Probiotyk Lactobacillus reuteri na kolkę niemowlęcą: co wykazały badania

Lactobacillus reuteri DSM 17938 a kolka niemowlęca: co wykazała metaanaliza 345 niemowląt i czego nie rozstrzygnęła dla dzieci karmionych mieszanką.

Kolka niemowlęca to jedno z najczęstszych zmartwień pierwszych miesięcy rodzicielstwa, a zarazem stan, w którym trudno oddzielić skutek leczenia od naturalnego ustąpienia objawów. Spośród proponowanych rozwiązań najwięcej danych z badań z randomizacją zebrał jeden szczep bakteryjny: Lactobacillus reuteri DSM 17938. Metaanaliza danych indywidualnych z czterech badań z podwójnie ślepą próbą, obejmująca 345 niemowląt, wykazała skrócenie czasu płaczu wobec placebo, ale wyraźnie tylko w grupie karmionej piersią (Sung i in., Pediatrics, 2018). Poszczególne badania różnią się tym, kogo obejmowały, jak długo trwały i czego nie rozstrzygnęły. Żadne z nich nie wyznacza dawki dla konkretnego dziecka, a decyzja o podaniu probiotyku niemowlęciu należy do pediatry.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Metaanaliza 4 badań (345 niemowląt) wykazała w 21. dniu skrócenie płaczu o 25,4 minuty na dobę (Sung i in., Pediatrics, 2018).
• Efekt wyraźny u karmionych piersią (NNT 2,6), u karmionych mieszanką nieistotny.
• W badaniach podawano 10^8 jednostek DSM 17938 na dobę przez 21 dni (Savino i in., Pediatrics, 2010).
• Przegląd Cochrane nie wykazał zapobiegania kolce (Ong i in., 2019).

Czym jest kolka niemowlęca i dlaczego trudno ocenić jej leczenie?

Kolka to płacz trwający ponad trzy godziny dziennie, przez ponad trzy dni w tygodniu i dłużej niż trzy tygodnie, u zdrowego i prawidłowo odżywionego dziecka. Definicję tę zaproponowano w 1954 roku i mimo późniejszych modyfikacji nadal jest punktem odniesienia w badaniach klinicznych (Wessel i in., Pediatrics, 1954).

Skala zjawiska zależy od przyjętych kryteriów. Przegląd prac opublikowanych po wprowadzeniu kryteriów ROME IV podaje częstość kolki na 10-15% wśród niemowląt w wieku 0-6 miesięcy (Muhardi i in., Frontiers in Pediatrics, 2021). Starsze i wyższe szacunki brały się głównie z odmiennych definicji i sposobu zbierania danych.

Ocena leczenia jest trudna z powodu, który nie ma nic wspólnego z jakością preparatów. Kolka ustępuje samoistnie, zwykle w okolicach czwartego miesiąca życia. Każda interwencja podana w trzecim miesiącu wygląda więc na skuteczną, bo objawy i tak by ustąpiły. Dlatego o skuteczności rozstrzygają badania z grupą placebo. Do tego przyczyny kolki pozostają nieustalone: rozważa się niedojrzałość jelitowego układu nerwowego, skład mikrobioty i nadwrażliwość na białka mleka krowiego, co samo w sobie tłumaczy, dlaczego żadna pojedyncza interwencja nie działa u wszystkich dzieci.

Jak Lactobacillus reuteri działa na jelita niemowlęcia?

Lactobacillus reuteri wytwarza z glicerolu reuterynę, związek o działaniu przeciwbakteryjnym. Reuteryna nie oszczędza przy tym wybiórczo dobrych bakterii. W badaniu obejmującym reprezentatywny panel bakterii jelitowych większość z nich okazała się na nią bardzo wrażliwa, a względnie oporne były jedynie pałeczki kwasu mlekowego i Clostridium clostridioforme (Cleusix i in., BMC Microbiology, 2007).

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Przewaga szczepu nad florą jelitową polega na względnej oporności samych laktobakterii, a nie na tym, że reuteryna rozpoznaje patogeny. Zmianę w składzie flory faktycznie zmierzono: w badaniu z randomizacją odnotowano istotny wzrost liczby pałeczek kwasu mlekowego w kale oraz spadek zawartości Escherichia coli i amoniaku, i to wyłącznie w grupie otrzymującej probiotyk (Savino i in., Pediatrics, 2010).

Oś jelito-mózg, motoryka jelita i receptory bólu trzewnego pojawiają się jako możliwe wyjaśnienia. Żadne z cytowanych tu badań klinicznych ich nie mierzyło. Zmierzono czas płaczu, odsetek dzieci z poprawą i skład flory kałowej, a mechanizm łączący te trzy rzeczy pozostaje hipotezą.

Jakie schematy stosowano w badaniach nad kolką?

Badania, które zbudowały tę bazę dowodową, używały tej samej dawki dobowej i zbliżonego czasu trwania. Różniły się grupą objętą obserwacją oraz tym, z czym porównywano probiotyk.

Badanie Szczep i dawka Kogo objęło Czas Wynik podany przez autorów
Savino 2007 ATCC 55730, 10^8 na dobę 90 niemowląt karmionych piersią 28 dni W 28. dniu mediana płaczu 51 wobec 145 minut na dobę w grupie porównawczej otrzymującej symetykon; poprawa u 95% wobec 7%
Savino 2010 DSM 17938, 10^8 na dobę 50 niemowląt wyłącznie karmionych piersią 21 dni W 21. dniu mediana płaczu 35 wobec 90 minut na dobę w grupie placebo (p = 0,022)
Szajewska 2013 DSM 17938, 10^8 w 5 kroplach raz dziennie 80 niemowląt poniżej 5. miesiąca, karmionych piersią wyłącznie lub przeważająco 21 dni Poprawa u istotnie większego odsetka dzieci; w 21. dniu ryzyko względne 2,7 (95% CI 1,85-4,1)
Sung 2018, metaanaliza danych indywidualnych DSM 17938 4 badania, 345 niemowląt do 21 dni Skrócenie płaczu o 25,4 minuty na dobę wobec placebo (95% CI od 3,5 do 47,3); NNT 2,6 przy karmieniu piersią
Parametry opublikowanych badań nie są schematem podawania probiotyku dziecku. O podaniu decyduje pediatra, który zna historię konkretnego niemowlęcia.

Dwa parametry tych badań rozstrzygają o tym, co z nich wynika. Pierwszy to szczep: praca z 2007 roku badała ATCC 55730, a nie DSM 17938, i porównywała probiotyk z symetykonem, a nie z placebo, więc jej wyników nie można doliczać ani do dorobku tego drugiego szczepu, ani do metaanalizy czterech badań nad DSM 17938 (Savino i in., Pediatrics, 2007; Sung i in., Pediatrics, 2018). Drugi to charakter punktu końcowego. We wszystkich tych badaniach czas płaczu zapisywali rodzice w dzienniczku, więc miara jest z natury subiektywna, a zaślepienie preparatu podawanego w kroplach ma swoje granice. Nie unieważnia to wyników, ale tłumaczy, dlaczego autorzy metaanalizy formułują wniosek ostrożnie i ograniczają go do jednej grupy dzieci.

Czy L. reuteri działa tak samo u dzieci karmionych mieszanką?

Nie. To najlepiej udokumentowane ograniczenie całej tej bazy dowodowej. W metaanalizie danych indywidualnych efekt u dzieci karmionych piersią był wyraźny, z liczbą potrzebną do leczenia 2,6 (95% CI od 2,0 do 3,6), a u dzieci karmionych mieszanką nieistotny statystycznie. Autorzy zapisali wprost, że danych dla tej drugiej grupy było za mało, by cokolwiek rozstrzygnąć (Sung i in., Pediatrics, 2018).

Badanie Szajewskiej z 2013 roku nie jest dowodem braku efektu u dzieci na mieszance. Włączono do niego wyłącznie niemowlęta karmione piersią wyłącznie lub przeważająco, więc o pozostałych nie mogło powiedzieć nic (Szajewska i in., The Journal of Pediatrics, 2013). Brak danych to nie to samo co dowód braku działania.

Dlaczego akurat taka różnica, nie wiadomo na pewno. Najczęściej powtarzana hipoteza wskazuje na oligosacharydy mleka kobiecego, które mogą sprzyjać zasiedleniu jelita przez podany szczep. To wyjaśnienie brzmi spójnie, ale w cytowanych badaniach nikt go nie sprawdzał, więc pozostaje domysłem. U dzieci karmionych mieszanką cytowane tu badania nie wykazały istotnego efektu, więc wyniki z grupy karmionej piersią ich nie obejmują. Rodzice takiego dziecka omawiają podanie probiotyku z pediatrą.

Czy probiotyk może zapobiec kolce, zanim się pojawi?

Z cytowanych tu danych nie wynika, żeby zapobiegał. Przegląd Cochrane objął sześć badań z randomizacją i 1886 uczestników, przy czym włączano noworodki poniżej pierwszego miesiąca życia, u których kolki jeszcze nie rozpoznano. W analizie trzech z tych badań, obejmującej 1148 uczestników, częstość nowych przypadków kolki nie różniła się istotnie między grupami (Ong i in., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019).

Obraz jest jednak niejednolity. Analiza trzech badań z 707 uczestnikami wykazała krótszy czas płaczu na końcu obserwacji w grupach otrzymujących probiotyk, średnio o 32,57 minuty na dobę, a w podgrupie z L. reuteri o 44,26 minuty. Autorzy opatrzyli wszystkie te wyniki oceną wiarygodności jako niskiej, przy dużej niejednorodności między badaniami. Ich własne podsumowanie brzmi ostrożnie: nie ma jasnych dowodów, że probiotyki skuteczniej niż placebo zapobiegają kolce, choć czas płaczu wydaje się przy nich krótszy.

Bezpieczeństwo wypadło w tym przeglądzie spokojnie. Nie stwierdzono różnicy w częstości poważnych zdarzeń niepożądanych między grupami, a odnotowane pojedyncze zdarzenia rozłożyły się po równo. Profilaktyczne podawanie probiotyku zdrowemu noworodkowi nie ma zatem ustalonej korzyści, choć nie zostało też powiązane z wyraźną szkodą. Osobny wpis omawia zasady bezpiecznej suplementacji u dzieci.

Czego te badania nie rozstrzygają?

Przede wszystkim nie rozstrzygają, jak duża jest ta korzyść w codziennym życiu. Skrócenie płaczu o 25 minut na dobę jest różnicą realną, ale przy dziecku płaczącym trzy godziny dziennie nie kończy problemu. Metaanaliza mierzyła też odsetek dzieci z poprawą, i tam różnica była większa, jednak nadal część niemowląt nie odpowiadała na leczenie wcale.

Nie rozstrzygają również, co dzieje się po zakończeniu podawania, bo obserwacja kończyła się między 21. a 28. dniem. Nie odpowiadają też na pytania o dzieci urodzone przedwcześnie, o niemowlęta przyjmujące antybiotyki ani o te z chorobami przewlekłymi, bo wyników w takich podgrupach nie podają. Nie porównują szczepu DSM 17938 z innymi szczepami tego gatunku, więc przenoszenie wyników na dowolny preparat z napisem Lactobacillus reuteri nie ma podstaw.

Jest też granica, przed którą probiotyk w ogóle nie stoi. Słabe przybieranie na wadze, krew w stolcu, wymioty, gorączka albo płacz zmieniający charakter to sygnały do pilnej konsultacji, a nie do kolejnej próby suplementacji. Przedłużający się płacz niemowlęcia wyczerpuje opiekunów i bywa czynnikiem obciążającym psychicznie w pierwszych miesiącach po porodzie, o czym szerzej w tekście o zdrowiu psychicznym po porodzie.

Co wpływa na liczbę żywych bakterii w kropli?

Preparaty z żywymi kulturami bakterii są wrażliwe na temperaturę, a liczba żywych komórek w dawce spada, gdy warunki przechowywania odbiegają od podanych przez producenta. Warunki te różnią się między produktami, więc opakowanie jednego preparatu nie opisuje innego.

Dwie zależności nie mają nic wspólnego z marką. Wysoka temperatura zabija bakterie, więc w gorącym mleku i w herbacie liczba żywych komórek spada. W zawiesinach olejowych komórki opadają na dno, więc bez wstrząśnięcia pierwsze porcje z butelki mają inną zawartość niż ostatnie.

Etykieta rozstrzyga o tym, co da się porównać z badaniami. Pełne oznaczenie szczepu i liczba jednostek tworzących kolonie na dawkę wiążą produkt z konkretną pracą; sama nazwa gatunku tego nie robi. Napis Lactobacillus reuteri bez symbolu szczepu nie mówi, czy w środku jest to, co badano w cytowanych tu pracach.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki szczep i jaką dawkę stosowano w badaniach nad kolką?

Badania z randomizacją podawały Lactobacillus reuteri DSM 17938 w dawce 10^8 jednostek tworzących kolonie na dobę przez 21 dni (Savino i in., Pediatrics, 2010). Najwcześniejsza praca z 2007 roku badała inny szczep, ATCC 55730, i porównywała probiotyk z symetykonem, a nie z placebo. To parametry badań, a nie wskazówka dawkowania dla dziecka.

Czy probiotyk zadziała u dziecka karmionego mieszanką?

Nie wiadomo. W metaanalizie danych indywidualnych efekt był wyraźny u dzieci karmionych piersią, a u karmionych mieszanką nieistotny statystycznie, przy czym autorzy zaznaczyli, że danych dla tej grupy było za mało, aby cokolwiek rozstrzygnąć (Sung i in., Pediatrics, 2018).

Jakie dzieci obejmowały te badania?

Badania lecznicze włączały niemowlęta z rozpoznaną kolką, w pracy Szajewskiej poniżej 5. miesiąca życia i karmione piersią. Przegląd nad profilaktyką obejmował noworodki poniżej pierwszego miesiąca bez rozpoznanej kolki. O wcześniakach i dzieciach z chorobami przewlekłymi badania te nie podają wyników.

Po jakim czasie badania odnotowywały zmianę?

Różnica w odsetku dzieci z poprawą pojawiała się już po siedmiu dniach, a w 21. dniu ryzyko względne wyniosło 2,7 (Szajewska i in., The Journal of Pediatrics, 2013). Podawanie trwało 21 dni, a obserwacja w cytowanych pracach kończyła się między 21. a 28. dniem, więc o dłuższym stosowaniu nie mówią nic.

Czy w badaniach odnotowano działania niepożądane?

W badaniach leczniczych nie odnotowano zdarzeń niepożądanych związanych z suplementacją (Savino i in., Pediatrics, 2010), a przegląd Cochrane nie stwierdził różnicy w częstości poważnych zdarzeń między grupami (Ong i in., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019). Decyzję o podaniu probiotyku niemowlęciu powinien podjąć pediatra.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-05 · Aktualizacja: 2026-11-17

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą