Passiflora (męczennica): co podaje monografia EMA (FAQ)

Monografia HMPC zna u męczennicy tylko tradycyjne stosowanie. Co dopuszcza jej wskazanie, co wykazało badanie herbaty i czego nie ma w raporcie EMA.

Passiflora incarnata, po polsku męczennica cielista, ma w Unii Europejskiej status tradycyjnego produktu roślinnego. To znaczy dokładnie tyle, że Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych uznał wystarczająco długą historię stosowania, a nie że skuteczność wykazano w badaniach. Różnica jest większa, niż wygląda. Monografia podaje wskazanie, limit czasu oraz grupy, u których ziela się nie zaleca. Osobno stoją wyniki badania herbaty z tego ziela.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Monografia HMPC zna u męczennicy tylko tradycyjne stosowanie (EMA/HMPC/669740/2013).
• Wskazanie: łagodne objawy napięcia psychicznego i wspomaganie snu. Lęku monografia nie wymienia.
• Po dwóch tygodniach objawów monografia kieruje do lekarza. U dzieci poniżej 12 lat stosowania nie zaleca.
• W ciąży i podczas karmienia stosowania nie zaleca. Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów.
• Z sześciu miar snu w badaniu herbaty istotna była jedna.

Co monografia EMA mówi o męczennicy, a czego w niej nie ma?

Monografia HMPC dla ziela męczennicy nosi sygnaturę EMA/HMPC/669740/2013 i pochodzi z 25 marca 2014 roku. Każda jej pozycja ma dwie kolumny: udokumentowane zastosowanie oraz tradycyjne stosowanie. Dla passiflory pierwsza kolumna jest pusta w każdym punkcie, więc rejestracja opiera się wyłącznie na długotrwałym stosowaniu, a nie na wykazanej skuteczności.

Wskazanie zapisano jednym zdaniem: tradycyjny roślinny produkt leczniczy do łagodzenia lekkich objawów napięcia psychicznego i do wspomagania snu. Zaburzeń lękowych nie ma na tej liście. Czas stosowania jest ograniczony: jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, monografia każe skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Grupa wiekowa obejmuje młodzież oraz dorosłych łącznie z osobami starszymi. Jedyne przeciwwskazanie, jakie monografia wymienia w punkcie 4.3, to nadwrażliwość na substancję czynną. Stosowania u dzieci poniżej 12 lat monografia nie zaleca, bo brakuje danych, i jest to sformułowanie mocniejsze niż odesłanie do lekarza. Tak samo brzmi punkt o ciąży i karmieniu piersią: bezpieczeństwa nie ustalono, więc stosowania się nie zaleca. Badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności i rakotwórczości nie przeprowadzono. Punkt o interakcjach z lekami zawiera dwa słowa: żadnych zgłoszonych. Punkt o działaniach niepożądanych: nieznane. Osobny zapis ostrzega, że preparat może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów.

Który składnik odpowiada za działanie i czy jest nim chryzyna?

W raporcie oceniającym EMA dla ziela męczennicy, liczącym ponad sześćdziesiąt tysięcy znaków, słowo chryzyna nie pada ani razu. Farmakopea Europejska wymaga dla tego surowca minimum 1,5 procent flawonoidów ogółem w przeliczeniu na witeksynę, a raport wymienia jako główne składniki C-glikozydy apigeniny i luteoliny: izowiteksynę, izoorientynę, schaftozyd, izoschaftozyd, wiceninę-2 i swertyzynę.

Z układem GABA rzecz ma się podobnie. Monografia nie zawiera farmakodynamiki w ogóle: punkt 5.1 odsyła do dyrektywy 2001/83/WE i stwierdza, że opis nie jest wymagany. Dane o GABA leżą w raporcie oceniającym i pochodzą z badań in vitro: wyciąg suchy 5-7:1 wykazał powinowactwo do receptorów GABA-A oraz GABA-B przy wartościach IC50 rzędu stu mikrogramów na mililitr i hamował wychwyt zwrotny GABA. To pomiar w probówce, nie efekt u człowieka.

Z alkaloidów raport wymienia harman, harmol i harmalol. Dodaje, że w większości surowców handlowych nie da się ich wykryć.

Co wykazało badanie herbaty z passiflory?

Badanie Ngan i Conduit z 2011 roku jest wśród cytowanych tu prac jedynym badaniem klinicznym herbaty z męczennicy. Wzięło w nim udział 41 osób w wieku 18-35 lat, zdrowych, z łagodnymi wahaniami jakości snu, a nie z bezsennością. Układ był podwójnie zaślepiony, z placebo i naprzemienną kolejnością obu herbat, rozdzielonych tygodniową przerwą. Każdy okres trwał siedem dni.

Z sześciu miar snu analizowanych w dzienniczku istotnie lepszy wynik dla męczennicy dała jedna: subiektywna jakość snu. Autorzy piszą o krótkoterminowej korzyści subiektywnej u zdrowych dorosłych i o niskiej dawce. Polisomnografię wykonano u dziesięciu uczestników. Żaden z parametrów polisomnografii (EEG, EOG, EMG) nie zmienił się istotnie, a przewaga nad placebo wystąpiła tylko w subiektywnej jakości snu, średnio o 5,2 procent.

Badanie Kto i ilu Preparat i czas Co wyszło
Ngan i Conduit 2011, Phytotherapy Research 41 zdrowych osób w wieku 18-35 lat, u 10 dodatkowo polisomnografia Herbata z ziela męczennicy wobec placebo, po 7 dni każda, układ naprzemienny Z sześciu miar z dzienniczka istotna jedna: subiektywna jakość snu
Akhondzadeh i wsp. 2001, Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 36 pacjentów z zaburzeniem lękowym uogólnionym, bez ramienia placebo Wyciąg z męczennicy wobec oksazepamu, 4 tygodnie Wynik w skali Hamiltona ten sam w obu grupach; oksazepam działał szybciej, ale częściej pogarszał sprawność w pracy

Czy passiflora dorównuje oksazepamowi w leczeniu lęku?

Porównanie z oksazepamem pochodzi z jednego badania: Akhondzadeh i współpracownicy, 2001, Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics.

Badanie ma jednak mniejszą rangę. Autorzy nazywają je pilotażem. Objęło 36 pacjentów ambulatoryjnych z zaburzeniem lękowym uogólnionym, po osiemnaście osób w grupie, przez cztery tygodnie. Nie było ramienia placebo: wyciąg porównywano bezpośrednio z oksazepamem. Wynik w skali lęku Hamiltona okazał się w obu grupach taki sam, oksazepam działał szybciej, a jednocześnie częściej wiązał się z pogorszeniem sprawności w pracy.

Rangę całości ustawia przegląd systematyczny, streszczony w raporcie oceniającym EMA: do przeglądu Cochrane nad męczennicą w zaburzeniach lękowych zakwalifikowano dwa badania obejmujące 198 uczestników, a autor stwierdził, że jest ich zbyt mało, by wyciągnąć jakiekolwiek wnioski. Łączenie ziół z lekami na receptę opisuje szerzej przewodnik po interakcjach ziół z lekami.

Czy mieszanki z kozłkiem i chmielem mają mocniejsze dowody?

Praca Donatha z 2000 roku bada wyciąg z samego kozłka, nie mieszankę. Ukazała się w Pharmacopsychiatry i objęła szesnastu chorych. Po dawce jednorazowej nie było żadnego efektu, wydajność snu poprawiła się po dwóch tygodniach także po placebo, a różnica wobec placebo dotyczyła snu wolnofalowego, nie zasypiania.

Raport oceniający EMA dla szyszki chmielu (EMA/HMPC/418902/2005) stwierdza wprost, że dotąd nie przeprowadzono żadnego badania klinicznego samego chmielu w niepokoju ani w bezsenności. Badań kontrolowanych placebo lub lekiem porównawczym dla ustalonej kombinacji kozłka i chmielu jest natomiast co najmniej siedem. To nie mieszanka kozłka z chmielem jest więc słabiej przebadana od pojedynczego surowca, lecz odwrotnie. Zastrzeżenie pozostaje w mocy: wyniki prób nad preparatami złożonymi nie przenoszą się na pojedynczy surowiec i służą przede wszystkim ocenie bezpieczeństwa. Skład takich preparatów opisuje szerzej wpis o mieszankach ziołowych na sen.

Kiedy zioło nie wystarczy i po co iść do lekarza?

Monografia zamyka tę kwestię terminem dwóch tygodni, po których kieruje do lekarza lub farmaceuty. Bezsenność trwająca ponad trzy miesiące, sen zaburzony przez chorobę somatyczną albo problemy ze snem towarzyszące depresji to sytuacje, w których zioło nie jest właściwym narzędziem. Bezsenność bywa objawem, a nie chorobą, więc szukanie mocniejszego surowca zwykle odsuwa rozpoznanie zamiast pomagać.

Europejskie wytyczne dotyczące bezsenności, zaktualizowane w 2023 roku, wskazują terapię poznawczo-behawioralną jako leczenie pierwszego wyboru w bezsenności przewlekłej u dorosłych w każdym wieku, z najwyższym stopniem rekomendacji. Te same wytyczne, z tym samym stopniem, nie zalecają w leczeniu bezsenności preparatów roślinnych (Journal of Sleep Research, 2023, PMID 38016484). Męczennica nie jest leczeniem bezsenności, także przewlekłej. Punkt 4.7 monografii ostrzega, że preparat może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Inne podejścia bez recepty opisuje wpis o naturalnych sposobach na sen bez tabletek.

Najczęściej zadawane pytania

Czy passiflora pomaga na sen?

Badanie kliniczne herbaty z męczennicy objęło 41 zdrowych osób i trwało tydzień. Z sześciu miar snu z dzienniczka istotnie lepszy wynik dała jedna: subiektywna jakość snu. Monografia HMPC dopuszcza wskazanie wspomagania snu na podstawie długiego stosowania, nie wykazanej skuteczności.

Czy monografia EMA wymienia lęk wśród wskazań?

Nie. Wskazanie brzmi: łagodzenie lekkich objawów napięcia psychicznego i wspomaganie snu. Do przeglądu Cochrane nad męczennicą w lęku, streszczonego w raporcie oceniającym EMA, weszły dwa badania ze 198 uczestnikami, a autor orzekł, że wniosków wyciągnąć się nie da.

Czy passiflora wchodzi w interakcje z lekami?

Punkt 4.5 monografii zawiera zapis: żadnych zgłoszonych interakcji. Nie znaczy to, że ich nie ma, tylko że nie zostały zgłoszone ani zbadane.

Czy passiflorę można stosować w ciąży i u dzieci?

Monografia odradza jedno i drugie. Bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono, więc stosowania się nie zaleca. Dla dzieci poniżej 12 lat zapis brzmi tak samo i wynika z braku danych, a nie z wykazanej szkodliwości.

Czy passiflora uzależnia?

Monografia nie porusza tego tematu: działania niepożądane opisano jako nieznane, a przypadków przedawkowania nie zgłoszono.

Czym różni się napar od wyciągu w kapsułkach?

Monografia wymienia obie postacie osobno. Zawartość flawonoidów w naparze zależy od surowca i sposobu przygotowania, a Farmakopea Europejska wylicza je w przeliczeniu na witeksynę. Badanie Ngan i Conduit prowadzono na herbacie, więc do naparu odnosi się wprost.

W kategorii zioła są sypkie mieszanki ziołowe do zaparzania oraz mieszanka do waporyzacji (stan z 2026-11-17). Ziela męczennicy nie wymienia skład żadnej z nich.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz schorzenia przewlekłe, skonsultuj zastosowanie suplementów lub ziół ze specjalistą.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-17

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą