Anandamid w nocy, 2-AG w dzień: jak ECS steruje rytmem sen-czuwanie

Układ endokannabinoidowy nie pracuje równomiernie przez całą dobę. Jego dwa główne przekaźniki, anandamid i 2-arachidonoiloglicerol, zmieniają stężenie rytmicznie i w przeciwnych kierunkach. Pierwsze pomiary wykonano w mózgach szczurów w 2004 roku, ale dopiero badania na ludziach z ostatniej dekady pokazały, jak ten rytm wygląda naprawdę u człowieka: 2-AG ma jeden wyraźny szczyt po południu, a anandamid dwa, w tym jeden we wczesnej fazie snu (Hanlon, Psychoneuroendocrinology, 2020). Po drodze do popularnych opracowań trafiło przy tym kilka twierdzeń, których pomiary nie potwierdzają. Ten artykuł pokazuje, co o dobowym rytmie ECS wiadomo z badań na ludziach, gdzie kończą się dane z gryzoni i czego nadal nie wiadomo o wpływie CBD.

KLUCZOWE INFORMACJE
• U ludzi 2-AG ma minimum w środku snu i szczyt wczesnym popołudniem, blisko trzykrotnie wyższy od nocnego minimum (Hanlon i in., 2015).
• Anandamid u ludzi ma rytm dwuszczytowy: około drugiej w nocy i około piętnastej, z minimum przed południem.
• Skrócenie snu do 4,5 godziny wzmacnia rytm 2-AG i nasila apetyt, ale nie zmienia stężenia anandamidu.
• Dane z mózgów szczurów pochodzą od zwierzęcia nocnego, więc jego faza ciemna to faza aktywności, nie snu.
• Wzrost anandamidu po CBD odnotowano po jednorazowej dawce 800 mg, nie po 600 mg.

Skąd wiadomo, że endokannabinoidy mają rytm dobowy?

Z pomiarów w mózgach szczurów. Valenti i współpracownicy zmierzyli stężenia anandamidu (AEA) i 2-arachidonoiloglicerolu (2-AG) w czterech obszarach mózgu, porównując jasną i ciemną fazę doby. Oba związki zmieniały się wyraźnie, ale w przeciwnych kierunkach.

W jądrze półleżącym, korze przedczołowej, prążkowiu i hipokampie stężenie anandamidu było istotnie wyższe w fazie ciemnej, a stężenie 2-AG w fazie jasnej. Autorzy zmierzyli też aktywność enzymów. Hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych (FAAH), która rozkłada anandamid, była w fazie ciemnej istotnie mniej aktywna, co tłumaczy tamtejszy wzrost AEA. Aktywność enzymów obsługujących 2-AG zmieniała się istotnie tylko w prążkowiu (Valenti i in., Cellular and Molecular Life Sciences, 2004).

Tu potrzebne jest zastrzeżenie, które w popularnych omówieniach tego badania zwykle znika. Szczur jest zwierzęciem nocnym, więc jego faza ciemna to faza aktywności, a nie snu. U szczura anandamid rośnie zatem wtedy, gdy zwierzę czuwa i żeruje. Przełożenie tego wprost na człowieka, u którego noc jest porą snu, byłoby nadużyciem. Rytm jest realny i dobrze zmierzony, ale jego związek z zachowaniem trzeba sprawdzić osobno, na ludziach.

Jak wygląda rytm 2-AG u człowieka?

2-AG ma u ludzi wyraźny rytm dobowy ze szczytem po południu. Czternastu zdrowych, młodych uczestników spędziło cztery doby w warunkach kontrolowanych: ustalony cykl światła, standaryzowane posiłki i stała pora snu. Trzeciego dnia pobierano im krew przez pełne 24 godziny.

Stężenie 2-AG w surowicy osiągało najniższą wartość mniej więcej w środku snu, czyli w środku nocnego postu. Potem rosło przez cały ranek i osiągało maksimum wczesnym lub średnim popołudniem. Wartość szczytowa była średnio blisko trzy razy wyższa niż nocne minimum. Podobny kształt, choć o mniejszej amplitudzie, miał pokrewny 2-oleoiloglicerol (Hanlon i in., The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2015).

Autorzy wyprowadzili z tego wniosek dotyczący apetytu: wpływ układu endokannabinoidowego na przyjmowanie pokarmu jest wyciszony podczas snu, a największy we wczesnych godzinach popołudniowych. To ustalenie dotyczy człowieka, a nie gryzonia, i opiera się na pomiarach wykonywanych co godzinę przez pełną dobę, w warunkach, w których kontrolowano światło, posiłki i sen. Z całego materiału o rytmie ECS jest to fragment najlepiej umocowany.

Czy anandamid naprawdę rośnie tylko w nocy?

Nie. U ludzi anandamid ma rytm dwuszczytowy, nie jednoszczytowy. Ta sama grupa badawcza zmierzyła dobowy profil AEA u czternastu młodych dorosłych i znalazła dwa maksima: pierwsze we wczesnej fazie snu, około drugiej w nocy, i drugie po południu, około piętnastej. Minimum wypadało przed południem.

Średnie dobowe stężenie anandamidu wyniosło 0,697 pmol/ml. Profile pokrewnych związków, oleoiloetanoloamidu i palmitoiloetanoloamidu, miały ten sam kształt, co autorzy potraktowali jako potwierdzenie wiarygodności odczytu. Wniosek pracy jest jednoznaczny: rytm anandamidu różni się od rytmu 2-AG, ma mniejszą amplitudę i dwa szczyty zamiast jednego. Oba przekaźniki podlegają zatem odrębnym szlakom regulacji, mimo że działają na te same receptory.

Dla tytułowego skrótu myślowego oznacza to tyle, że nocny szczyt anandamidu istnieje i jest powtarzalny, ale nie jest jedynym w ciągu doby. Zdanie „anandamid w nocy” opisuje więc zjawisko realne, tylko opisuje je w połowie. Autorzy dodają uwagę praktyczną dla badaczy: przy pomiarach endokannabinoidów pora dnia musi być kontrolowana, bo inaczej wynik zależy od godziny pobrania krwi bardziej niż od badanej zmiennej.

Czym różnią się rytmy obu endokannabinoidów?

Poniższe zestawienie porządkuje to, co zmierzono osobno u gryzoni i osobno u ludzi. Wiersze celowo rozdzielają oba gatunki, bo w popularnych omówieniach dane te bywają zlewane w jeden obraz, a różnią się i kształtem, i interpretacją. Najważniejsza rozbieżność dotyczy reakcji na skrócenie snu: dwa endokannabinoidy zachowują się wtedy odmiennie, choć działają na te same receptory. Ta różnica jest też powodem, dla którego pomiar tylko jednego z nich daje obraz niepełny.

Co robi z tym rytmem niedobór snu?

Skrócenie snu wzmacnia rytm 2-AG, zamiast go rozstrajać. W badaniu z randomizacją i układem naprzemiennym ci sami uczestnicy przechodzili cztery noce snu normalnego, trwającego 8,5 godziny, oraz cztery noce snu skróconego do 4,5 godziny. Po każdej serii mierzono im dobowy profil 2-AG.

Rytm był obecny w obu warunkach, ale po skróceniu snu jego amplituda rosła, a maksimum przesuwało się na późniejszą porę i utrzymywało dłużej. Równolegle uczestnicy zgłaszali większy głód i apetyt dokładnie wtedy, gdy popołudniowe stężenie 2-AG było podwyższone, i gorzej powstrzymywali się od podjadania smacznych przekąsek (Hanlon i in., Sleep, 2016).

Anandamid zachował się inaczej. Jego stężenie nie zmieniło się po skróceniu snu o żadnej porze doby, podobnie jak stężenia obu związków pokrewnych. Autorzy wnioskują z tego, że oba endokannabinoidy podlegają odrębnym mechanizmom regulacji i że zaburzenie fizjologiczne może dotknąć jednego, nie ruszając drugiego. Rozpowszechnione zdanie, jakoby niewyspanie obniżało anandamid, nie znajduje w tych pomiarach potwierdzenia.

Poza mózgiem obraz jest jeszcze bardziej podzielony. Profilowanie dobowe u szczurów pokazało, że endokannabinoidy oscylują z fazą zależną od tkanki w osoczu i w wątrobie, natomiast w nadnerczach ich stężenia nie oscylowały wcale. Rytmicznie zmieniała się tam za to ekspresja genów receptorowych, a przestawienie pory karmienia na dzienną zmieniało część z nich (Sládek i in., Biochimica et Biophysica Acta, 2019). Rytm ECS nie jest więc jednym zegarem, tylko zestawem zegarów lokalnych.

Czy CBD podnosi anandamid wieczorem?

Na razie nie ma na to dowodu przy dawkach spotykanych w produktach konsumenckich. Sprawdzono to wprost w dwóch równoległych badaniach klinicznych z udziałem 75 zdrowych ochotników, którym podano jednorazowo CBD, THC albo oba naraz, a stężenia endokannabinoidów w surowicy mierzono przed podaniem oraz po 65 i 160 minutach.

Wzrost anandamidu wystąpił po jednorazowej dawce 800 mg CBD i wyniósł około 1,6 raza wobec wartości wyjściowej. Po dawce 600 mg wzrostu nie odnotowano. THC podany osobno stężenie anandamidu obniżał, a wartość wracała do wyjściowej po 160 minutach. Najsilniejszy wzrost dawało połączenie obu substancji (Couttas i in., BMJ Mental Health, 2024). Rząd wielkości ma tu znaczenie rozstrzygające: 800 mg to dawka z badań nad schizofrenią, nieporównywalna z zawartością typowego olejku konopnego.

Kliniczny obraz działania kannabinoidów na sen pozostaje niejednoznaczny. Przegląd piśmiennictwa podsumował, że CBD ma przy bezsenności potencjał zarysowany dopiero wstępnie, a THC skraca czas zasypiania, lecz przy dłuższym stosowaniu może pogarszać jakość snu (Babson i in., Current Psychiatry Reports, 2017). Więcej o tym piszemy w tekście o konopiach a śnie.

Osobno stoi kwestia bezpieczeństwa. EFSA w opinii z 2026 roku wyprowadziła prowizoryczną dawkę bezpieczną 0,0275 mg na kilogram masy ciała na dobę, czyli około 2 mg dla osoby ważącej 70 kg, stosując współczynnik niepewności 400. Odnosi się ona wyłącznie do suplementów o czystości CBD co najmniej 98% i bez nanocząstek. Panel stwierdził też, że bezpieczeństwa CBD nie da się ustalić u osób poniżej 25 roku życia, u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u osób przyjmujących leki (EFSA, EFSA Journal, 2026).

Najczęściej zadawane pytania

Czy anandamid rośnie w nocy?

Częściowo. U ludzi anandamid ma dwa szczyty dobowe: jeden we wczesnej fazie snu, około drugiej w nocy, i drugi po południu, około piętnastej, z minimum przed południem. Nocny wzrost jest więc realny i powtarzalny, ale nie jest jedynym w ciągu doby, a amplituda całego rytmu jest niewielka.

Kiedy 2-AG osiąga szczyt u człowieka?

Wczesnym lub średnim popołudniem. Minimum wypada mniej więcej w środku snu, po czym stężenie rośnie przez cały ranek. Wartość szczytowa jest średnio blisko trzy razy wyższa od nocnego minimum. Pomiary wykonano u czternastu zdrowych osób w warunkach kontrolowanego światła, posiłków i pory snu.

Czy niedobór snu obniża anandamid?

Nie. W badaniu naprzemiennym skrócenie snu do 4,5 godziny nie zmieniło stężenia anandamidu o żadnej porze doby. Zmienił się natomiast rytm 2-AG: jego amplituda wzrosła, a szczyt przesunął się na później i trwał dłużej, czemu towarzyszył większy głód i trudność z powstrzymaniem się od podjadania.

Czy CBD podnosi poziom anandamidu?

W badaniu u 75 zdrowych ochotników wzrost anandamidu, około 1,6 raza, wystąpił po jednorazowej dawce 800 mg CBD. Po 600 mg wzrostu nie odnotowano. Są to dawki rzędu stosowanego w badaniach psychiatrycznych, nieporównywalne z zawartością produktów konsumenckich, więc przeniesienie tego wyniku na olejek nie ma podstaw.

Dlaczego wyników z badań na szczurach nie da się przenieść wprost?

Bo szczur jest zwierzęciem nocnym i jego faza ciemna to faza aktywności, nie snu. Anandamid rósł u szczurów wtedy, gdy zwierzęta czuwały i żerowały. Zestawienie tego z ludzką nocą, która jest porą snu, odwraca sens obserwacji. Dane międzygatunkowe wymagają więc osobnego potwierdzenia u ludzi.

Czy porę przyjmowania CBD da się dopasować do rytmu ECS?

Nie ma badań, które by to sprawdziły. Rytm dobowy endokannabinoidów jest udokumentowany, ale nie przeprowadzono próby porównującej różne pory podania CBD pod kątem snu. Autorzy pomiarów zalecają natomiast kontrolowanie pory dnia w samych badaniach, bo stężenia zależą od godziny pobrania krwi.

Jeśli szukasz produktów z tej kategorii, w sklepie u Bucha znajdziesz olejki konopne.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-08-16