Pieczarka brazylijska (Agaricus blazei): co mówią badania

Agaricus blazei a insulinooporność i wątroba: badania z udziałem ludzi, w tym zgłoszenie ciężkiego uszkodzenia wątroby u pacjentów onkologicznych.

Pieczarka brazylijska jest stosowana w medycynie ludowej i jako żywność prozdrowotna, która ma zapobiegać infekcjom, alergiom i nowotworom (Hetland i wsp., Advances in Pharmacological Sciences, 2011). Badania z udziałem ludzi są jednak nieliczne i dotyczą jednego typu preparatu: wyciągu. Istnieje też zgłoszenie kliniczne, które dotyczy ciężkiego uszkodzenia wątroby. Większość pozostałych danych pochodzi od zwierząt. Badano tylko jedną z trzech postaci surowca. Zawartość beta-glukanów bez metody pomiaru trudno z czymkolwiek porównać.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Trzy opisane przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby u pacjentów onkologicznych przyjmujących wyciąg; dwoje zmarło (Mukai i wsp., Japanese Journal of Clinical Oncology, 2006).
• W próbie randomizowanej wyciąg dodawano do metforminy i gliklazydu (Hsu i wsp., Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2007).
• Działanie przeciwnowotworowe opisano u myszy.
• Nazwa obowiązująca to Agaricus subrufescens; A. blazei to synonim.

Jak nazywa się ten grzyb i dlaczego nazw jest kilka?

W piśmiennictwie ten sam grzyb występuje pod trzema nazwami łacińskimi, co utrudnia zestawianie badań. Obowiązującą nazwą gatunkową jest dziś Agaricus subrufescens, a nazwy Agaricus blazei oraz Agaricus brasiliensis funkcjonują jako jej synonimy. Publikacje zapisują to wprost, podając zestaw synonimów przy nazwie głównej, na przykład w tytule pracy o podłożu po uprawie tego grzyba (Ribas i wsp., Bioresource Technology, 2009).

Znaczenie praktyczne tego bałaganu jest większe, niż się wydaje. Kto szuka danych o bezpieczeństwie pod jedną nazwą, może przeoczyć zgłoszenia opublikowane pod inną. Do tego dochodzi warstwa nazw handlowych, pod którymi surowiec sprzedaje się w Japonii i Brazylii, a które nie mówią nic o gatunku ani o postaci przetworu.

Osobno trzeba rozróżnić trzy surowce: owocnik, grzybnię hodowaną na podłożu zbożowym oraz wyciąg. To nie są warianty tego samego produktu. Badania z udziałem ludzi opisane niżej (Hsu i wsp. 2007 i 2008, Mukai i wsp. 2006) prowadzono na wyciągu, a nie na suszonym owocniku ani na grzybni. Przenoszenie ich wyników na proszek z grzybni jest założeniem, którego cytowane tu prace nie sprawdzały. To samo rozróżnienie decyduje o wartości innych preparatów grzybowych, o czym mowa we wpisie o soplówce jeżowatej.

Czy pieczarka brazylijska poprawia wrażliwość na insulinę?

To pytanie ma odpowiedź opartą na jednej porządnie zaprojektowanej próbie. Badanie randomizowane z podwójnym zaślepieniem i grupą placebo objęło pacjentów z cukrzycą typu 2 (Hsu i wsp., Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2007). Spośród 536 zarejestrowanych chorych zakwalifikowano 72 osoby, a analizę ukończyło 29 osób w grupie z wyciągiem i 31 w grupie placebo. Wszyscy uczestnicy od co najmniej pół roku przyjmowali gliklazyd i metforminę, a wyciąg albo placebo dodawano do tego leczenia w dawce 1500 mg dziennie przez 12 tygodni.

Wynik był następujący: wskaźnik insulinooporności HOMA-IR wyniósł na koniec 3,6 (odchylenie standardowe 2,5) w grupie z wyciągiem wobec 6,6 (odchylenie standardowe 7,4) w grupie placebo, przy poziomie istotności p równym 0,04. Stężenie adiponektyny w osoczu wzrosło w grupie z wyciągiem o 20,0 procent, a w grupie placebo spadło o 12,0 procent. Autorzy wskazują wzrost adiponektyny jako możliwy mechanizm obserwowanej poprawy i zaznaczają, że potrzebne są badania z dłuższą obserwacją.

Dwie rzeczy zmieniają wymowę tego wyniku. Po pierwsze, był to dodatek do leczenia farmakologicznego, a nie jego zamiennik: obie grupy przyjmowały dwa leki przeciwcukrzycowe. Po drugie, punktem końcowym był wskaźnik wyliczany z glukozy i insuliny na czczo, a nie twardy punkt kliniczny. Rozstrzygnięcie o łączeniu takiego preparatu z lekami obniżającymi glikemię należy do lekarza prowadzącego, który zna dawki i wyniki konkretnego pacjenta.

Co wiadomo o wpływie tego grzyba na wątrobę?

Odpowiedź jest niewygodna, bo dane wskazują w obie strony. Po stronie korzystnej stoi otwarta obserwacja pilotażowa u chorych na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B. Wzięły w niej udział cztery osoby, a wyciąg przyjmowały w dawce 1500 mg dziennie przez dwanaście miesięcy. Średnia aktywność AST spadła z 246,0 do 61,3, zaś ALT ze 151,0 do 46,1 jednostek na litr. Autorzy nazywają to obserwacją wstępną. Cztery osoby bez grupy porównawczej to podstawa zbyt wąska, by mówić o skuteczności.

Po stronie ryzyka stoi zgłoszenie z ośrodka onkologicznego, opisujące trzech chorych z zaawansowaną chorobą nowotworową, u których wystąpiło ciężkie uszkodzenie wątroby (Mukai i wsp., Japanese Journal of Clinical Oncology, 2006). Dwoje z nich zmarło z powodu piorunującego zapalenia wątroby. Wszyscy przyjmowali wyciąg z pieczarki brazylijskiej, jednego z najpopularniejszych preparatów stosowanych przez japońskich pacjentów onkologicznych. U jednej chorej czynność wątroby poprawiała się po odstawieniu preparatu, a po ponownym rozpoczęciu przyjmowania uległa ponownemu pogorszeniu. Autorzy zaznaczają, że innych przyczyn nie da się całkowicie wykluczyć, ale wskazują na silny związek przyczynowy i apelują, by przy niewyjaśnionym uszkodzeniu wątroby brać ten preparat pod uwagę jako możliwą przyczynę.

Nawrót uszkodzenia po wznowieniu przyjmowania waży w ocenie polekowych uszkodzeń wątroby szczególnie dużo. Obu prac nie streści hasło o bezpieczeństwie: ten sam rodzaj preparatu opisano raz jako normalizujący aminotransferazy u czterech osób, a raz jako podejrzewany o ich gwałtowny wzrost u chorych onkologicznych.

Praca Kto i ilu uczestników Preparat i czas Wynik
Hsu i wsp., 2007 cukrzyca typu 2; 29 wobec 31 osób, randomizacja, podwójne zaślepienie wyciąg 1500 mg/dobę przez 12 tygodni, dodany do gliklazydu i metforminy HOMA-IR 3,6 wobec 6,6 (p = 0,04); adiponektyna +20 procent wobec -12 procent
Hsu i wsp., Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2008 wirusowe zapalenie wątroby typu B; 4 osoby, badanie otwarte, bez kontroli wyciąg 1500 mg/dobę przez 12 miesięcy AST 246,0 do 61,3; ALT 151,0 do 46,1 jednostek na litr
Mukai i wsp., 2006 zaawansowana choroba nowotworowa; 3 opisy przypadków wyciąg, stosowanie własne pacjentów ciężkie uszkodzenie wątroby, dwa zgony; nawrót po ponownym podaniu u jednej osoby
Hetland i wsp., 2011 przegląd; dane głównie z modeli mysich wyciągi, protokoły różne pobudzenie komórek odporności wrodzonej; u ludzi opisano działanie przeciwzapalne w chorobach zapalnych jelit

Które działania zbadano wyłącznie na zwierzętach?

Większość opisanych działań pieczarki brazylijskiej pochodzi z modeli mysich. Przegląd poświęcony temu grzybowi podaje, że jest on bogaty w immunomodulujące polisacharydy zwane beta-glukanami, a działanie przeciwnowotworowe, przeciwzakaźne oraz przeciwalergiczne i przeciwastmatyczne wykazano w modelach mysich (Hetland i wsp., Advances in Pharmacological Sciences, 2011). Mechanizm opisano jako pobudzenie komórek odporności wrodzonej, w tym monocytów, komórek NK i komórek dendrytycznych.

Jedyny efekt opisany w tym przeglądzie u ludzi to działanie przeciwzapalne u chorych z nieswoistym zapaleniem jelit. To jest cała ludzka warstwa tego opracowania. Wsparcie odporności opiera się więc na przesłance mechanistycznej i na danych od myszy, a nie na próbach klinicznych z punktem końcowym w postaci zachorowań czy czasu trwania infekcji.

Ta sama uwaga dotyczy zastosowań onkologicznych. Żadna z prac cytowanych tutaj nie badała u ludzi tego grzyba jako środka wspomagającego leczenie przeciwnowotworowe. Zestawienie tego braku z opisanym wyżej zgłoszeniem uszkodzenia wątroby u pacjentów onkologicznych układa się w ostrzeżenie, a nie w zachętę. Podobne rozróżnienie między mechanizmem a wynikiem omawia wpis o beta-glukanach i odporności.

Dlaczego liczby o beta-glukanach i agarytynie trzeba czytać z metodą?

Zawartość beta-glukanów podana jako pojedyncza wartość procentowa niewiele znaczy bez dwóch informacji: czy pochodzi z deklaracji producenta czy z pomiaru, oraz jaką metodą oznaczania ją uzyskano. Różne metody dają dla tego samego materiału różne wyniki, bo inaczej radzą sobie z odróżnieniem beta-glukanów od alfa-glukanów obecnych w podłożu zbożowym. Żadna z prac cytowanych tutaj nie podaje zawartości beta-glukanów w preparatach z pieczarki brazylijskiej ani porównania z reishi czy shiitake.

Podobnie ostrożnie trzeba czytać wątek agarytyny. Jest to związek obecny naturalnie w rodzaju Agaricus, a więc również w pieczarce dwuzarodnikowej jedzonej powszechnie. Ocena jej ilości w suplemencie wymagałaby porównania konkretnego wyrobu z konkretną dawką z badania toksykologicznego. Żadna z prac cytowanych tutaj takiego porównania nie zawiera. Pytanie o agarytynę pozostaje więc otwarte, a jej obecność nie jest ani powodem do paniki, ani dowodem bezpieczeństwa.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest obowiązująca nazwa łacińska pieczarki brazylijskiej?

Obowiązującą nazwą gatunkową jest Agaricus subrufescens, a nazwy Agaricus blazei i Agaricus brasiliensis to jej synonimy. Wszystkie trzy występują w piśmiennictwie, więc szukając danych o bezpieczeństwie warto sprawdzić każdą z nich osobno.

Czy pieczarka brazylijska obniża poziom cukru?

W randomizowanej próbie z podwójnym zaślepieniem wyciąg poprawił wskaźnik insulinooporności HOMA-IR u osób z cukrzycą typu 2. Preparat podawano jednak jako dodatek do metforminy i gliklazydu, a nie zamiast nich, a analizę ukończyło sześćdziesiąt osób.

Czy pieczarka brazylijska może uszkodzić wątrobę?

Opisano trzy przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby u pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową przyjmujących wyciąg z tego grzyba; dwoje z nich zmarło. U jednej osoby dolegliwości nawróciły po ponownym rozpoczęciu przyjmowania preparatu. Przy niewyjaśnionym uszkodzeniu wątroby należy o nim poinformować lekarza.

Czy ten grzyb działa przeciwnowotworowo?

Działanie przeciwnowotworowe opisano w modelach mysich. Żadna z prac cytowanych w tym artykule nie badała u ludzi pieczarki brazylijskiej jako środka wspomagającego leczenie onkologiczne. Zgłoszenie uszkodzenia wątroby dotyczyło właśnie pacjentów onkologicznych.

Czym różni się owocnik od grzybni i od wyciągu?

To trzy różne surowce. Badania z udziałem ludzi opisane w tym artykule prowadzono na wyciągu. Przenoszenie ich wyników na proszek z grzybni hodowanej na podłożu zbożowym nie ma umocowania w danych.

Czy pieczarka brazylijska ma monografię Europejskiej Agencji Leków?

Nie. Wykaz surowców objętych oceną komitetu do spraw roślinnych produktów leczniczych sprawdzony 16 sierpnia 2026 nie zawiera tego grzyba. Nie istnieje więc uzgodniony europejsko czas stosowania, ograniczenie wiekowe ani zapis dotyczący ciąży i karmienia piersią.

Surowce grzybowe i roślinne są w kategoriach adaptogeny oraz zioła.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-09

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą