Psylocybina w depresji: wyniki badań Johns Hopkins i fazy 3 COMPASS

Badania Johns Hopkins i próby COMPASS zmierzyły skutek psylocybiny w depresji. Próba na 233 osobach była fazą 2, a wyników fazy 3 nie opublikowano.

Depresja, która nie ustępuje po kolejnych lekach przeciwdepresyjnych, pozostaje jednym z najtrudniejszych problemów psychiatrii. W ciągu ostatnich pięciu lat dwa ośrodki wypełniły ten temat danymi: zespół Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa oraz firma COMPASS Pathways. Jedna liczba, na przykład siedemdziesiąt procent odpowiedzi, nie mówi, jak małe i jak wczesne były te próby.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Johns Hopkins: 27 osób, protokół ukończyły 24, odpowiedź 71 procent, remisja 54 procent (Davis i wsp., JAMA Psychiatry, 2021).
• COMPASS na 233 osobach była fazą 2 (Goodwin i wsp., NEJM, 2022).
• Wyników dwóch prób fazy 3 nie opublikowano (stan na 5 listopada 2026).
• W Polsce psylocybina jest substancją psychotropową grupy I-P. Posiadanie i obrót są zabronione.

Czym jest psylocybina i czym różni się od klasycznych antydepresantów?

Psylocybina to związek występujący naturalnie w grzybach z rodzaju Psilocybe. W organizmie ulega defosforylacji do psylocyny, która działa jako agonista receptorów serotoninowych 5-HT2A. To ta przemiana odpowiada za zmianę stanu świadomości i za działanie na ośrodkowy układ nerwowy (Nichols, Pharmacological Reviews, 2016).

Psylocybina z laboratorium i psylocybina z grzyba to ten sam związek. Albert Hofmann z laboratoriów Sandoz zidentyfikował ją w grzybach i zsyntetyzował pod koniec lat pięćdziesiątych (Geiger i wsp., ACS Chemical Neuroscience, 2018). Próby COMPASS używały preparatu COMP360, czyli syntetycznej psylocybiny w znanej, stałej dawce (Goodwin i wsp., NEJM, 2022). Grzyb tego nie zapewnia. Nawet w hodowli prowadzonej w jednakowych warunkach zawartość psylocybiny i psylocyny różniła się między partiami. Autorzy tej pracy zalecają więc badać każdą partię osobno (Foster i wsp., Journal of AOAC International, 2026). Wyników prób klinicznych nie da się zatem przenieść na grzyby, bo nie wiadomo, ile substancji jest w danej porcji.

Różnica wobec selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny jest przede wszystkim różnicą w sposobie podania. Leki z grupy SSRI przyjmuje się codziennie przez miesiące, a efekt kliniczny narasta tygodniami. W badaniach psylocybiny substancję podawano jeden lub dwa razy, a pomiar poprawy prowadzono przez kolejne tygodnie, kiedy w organizmie nie było już ani psylocybiny, ani psylocyny.

Z tego bierze się hipoteza, że działanie nie polega na obecności substancji, tylko na zmianach, które ona uruchamia. Mówi się w tym kontekście o wzroście plastyczności synaptycznej i o przejściowej destabilizacji sieci stanu spoczynkowego, czyli struktury wiązanej z ruminacją. Skutek i mechanizm to jednak dwie różne rzeczy. Skutek kliniczny został zmierzony w kilku próbach na ludziach. Mechanizm, który miałby go tłumaczyć, pozostaje hipotezą wspieraną głównie badaniami obrazowymi i zwierzęcymi, a nie ustaleniem wynikającym z tych prób.

Co zmierzyło badanie Johns Hopkins nad psylocybiną w depresji?

Zespół z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa opublikował w 2021 roku w JAMA Psychiatry wyniki próby z losowym przydziałem i grupą kontrolną w postaci listy oczekujących. Do badania weszło 27 osób dorosłych z rozpoznaniem depresji, spośród których 24 ukończyły obie sesje i pomiary. Uczestnicy nie przyjmowali w tym czasie leków przeciwdepresyjnych. Otrzymali dwie dawki psylocybiny dopasowane do masy ciała, w otoczeniu psychoterapii wspierającej trwającej około jedenastu godzin (Davis i wsp., JAMA Psychiatry, 2021).

Po czterech tygodniach od interwencji 17 z 24 uczestników, czyli 71 procent, spełniało kryterium odpowiedzi rozumianej jako spadek wyniku w skali GRID-HAMD o co najmniej połowę, a 13 osób, czyli 54 procent, było w remisji. Wielkości efektu były bardzo duże. Osobna praca tego samego zespołu prześledziła losy wszystkich 24 uczestników przez dwanaście miesięcy: odpowiedź utrzymywała się u 75 procent, a remisja u 58 procent, bez poważnych zdarzeń niepożądanych przypisanych psylocybinie. Spadek GRID-HAMD po 1, 3, 6 i 12 miesiącach miał d Cohena kolejno 2,3; 2,0; 2,6 i 2,4 (Gukasyan i wsp., Journal of Psychopharmacology, 2022).

Dwa zastrzeżenia trzeba postawić od razu. Grupa liczyła kilkanaście osób na ramię, więc każdy pojedynczy uczestnik przesuwa odsetek o kilka punktów procentowych. Uczestnicy nie mieli też depresji opornej na leczenie: kryterium wykluczało bieżące przyjmowanie leków, a praca odróżnia swoją populację od chorych z depresją lekooporną. Przenoszenie tego wyniku na osoby po kilku nieudanych kuracjach jest więc nadużyciem.

Badanie Faza i populacja Pierwszorzędowy wynik
Davis i wsp., JAMA Psychiatry, 2021 Depresja, bez leków przeciwdepresyjnych, n=27 (24 oceniane) Odpowiedź 71 proc., remisja 54 proc. w 4. tygodniu
Carhart-Harris i wsp., NEJM, 2021 Faza 2, długotrwała depresja umiarkowana lub ciężka, n=59 Brak istotnej różnicy wobec escitalopramu, p=0,17
Goodwin i wsp., NEJM, 2022 Faza 2, depresja lekooporna, n=233 Spadek MADRS o 12,0 pkt przy 25 mg wobec 5,4 pkt przy 1 mg
COMP005, NCT05624268 Faza 3, depresja lekooporna, n=258 Komunikat firmy (2025): przewaga 3,6 pkt MADRS nad placebo w 6. tyg.; bez recenzji
COMP006, NCT05711940 Faza 3, depresja lekooporna, n=581 (dane firmy) Komunikat firmy (2026): przewaga 3,8 pkt MADRS, 25 mg wobec 1 mg w 6. tyg.; bez recenzji

Czy badanie COMPASS na 233 osobach było badaniem fazy 3?

Nie było. Sprawa dotyczy naraz fazy badania, roku publikacji i punktu pomiaru. Próba na 233 uczestnikach z depresją lekooporną to badanie fazy 2, opublikowane w New England Journal of Medicine w 2022 roku. Uczestników przydzielono losowo do jednej dawki preparatu COMP360: 79 osób dostało 25 miligramów, 75 osób 10 miligramów, a 79 osób 1 miligram jako kontrolę (Goodwin i wsp., NEJM, 2022).

Pierwszorzędowy punkt końcowy mierzono w trzecim tygodniu, a nie w szóstym, i była nim zmiana w skali MADRS. Średnia zmiana wyniosła 12,0 punktu przy dawce 25 mg, 7,9 punktu przy 10 mg i 5,4 punktu przy 1 mg. Przewaga dawki 25 mg nad kontrolą wyniosła 6,6 punktu (95 proc. przedział ufności od 2,9 do 10,2 punktu; p poniżej 0,001). Dawka 10 mg nie różniła się istotnie od kontroli (p=0,18). Autorzy zamykają wnioski zdaniem, że potrzebne są próby większe i dłuższe, w tym porównania z istniejącymi metodami leczenia.

Druga sprawa to bezpieczeństwo. Zdarzenia niepożądane wystąpiły u 179 z 233 uczestników, czyli u 77 procent, najczęściej jako ból głowy, nudności i zawroty. Autorzy odnotowali też, że myśli lub zachowania samobójcze albo samookaleczenia pojawiły się we wszystkich grupach dawkowych. Trzecia to trwałość. Odsetki odpowiedzi i remisji w trzecim tygodniu wspierały wynik główny. Utrzymana odpowiedź do dwunastego tygodnia już go nie wspierała. Badanie sfinansowała spółka COMPASS Pathfinder, czyli podmiot rozwijający badany preparat.

Co dziś wiadomo o właściwej fazie 3?

Badanie fazy 3 istnieje i jest odrębne od próby na 233 osobach. W rejestrze badań klinicznych figuruje jako NCT05624268, prowadzone przez COMPASS Pathways, wieloośrodkowe, z podwójnym zaślepieniem i kontrolą placebo, obejmujące 258 osób z depresją lekooporną. Jego pierwszorzędowym punktem końcowym jest zmiana wyniku MADRS w szóstym tygodniu przy dawce 25 miligramów wobec placebo. Zbieranie danych pierwszorzędowych zakończono 28 maja 2025 roku, a status badania to zakończone.

W czerwcu 2025 roku COMPASS ogłosiła w komunikacie prasowym, że badanie osiągnęło pierwszorzędowy punkt końcowy. Po jednej dawce 25 mg wynik MADRS spadł w szóstym tygodniu o 3,6 punktu bardziej niż po placebo (95 proc. przedział ufności od 1,5 do 5,7 punktu; p poniżej 0,001). Dawkę 25 mg dostało 171 osób, placebo 87. Drugie badanie fazy 3, COMP006 (NCT05711940), porównało dwie dawki 25 mg podane w odstępie trzech tygodni z dawką 1 mg. W lutym 2026 roku firma podała przewagę 3,8 punktu MADRS w szóstym tygodniu. Rejestr podaje dla tego badania 572 uczestników, a firma 581 osób, które dostały dawkę.

Kolejne komunikaty dotyczą trwałości. W lipcu 2026 roku firma podała, że w COMP006 39 procent osób z grupy 25 mg miało w szóstym tygodniu spadek MADRS o co najmniej 25 procent i utrzymało go do 26. tygodnia. To łagodniejszy próg niż spadek o połowę, którym mierzono odpowiedź w fazie 2. Komunikat nie podaje tego odsetka dla grupy 1 mg. Poważne zdarzenia niepożądane dotyczyły 5,7 procent osób w grupie 25 mg i 6,3 procent w grupie 1 mg. We wrześniu 2026 roku firma ogłosiła dane z 52. tygodnia COMP005. Osoby z grupy 25 mg, które dostały kolejną dawkę, miały wynik MADRS niższy średnio o 13 punktów niż na początku. Ta część badania była jednak otwarta, bez grupy porównawczej.

Wszystkie te liczby pochodzą z komunikatów prasowych sponsora i nie przeszły recenzji naukowej. Na 5 listopada 2026 roku nie ma ich wyników ani w rejestrze ClinicalTrials.gov, ani w PubMed. Do czasu takiej publikacji skuteczności w fazie 3 nie można uznać za potwierdzoną. Spośród prac cytowanych tutaj recenzowane liczby pochodzą z prób fazy 2 i z jednej małej próby akademickiej.

Co pokazuje metaanaliza badań nad psylocybiną w depresji?

Metaanaliza dziewięciu badań z łączną próbą 596 osób dała duży efekt na korzyść psylocybiny: standaryzowaną różnicę średnich -0,78 przy p poniżej 0,001 (Haikazian i wsp., Psychiatry Research, 2023). Cały przegląd objął 13 badań i 686 osób. Część z nich dotyczyła depresji, a część pacjentów z chorobą zagrażającą życiu. Ryzyko względne odpowiedzi i remisji też wypadło na korzyść psylocybiny. Autorzy nazywają swoje wyniki dowodem wstępnym. Piszą, że potrzebne są dalsze badania nad bezpieczeństwem, skutecznością i samym protokołem leczenia.

Dlaczego efekt zbiorczy jest dużo mniejszy niż d Cohena 2,5 i 2,6 z próby Johns Hopkins (Davis i wsp., JAMA Psychiatry, 2021)? Zestawienie tych prób wskazuje jedną możliwą przyczynę: rodzaj grupy kontrolnej, czyli to, na ile uczestnik mógł się domyślić, co dostał. W badaniu Johns Hopkins kontrolą była lista oczekujących, czyli czas bez leczenia. W próbie fazy 2 COMPASS kontrolą była dawka 1 mg tej samej substancji, a przewaga wyniosła 6,6 punktu MADRS. W porównaniu z escitalopramem obie grupy brały codziennie tabletki i obie miały sesje z psylocybiną. Grupa escitalopramu dostawała na sesjach 1 mg psylocybiny, a grupa psylocybiny brała tabletki placebo. Różnica w głównym pomiarze nie była tam istotna (Carhart-Harris i wsp., NEJM, 2021).

Znaczenie zaślepienia widać w badaniu mikrodawkowania z zaślepieniem samodzielnym, które ukończyło 191 osób. Poprawiła się zarówno grupa mikrodawek, jak i grupa placebo, bez istotnej różnicy między nimi. Niewielkie różnice w kilku skalach autorzy tłumaczą tym, że część uczestników rozpoznała, co bierze (Szigeti i wsp., eLife, 2021). Tę praktykę omawia szerzej tekst o mikrodawkowaniu. W trzech opublikowanych próbach, od Johns Hopkins przez fazę 2 COMPASS do porównania z escitalopramem, przewaga psylocybiny malała, gdy grupa kontrolna bardziej przypominała leczenie: od listy oczekujących, przez dawkę 1 mg, po aktywny lek. Żadna z tych prac takiego zestawienia nie przeprowadziła, a faza 3 do niego nie pasuje: w COMP005 kontrolą było obojętne placebo, a przewaga według komunikatu firmy wyniosła 3,6 punktu, mniej niż 6,6 punktu przy dawce 1 mg w fazie 2.

Czy psylocybinę można łączyć z lekami przeciwdepresyjnymi?

To pytanie wraca najczęściej i odpowiedź brzmi: w badaniach klinicznych tego nie robiono. Praca porównująca psylocybinę z escitalopramem przydzieliła 59 pacjentów z długotrwałą depresją umiarkowaną lub ciężką do dwóch ramion, ale nikt nie dostawał obu substancji naraz. W pierwszorzędowym punkcie końcowym, czyli zmianie wyniku QIDS-SR-16 po sześciu tygodniach, różnica między grupami wyniosła 2,0 punktu i nie była istotna statystycznie (p=0,17) (Carhart-Harris i wsp., NEJM, 2021).

Ta praca wymaga jeszcze jednego zastrzeżenia. Drugorzędowe punkty końcowe wypadały na ogół korzystniej dla psylocybiny, w tym odsetek odpowiedzi 70 wobec 48 procent i remisji 57 wobec 28 procent. Autorzy zaznaczają jednak wprost, że analiz tych nie skorygowano na wielokrotność porównań, więc nie wolno ich przedstawiać jako wykazanej przewagi. Badanie nie wykazało istotnej różnicy w swoim głównym pomiarze i tak trzeba je streszczać.

W protokołach badawczych uczestnicy odstawiali leki przeciwdepresyjne przed sesjami, pod nadzorem psychiatry. Odstawianie leku na własną rękę jest u osoby z ciężką depresją posunięciem niebezpiecznym i nie ma nic wspólnego z tym, co robiono w badaniach. Interakcje psychodelików z lekami z grupy SSRI i IMAO omawia osobno tekst o przeciwwskazaniach i zespole serotoninowym.

Co mówi przegląd 214 badań o bezpieczeństwie psychodelików?

Poważne zdarzenia niepożądane wystąpiły u około 4 procent uczestników z wcześniejszymi zaburzeniami psychicznymi lub neurologicznymi, a u zdrowych ochotników u nikogo. Tak wynika z przeglądu systematycznego z metaanalizą, który objął 214 badań klasycznych psychodelików: psylocybiny, LSD, DMT i 5-MeO-DMT. Dane nadające się do analizy podało 114 z nich, łącznie dla 3504 uczestników (Hinkle i wsp., JAMA Psychiatry, 2024). Przegląd nie dotyczy więc wyłącznie psylocybiny ani wyłącznie depresji.

Wśród poważnych zdarzeń były nasilenie depresji, zachowania samobójcze, psychoza i napady drgawkowe. Dla osoby z depresją liczy się właśnie ta grupa, a nie zdrowi ochotnicy. We współczesnych badaniach po wysokich dawkach nie zgłoszono zgonów samobójczych, utrwalonej psychozy ani HPPD, czyli przetrwałych zaburzeń postrzegania. Autorzy dodają jednak zastrzeżenie. Spośród 68 badań opublikowanych od 2005 roku tylko 16, czyli 23,5 procent, opisało systematyczne wyszukiwanie zdarzeń niepożądanych. Jakość nadzoru nad bezpieczeństwem była więc bardzo nierówna. Autorzy piszą, że potrzebny jest staranniejszy i stały nadzór nad bezpieczeństwem.

Jakie ryzyka niesie psylocybina i jaki ma status prawny w Polsce?

Przegląd bezpieczeństwa obejmujący osiem prób klinicznych, w tym trzy otwarte i pięć kontrolowanych placebo, nie odnotował poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z psylocybiną i LSD. Autorzy zaznaczają jednak, że utrzymują się zastrzeżenia dotyczące dysocjacji, stanów paranoidalnych i splątania, i że potrzebne są próby na większych grupach (Rossi i wsp., Expert Opinion on Drug Safety, 2022). To nie jest przegląd systematyczny z metaanalizą, tylko opracowanie ekspertów, i tak należy ważyć jego moc dowodową.

Osobno stoi ryzyko psychozy u osób predysponowanych. Badanie Johns Hopkins wykluczało z udziału osoby z zaburzeniem psychotycznym w wywiadzie, a wykluczanie takich uczestników jest w tej dziedzinie postępowaniem standardowym. Konsekwencja jest prosta: omawiane próby nie mówią nic o tym, jak psylocybina działa u osób z takim obciążeniem, bo takich osób do nich nie przyjmowano. Sygnał myśli i zachowań samobójczych we wszystkich grupach dawkowych badania fazy 2 pokazuje przy tym, że sam udział w starannie prowadzonej próbie nie usuwa ryzyka związanego z ciężką depresją.

W Polsce psylocybina figuruje pod pozycją 86, a psylocyna pod pozycją 76, w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1419), wydanego na podstawie art. 44f ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1939, zm. Dz.U. 2026 poz. 1004), z podziałem na grupy z art. 32 tej ustawy. W wykazie nie ma odrębnej pozycji dla grzybów halucynogennych: są one objęte zakazem przez to, co zawierają. Posiadanie i obrót są zabronione, a legalnych programów terapeutycznych z psylocybiną w Polsce nie ma. Za posiadanie grozi kara pozbawienia wolności do lat 3, a przy znacznej ilości od roku do lat 10 (art. 62 ust. 1 i 2 ustawy). Stan badań nad innymi substancjami tej grupy opisuje tekst o terapiach z użyciem psychodelików, a odrębny przypadek MDMA w tekście o badaniach fazy 3 nad MDMA w PTSD.

Najczęściej zadawane pytania

Jak psylocybina działa na mózg?

Psylocybina jest przekształcana w organizmie w psylocynę, która pobudza receptory serotoninowe 5-HT2A. Hipotezy tłumaczące działanie przeciwdepresyjne mówią o wzroście plastyczności synaptycznej i przejściowej destabilizacji sieci stanu spoczynkowego, ale są to hipotezy mechanistyczne, a nie wynik prób klinicznych.

Co zmierzyło badanie Johns Hopkins?

Do próby weszło 27 osób z depresją, z czego 24 ukończyły protokół dwóch sesji z psylocybiną. Po czterech tygodniach odpowiedź uzyskało 71 procent, a remisję 54 procent uczestników. Po dwunastu miesiącach odpowiedź utrzymywała się u 75 procent, a remisja u 58 procent badanych.

Czy badanie COMPASS na 233 osobach było fazą 3?

Nie. Ta próba to badanie fazy 2, opublikowane w NEJM w 2022 roku, z pierwszorzędowym pomiarem w trzecim tygodniu. Fazę 3 stanowią odrębne próby: COMP005 na 258 osobach i COMP006. Według komunikatów prasowych firmy dały one przewagę 3,6 i 3,8 punktu MADRS w szóstym tygodniu, ale ich wyników nie opublikowano dotąd w recenzowanym czasopiśmie.

Czy psylocybina jest bezpieczna?

Nie bez zastrzeżeń. W przeglądzie 214 badań klasycznych psychodelików poważne zdarzenia niepożądane nie wystąpiły u żadnego zdrowego ochotnika, ale dotyczyły około 4 procent uczestników z wcześniejszymi zaburzeniami psychicznymi lub neurologicznymi, między innymi jako nasilenie depresji, zachowania samobójcze i psychoza. W badaniu fazy 2 myśli lub zachowania samobójcze albo samookaleczenia pojawiły się we wszystkich grupach dawkowych.

Czy psylocybina jest skuteczniejsza od leków przeciwdepresyjnych?

Nie zostało to wykazane. Jedyne bezpośrednie porównanie, z escitalopramem u 59 pacjentów, nie wykazało istotnej różnicy w pierwszorzędowym punkcie końcowym (p=0,17). Wyniki drugorzędowe wypadały korzystniej dla psylocybiny, lecz autorzy nie skorygowali ich na wielokrotność porównań.

Jaki jest status prawny psylocybiny w Polsce?

Psylocybina figuruje pod pozycją 86, a psylocyna pod pozycją 76 w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P. Posiadanie, wytwarzanie i obrót są zabronione. W Polsce nie działa żaden legalny program terapeutyczny z psylocybiną, a dostęp jest możliwy wyłącznie w badaniach naukowych prowadzonych za zezwoleniem.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny. Opisuje badania kliniczne, w których substancję podaje się pod nadzorem lekarza po kwalifikacji uczestnika; użycie na własną rękę tych warunków nie odtwarza. Substancje te są w Polsce kontrolowane ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod bezpłatne, całodobowe numery 116 123 albo 800 70 2222. Przy zagrożeniu życia: 112.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą