środku. Wskaźnik złożony zmienił się różnie w trzech grupach (P poniżej 0,0001): poprawa wystąpiła przy dawce wysokiej i pośredniej, a w grupie z 48 mg nie zaobserwowano istotnej zmiany. Czas wykonania obu części Trail Making Test skrócił się wyraźniej po dawce wysokiej i pośredniej niż po niskiej. Fluencja słowna poprawiła się we wszystkich trzech grupach, ale przyrost był największy przy 993 mg.

Sam MMSE, czyli test przesiewowy, którym najczęściej opisuje się „stan pamięci”, nie wykazał różnicy między grupami. To samo powtórzyło się w pracy o osobach z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, gdzie MMSE był podobny w trzech ramionach przy P równym 0,13. Wynik testu przesiewowego to nie to samo co uwaga, a uwaga to nie to samo co pamięć epizodyczna. CoCoA zmierzyło dwie pierwsze rzeczy; pamięci epizodycznej nie badało wcale. Autorzy przypisują część efektu poprawie wrażliwości na insulinę: zmiany wskaźnika HOMA-IR wyjaśniały około 17 procent zmienności wskaźnika złożonego.

Co pokazały duże badania COSMOS?

Dwie próby z programu COSMOS sprawdziły to samo pytanie na próbie kilkadziesiąt razy większej i przez trzy lata zamiast ośmiu tygodni. W obu pierwszorzędowy punkt końcowy dla ekstraktu kakaowego nie został osiągnięty.

COSMOS-Mind (Baker i wsp., Alzheimer’s and Dementia, 2023) objęło 2262 osoby o średniej wieku 73 lat, z testami poznawczymi prowadzonymi przez telefon. Ekstrakt kakaowy zawierający 500 mg flawanoli dziennie nie zmienił wyniku ogólnego: średni wynik standaryzowany wyniósł 0,03 przy przedziale ufności od minus 0,02 do 0,08 i P równym 0,28. Korzyść odnotowano natomiast dla preparatu wielowitaminowego z minerałami, badanego w tym samym układzie.

COSMOS-Web (Brickman i wsp., PNAS, 2023) objęło 3562 starsze osoby, losowo przydzielone do tego samego ekstraktu albo placebo, przy 500 mg flawanoli dziennie. Autorzy piszą wprost, że zaplanowany z góry pierwszorzędowy punkt końcowy, czyli poprawa pamięci u wszystkich uczestników po roku, nie osiągnął istotności statystycznej. Efekt pojawił się dopiero w dolnych tercylach jakości diety i nawykowego spożycia flawanoli, co autorzy interpretują jako uzupełnianie niedoboru, a nie działanie farmakologiczne. Szerszy przegląd suplementów badanych pod kątem pamięci zebrano w tekście o suplementach na koncentrację.

Kto finansował te badania?

Producent kakao, i to w każdym z opisanych przypadków. Nie unieważnia to wyników, ale odróżnia je od badań bez takiego zaplecza finansowego.

W rejestrze CoCoA sponsorem głównym jest Mars, Incorporated, a źródłem finansowania firma Mars. Praca w American Journal of Clinical Nutrition podaje, że badanie wsparto grantem tej firmy, że jedna ze współautorek jest jej pracownikiem oraz że napoje o wysokiej i pośredniej zawartości flawanoli przygotowano z firmowego proszku kakaowego. Próbę zarejestrowano w sierpniu 2014 roku, czyli sześć lat po jej zakończeniu i dwa lata po pierwszej publikacji wyników.

W COSMOS-Web sekcja finansowania mówi o grancie z Mars Edge, a w deklaracji konfliktu interesów dwoje autorów jest zatrudnionych w Mars, Incorporated, dwoje kolejnych otrzymało od tej firmy grant badawczy, a badany ekstrakt dostarczyła ta sama firma. Opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności o flawanolach kakaowych z 2012 roku również powstała na wniosek producenta, firmy Barry Callebaut.

Ile flawanoli jest w kakao i czekoladzie?

Znacznie mniej, niż sugeruje sam surowiec: decyduje obróbka. Alkalizacja, czyli proces zwany dutching, obniża zawartość flawanoli liniowo wraz ze wzrostem pH gotowego proszku. Różnica między kakao naturalnym a mocno alkalizowanym jest niemal dziesięciokrotna.

Przegląd handlowych proszków kakaowych (Miller i wsp., Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2008) podaje średnią zawartość flawanoli ogółem 34,6 mg na gram dla kakao naturalnego, 13,8 dla lekko alkalizowanego, 7,8 dla średnio i 3,9 mg na gram dla mocno alkalizowanego. Osobna praca tego samego zespołu (Payne i wsp., Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2010) zmierzyła ubytek epikatechiny sięgający 98 procent po alkalizacji.

Punkt odniesienia daje opinia EFSA z 2012 roku: aby uzyskać opisany w niej efekt, trzeba spożyć 200 mg flawanoli kakaowych dziennie, co odpowiada 2,5 g proszku kakaowego bogatego we flawanole albo 10 g takiej gorzkiej czekolady. Zakres tego oświadczenia jest jednak węższy: dotyczy ono utrzymania prawidłowego rozszerzania naczyń zależnego od śródbłonka, a nie pamięci ani sprawności umysłowej. Kto chce sprawdzić, jak kakao zachowuje się w domowej kuchni, znajdzie przepis w tekście o konopnej czekoladzie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie o nazwie CoCoA istnieje?

Tak. Pełna nazwa brzmi Cocoa, Cognition and Aging, a próba jest zarejestrowana jako ISRCTN68970511. Objęła 90 osób w wieku od 60 lat, trwała osiem tygodni i porównywała trzy napoje kakaowe o zawartości 993, 520 i 48 mg flawanoli dziennie. Sponsorem była firma Mars, Incorporated.

Czy CoCoA dotyczyło osób z zaburzeniami poznawczymi?

Zależy, o którą publikację chodzi. Praca z 2015 roku opisuje osoby po sześćdziesiątce bez klinicznych cech zaburzeń poznawczych. Praca Desideriego z 2012 roku w piśmie Hypertension opisuje dziewięćdziesiąt osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.

Czy flawanole kakaowe poprawiają pamięć u seniorów?

Duże próby tego nie potwierdziły. W COSMOS-Mind ekstrakt kakaowy nie zmienił ogólnego wyniku poznawczego po trzech latach (P równe 0,28). W COSMOS-Web zaplanowany pierwszorzędowy punkt końcowy dotyczący pamięci nie osiągnął istotności u wszystkich uczestników, a efekt pojawił się tylko w podgrupie z najuboższą dietą.

Czy zwykła czekolada dostarczy takiej dawki?

Nie w typowej postaci. Opinia EFSA z 2012 roku wskazuje 10 g gorzkiej czekolady bogatej we flawanole jako źródło 200 mg, ale dotyczy to wyrobu przygotowanego z zachowaniem flawanoli. Alkalizacja obniża ich zawartość w proszku kakaowym z około 34,6 do 3,9 mg na gram (Miller i wsp., 2008).

Co odróżnia kakao bogate we flawanole od alkalizowanego?

Odczyn proszku i stopień obróbki. Kakao naturalne ma pH oznaczalne w zakresie 5,3-5,8, a proszki alkalizowane od 6,5 w górę, przy czym im wyższe pH, tym niższa zawartość flawanoli (Miller i wsp., 2008). Alkalizacja obniża też zawartość epikatechiny, w pomiarach do 98 procent (Payne i wsp., Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2010).

Czy kakao można łączyć z lekami?

Oświadczenie przyjęte przez EFSA dotyczy rozszerzania naczyń, więc łączenie kakao bogatego we flawanole z lekami obniżającymi ciśnienie wymaga konsultacji z lekarzem. Żadne z cytowanych tu źródeł nie ocenia łączenia flawanoli kakaowych z adaptogenami, więc brak opisanych interakcji nie jest dowodem ich braku. Wielolekowość u osób starszych omawia tekst o polipragmazji.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz schorzenia przewlekłe, skonsultuj zastosowanie suplementów lub ziół ze specjalistą.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą