Olej z wiesiołka i ogórecznika (GLA): na skórę i hormony (tabela)

Kwas gamma-linolenowy, w skrócie GLA, jest tym rzadkim omega-6, który zamiast napędzać stan zapalny, go wycisza. Organizm wytwarza go z kwasu linolowego przy udziale delta-6-desaturazy, a w gotowej postaci znajduje go w diecie niewiele: śladowe ilości w zielonych warzywach liściastych i orzechach oraz, u niemowląt, w mleku matki (Kapoor i Huang, Current Pharmaceutical Biotechnology, 2006). Stąd popularność oleju z wiesiołka i oleju z ogórecznika. Ten artykuł rozdziela to, co w badaniach wyszło, od tego, co się o tych olejach powtarza: efekt u osób zdrowych okazał się czym innym niż efekt w chorobie skóry, a monografia europejska mówi coś innego, niż podaje większość opisów.

KLUCZOWE INFORMACJE
• W badaniu z randomizacją i placebo u osób zdrowych 12 tygodni suplementacji olejem z wiesiołka poprawiło nawilżenie skóry o 12,9%, a jej gładkość o 21,7% (Muggli, International Journal of Cosmetic Science, 2005).
• Przegląd Cochrane obejmujący 27 badań i 1596 uczestników stwierdza, że doustny olej z wiesiołka i olej z ogórecznika nie są skutecznym leczeniem egzemy (Bamford i wsp., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013).
• Monografia EMA dopuszcza olej z wiesiołka jako lek roślinny tradycyjnego stosowania w łagodzeniu świądu w suchości skóry, a nie w zespole napięcia przedmiesiączkowego.
• Olej z ogórecznika zawiera trzykrotnie więcej GLA niż olej z wiesiołka (Balić i wsp., International Journal of Molecular Sciences, 2020).
• W badaniu nad reumatoidalnym zapaleniem stawów podawano 2,8 g GLA na dobę, czyli wielokrotność dawek spotykanych w suplementach (Zurier i wsp., Arthritis and Rheumatism, 1996).

Co GLA robi w organizmie?

Zamienia się w coś innego i dopiero to coś działa. GLA jest metabolizowany do kwasu dihomo-gamma-linolenowego (DGLA), a DGLA podlega utlenianiu przez cyklooksygenazy i lipoksygenazy. Powstają z niego eikozanoidy przeciwzapalne: prostaglandyny serii 1 oraz leukotrieny serii 3 (Kapoor i Huang, Current Pharmaceutical Biotechnology, 2006).

To wyjaśnia paradoks, od którego zaczyna się większość nieporozumień wokół tego składnika. Rodzinę omega-6 przywykło się opisywać jako prozapalną w kontrze do przeciwzapalnych omega-3, ale GLA jest w tej rodzinie wyjątkiem właśnie przez to, w co się przekształca. Autorzy przeglądu wskazują też, że GLA i jego metabolity wpływają na ekspresję genów istotnych dla funkcji odpornościowych oraz dla apoptozy.

Sama skóra ma tu status szczególny: potrzebuje GLA, a nie potrafi go syntetyzować, więc zależy od dostawy z zewnątrz (Balić i wsp., International Journal of Molecular Sciences, 2020). Z tego faktu nie wynika jednak automatycznie, że suplement poprawi jej stan, i właśnie ta różnica jest przedmiotem następnej sekcji.

Czy suplementacja GLA poprawia stan skóry?

Odpowiedź zależy od tego, czyją skórę mamy na myśli, i to rozróżnienie ginie w większości opisów. U osób zdrowych efekt zmierzono i był istotny. U osób z egzemą przebadano go znacznie szerzej i nie wyszedł.

Muggli przeprowadził badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo, na zdrowych dorosłych, którzy przez 12 tygodni przyjmowali olej z wiesiołka. Po czterech tygodniach obie grupy nie różniły się. Dopiero po dwunastu tygodniach różnica pojawiła się we wszystkich mierzonych parametrach poza zaczerwienieniem: nawilżenie poprawiło się o 12,9%, przeznaskórkowa utrata wody o 7,7%, elastyczność o 4,7%, jędrność o 16,7%, odporność na zmęczenie mechaniczne o 14,2%, a gładkość o 21,7% (Muggli, International Journal of Cosmetic Science, 2005).

W egzemie obraz jest odwrotny. Przegląd Cochrane objął 27 badań i 1596 uczestników, z czego 19 badań dotyczyło oleju z wiesiołka, a 8 oleju z ogórecznika. Metaanaliza nie wykazała istotnej poprawy objawów ogólnych ani w ocenie pacjentów, ani lekarzy. Wniosek autorów jest jednoznaczny: doustny olej z ogórecznika i olej z wiesiołka nie są skutecznym leczeniem egzemy, a przedziały ufności są na tyle wąskie, że dalsze badania w tym wskazaniu trudno uzasadnić (Bamford i wsp., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013). O tym, co dermatologia mówi dziś o innych składnikach stosowanych w atopowym zapaleniu skóry, pisze osobno wpis o CBD w AZS.

Co EMA rzeczywiście dopuściła?

Nie to, co podaje większość opisów tego surowca. Europejska Agencja Leków przyjęła monografię dla oleju z nasion wiesiołka jako lek roślinny tradycyjnego stosowania, ze wskazaniem sformułowanym wąsko: łagodzenie świądu w krótkotrwałych i długotrwałych stanach suchości skóry (EMA, monografia Oenotherae oleum).

Zespół roślinnych produktów leczniczych zaznaczył przy tym, że dowody z badań klinicznych są niewystarczające, a podstawą dopuszczenia jest wieloletnie stosowanie, nie skuteczność wykazana w próbach. Kategoria tradycyjnego stosowania oznacza dokładnie tyle: preparat wolno sprzedawać w danym wskazaniu, ponieważ używa się go od dziesięcioleci i jest w tym użyciu bezpieczny. To nie to samo co dopuszczenie oparte na ugruntowanym zastosowaniu medycznym, przy którym wymagane są dowody skuteczności z badań, i różnicy tej nie widać po samym opakowaniu preparatu.

Zespołu napięcia przedmiesiączkowego ta monografia nie obejmuje. Przypisywanie oleju z wiesiołka europejskiego dopuszczenia w PMS jest więc pomyłką, którą warto rozpoznać, bo powtarza ją wiele opisów produktowych. Skuteczności w tym wskazaniu dotyczy osobna sekcja niżej i wygląda ona inaczej, niż sugerowałoby takie dopuszczenie.

Czym olej z ogórecznika różni się od oleju z wiesiołka?

Przede wszystkim stężeniem substancji czynnej. Olej z ogórecznika zawiera trzykrotnie więcej GLA niż olej z wiesiołka, więc ta sama dawka GLA wymaga przy nim mniejszej liczby kapsułek (Balić i wsp., International Journal of Molecular Sciences, 2020). Praktyczny wniosek jest jeden: porównując dwa preparaty, patrz na deklarowaną zawartość GLA w miligramach, a nie na gramaturę oleju.

Co do skuteczności, przegląd Cochrane badał oba oleje osobno i w egzemie żaden nie wypadł lepiej od placebo. Poza tym wskazaniem dane są nierówne. Przegląd omega-6 w chorobach skóry przywołuje analizę dwunastu badań klinicznych nad olejem z ogórecznika, których wyniki były wysoce zmienne, z ostrożnym wnioskiem, że w łagodniejszych postaciach atopowego zapalenia skóry preparat bywa pomocny jako uzupełnienie, ale nie jako leczenie samodzielne.

Autorzy tego przeglądu idą dalej i formułują zastrzeżenie ogólne, które warto zapamiętać przy każdym suplemencie z tej grupy. Różnice populacyjne i indywidualne w metabolizmie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są na tyle duże, że nie da się dziś zalecić jednej strategii suplementacyjnej odpowiedniej dla wszystkich.

Jakie dawki padały w badaniach klinicznych?

Poniższe zestawienie opisuje, ile GLA albo oleju podawano w konkretnych pracach, komu i jak długo. Nie jest to tabela dawek do stosowania: część z tych badań dotyczy chorób, w których o leczeniu rozstrzyga lekarz, a nie etykieta suplementu.

Dwie pozycje z tej tabeli zasługują na komentarz. Badanie Simona było otwarte, czyli bez grupy kontrolnej i bez zaślepienia, a autorzy nazywają je pilotażowym: pokazuje, że wzrost GLA w osoczu idzie w parze ze spadkiem nasilenia choroby, ale nie rozstrzyga, czy to preparat go wywołał (Simon i wsp., Advances in Therapy, 2014). Zurier i współpracownicy podawali 2,8 g GLA na dobę i sami zaznaczyli w podsumowaniu, że w praktyce GLA przyjmuje się w dawkach wielokrotnie niższych niż użyte w ich badaniu. Dodali też, że preparat nie jest w Stanach Zjednoczonych dopuszczony w żadnym wskazaniu i nie należy go traktować jako terapii jakiejkolwiek choroby (Zurier i wsp., Arthritis and Rheumatism, 1996).

Czy GLA pomaga na PMS i ból piersi?

Dane nie potwierdzają, choć wynik bywa przedstawiany jako pozytywny. Pruthi i współpracownicy przeprowadzili badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione i z placebo, w dwóch amerykańskich ośrodkach akademickich. Włączono 85 kobiet z cyklicznym bólem piersi, przydzielonych do czterech ramion na sześć miesięcy. Badanie ukończyło 41 z nich.

Tu zaczyna się różnica, którą łatwo przeoczyć. Analiza porównująca stan przed i po pokazała poprawę w ramieniu z olejem z wiesiołka, ale porównanie bezpośrednie z grupą placebo nie wykazało istotnej różnicy. Autorzy sformułowali wniosek warunkowo, pisząc, że takie dawki przyjmowane przez pół roku mogą zmniejszać nasilenie mastalgii cyklicznej (Pruthi i wsp., Alternative Medicine Review, 2010).

Przegląd systematyczny postępowania w bólu piersi jest w ocenie bardziej stanowczy: stwierdza, że kwas gamma-linolenowy i olej z wiesiołka, choć bywają zalecane, nie są skuteczne (Kataria i wsp., Indian Journal of Surgery, 2014). Szerzej o suplementacji w okresie okołomenopauzalnym pisze wpis o suplementach dla kobiet po czterdziestce.

Na co uważać przy dłuższym stosowaniu?

Przegląd Cochrane odnotował działania niepożądane łagodne i przemijające, dotyczące głównie przewodu pokarmowego, występujące w tym samym stopniu po preparacie i po placebo. Autorzy zaznaczyli jednak, że włączone badania były krótkie i nie odpowiadają na pytanie o stosowanie długotrwałe.

Dwie uwagi z tego samego przeglądu są konkretne. Opis przypadku ostrzega, że przyjmowanie oleju z wiesiołka dłużej niż rok wiąże się z potencjalnym ryzykiem stanu zapalnego, zakrzepicy i immunosupresji. Osobne badanie wskazało, że olej z wiesiołka może nasilać krwawienie u osób przyjmujących warfarynę, czyli lek przeciwzakrzepowy (Bamford i wsp., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013).

Do tego dochodzi kwestia trwałości samego surowca. GLA jest wielonienasyconym kwasem tłuszczowym, więc utlenia się pod wpływem tlenu, a proces przyspieszają ciepło i światło. Przy zakupie liczy się natomiast deklarowana zawartość GLA w miligramach na kapsułkę, nie gramatura oleju. Podobne zasady doboru dotyczą innych olejów tłoczonych z nasion, o czym pisze wpis o oleju z czarnuszki.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest GLA?

To kwas gamma-linolenowy, kwas tłuszczowy z rodziny omega-6. Organizm wytwarza go z kwasu linolowego przy udziale delta-6-desaturazy, a w gotowej postaci występuje w diecie w ilościach śladowych. W organizmie przekształca się w DGLA, z którego powstają eikozanoidy przeciwzapalne: prostaglandyny serii 1 i leukotrieny serii 3.

Czy olej z wiesiołka poprawia wygląd skóry?

U osób zdrowych zmierzono taki efekt. W badaniu z randomizacją i placebo dwanaście tygodni suplementacji poprawiło nawilżenie o 12,9%, jędrność o 16,7% i gładkość o 21,7%, a zaczerwienienie pozostało bez zmian. Po czterech tygodniach różnicy jeszcze nie było, więc efekt wymagał pełnego czasu obserwacji.

Czy olej z wiesiołka leczy egzemę?

Nie. Przegląd Cochrane objął 27 badań i 1596 uczestników i stwierdził, że doustny olej z wiesiołka oraz olej z ogórecznika nie są skutecznym leczeniem egzemy. Poprawa była podobna jak po placebo, a autorzy uznali dalsze badania w tym wskazaniu za trudne do uzasadnienia.

Co obejmuje monografia EMA dla oleju z wiesiołka?

Łagodzenie świądu w krótkotrwałych i długotrwałych stanach suchości skóry, w kategorii leku roślinnego tradycyjnego stosowania. Podstawą jest wieloletnie bezpieczne stosowanie, a nie skuteczność wykazana w badaniach klinicznych. Zespół napięcia przedmiesiączkowego nie jest objęty tą monografią, wbrew częstym opisom produktowym.

Czym różni się ogórecznik od wiesiołka?

Stężeniem substancji czynnej: olej z ogórecznika zawiera trzykrotnie więcej GLA niż olej z wiesiołka, więc ta sama ilość GLA wymaga mniejszej liczby kapsułek. Przy porównywaniu preparatów liczy się deklarowana zawartość GLA w miligramach na kapsułkę, a nie gramatura samego oleju.

Czy GLA zmniejsza ból piersi przed miesiączką?

Dane tego nie potwierdzają. W badaniu z placebo u 85 kobiet porównanie bezpośrednie z grupą placebo nie wykazało istotnej różnicy, a przegląd systematyczny postępowania w bólu piersi stwierdza, że kwas gamma-linolenowy i olej z wiesiołka, choć bywają zalecane, nie są skuteczne.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-07-31 · Aktualizacja: 2026-08-11