Lukrecja: właściwości, limity spożycia i komu szkodzi (tabela)

Lukrecja ma monografię unijną tylko jako lek tradycyjny, limit 100 mg glicyryzyny dziennie i ryzyko nadciśnienia oraz hipokaliemii. Co mówią dokumenty.

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) to zioło do herbaty, ale też surowiec, po którym ludzie trafiają do szpitala. Jej główny składnik, kwas glicyryzynowy, hamuje enzym chroniący nerki przed kortyzolem i wywołuje rzekomy hiperaldosteronizm: wzrost ciśnienia, zatrzymanie wody i spadek potasu. Unia Europejska nakazuje ostrzegać przed nią na opakowaniach słodyczy, a europejski komitet naukowy wyznaczył górny pułap regularnego spożycia.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Komitet Naukowy ds. Żywności (2003): regularnie najwyżej 100 mg kwasu glicyryzynowego dziennie ze wszystkich źródeł.
• Monografia unijna (2026) obejmuje tylko tradycyjne stosowanie; przy dolegliwościach trawiennych do czterech tygodni.
• Osłabienie mięśni, zaburzenia rytmu serca i obrzęki wymagają przerwania stosowania i kontaktu z lekarzem.
• Nie stosować w ciąży, przy karmieniu, nadciśnieniu, chorobach nerek, wątroby, serca i hipokaliemii.

Jak lukrecja działa na organizm?

Kwas glicyryzynowy jest prolekiem. W jelicie przekształca się kolejno w kwas 3beta-monoglukuronylo-18beta-glicyretynowy i kwas 18beta-glicyretynowy, i dopiero te metabolity hamują nerkowy enzym 11beta-HSD2, który normalnie zamienia kortyzol w nieaktywny kortyzon. Gdy enzym jest zablokowany, kortyzol pobudza receptor mineralokortykoidowy tak samo jak aldosteron, tylko że krąży w stężeniach setki razy wyższych. Skutkiem jest zatrzymanie sodu i wody, utrata potasu oraz wzrost oporu naczyniowego.

Przegląd opublikowany w czasopiśmie Foods w 2019 roku opisuje ten szlak. Według niego korzeń zawiera do 300 związków czynnych, a zawartość samej glicyryzyny wynosi 3 do 5 procent i zależy od gatunku (Deutch i wsp., Foods, 2019). Autorzy deklarują brak finansowania zewnętrznego i brak konfliktu interesów. Ten sam przegląd przywołuje metaanalizę Penninkilampiego z 2017 roku. Po przewlekłym spożyciu produktów zawierających kwas glicyretynowy ciśnienie skurczowe rosło średnio o 5,45 mmHg (95% CI 3,51 do 7,39), a rozkurczowe o 3,19 mmHg (95% CI 0,10 do 6,29).

Te liczby to średnia zmiana w populacjach badanych, a nie zapowiedź tego, co stanie się u konkretnej osoby. U części ludzi reakcja jest znacznie silniejsza, co widać po opisach przypadków klinicznych.

Jaki pułap glicyryzyny ustalono i kto to zrobił?

Odpowiedź brzmi: 100 mg kwasu glicyryzynowego dziennie ze wszystkich źródeł łącznie, jako pułap regularnego spożycia. Ustalił to Komitet Naukowy ds. Żywności Komisji Europejskiej w opinii wydanej 4 kwietnia 2003 roku (SCF/CS/ADD/EDUL/225 Final). Komitet napisał wprost, że wartości dopuszczalnego dziennego spożycia dla kwasu glicyryzynowego wyprowadzić się nie da, bo dostępne badania na ludziach są zbyt ograniczone: małe grupy i krótki czas obserwacji. Liczba 100 mg ma więc charakter tymczasowy i jest najniższym poziomem, przy którym u osób najwrażliwszych obserwowano już działania niepożądane.

Żeby zrozumieć skalę: w tej samej opinii opisano pacjenta, który jadł około 50 g wyrobów cukierniczych z lukrecją dziennie, co odpowiadało mniej więcej 100 mg kwasu glicyryzynowego. Trafił do szpitala z podwyższonym ciśnieniem i stężeniem potasu 2,9 mmol/l przy normie 3,8 do 5. Po odstawieniu lukrecji wypisano go po dwóch tygodniach z ciśnieniem 120/85. Komitet szacował, że około 2 procent regularnych konsumentów przekracza próg 100 mg dziennie.

Wartość 0,2 mg na kilogram masy ciała na dobę nie pochodzi od Światowej Organizacji Zdrowia. Zaproponowali ją van Gelderen i współpracownicy w czasopiśmie Human and Experimental Toxicology. W ich badaniu 39 zdrowych kobiet w wieku 19 do 40 lat otrzymywało przez osiem tygodni 0, 1, 2 albo 4 mg kwasu glicyryzynowego na kilogram masy ciała. Autorzy zaproponowali poziom bez obserwowanego efektu równy 2 mg/kg i wyprowadzili z niego wartość dziesięciokrotnie niższą (van Gelderen i wsp., Human and Experimental Toxicology, 2000). To propozycja zespołu badawczego, nie decyzja organu.

Co o lukrecji mówi monografia unijna i przepisy o etykietowaniu?

Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych przyjął 4 marca 2026 roku pierwszą rewizję monografii dla korzenia lukrecji (EMA/HMPC/108399/2024). Cała monografia mieści się w kategorii tradycyjnego stosowania. Kolumna dla ugruntowanego zastosowania medycznego jest pusta, co oznacza, że podstawą nie są dowody kliniczne, lecz długoletnia praktyka. Wskazania są dwa: łagodzenie objawów trawiennych, w tym uczucia pieczenia i niestrawności, oraz działanie wykrztuśne w kaszlu towarzyszącym przeziębieniu. Nie ma tam ani wsparcia nadnerczy, ani leczenia choroby wrzodowej, ani działania przeciwwirusowego.

Zagadnienie Co mówi dokument Gdzie to stoi
Kategoria monografii Wyłącznie tradycyjne stosowanie, art. 16d(1) dyrektywy 2001/83/WE EMA/HMPC/108399/2024, pkt 2
Maksymalny czas stosowania Nie dłużej niż 4 tygodnie przy dolegliwościach trawiennych; utrzymywanie się objawów ponad 2 tygodnie wymaga kontaktu z lekarzem tamże, pkt 4.2
Wiek Nie zaleca się stosowania poniżej 18 lat wobec braku danych tamże, pkt 4.2 i 4.4
Ciąża i karmienie Nie zaleca się stosowania w ciąży ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji; nie zaleca się w okresie karmienia tamże, pkt 4.6
Ostrzeżenia Nie zaleca się przy nadciśnieniu, chorobach nerek, zaburzeniach wątroby lub układu krążenia oraz przy hipokaliemii tamże, pkt 4.4
Objawy przedawkowania Zatrzymanie wody, hipokaliemia, nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca, encefalopatia nadciśnieniowa tamże, pkt 4.9
Pułap spożycia Regularne spożycie nie powinno przekraczać 100 mg kwasu glicyryzynowego dziennie ze wszystkich źródeł; wartość tymczasowa SCF/CS/ADD/EDUL/225 Final, 4 kwietnia 2003
Obowiązek etykietowania Wyroby cukiernicze od 4 g/kg i napoje od 50 mg/l (300 mg/l powyżej 1,2 procent alkoholu) muszą nieść ostrzeżenie dla osób z nadciśnieniem rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik III pkt 3.2 i 3.3

Załącznik III rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 przewiduje jeszcze niższy próg samej informacji o składzie: od 100 mg/kg albo 10 mg/l wyrób musi nieść zapis „zawiera lukrecję”. Dopiero od 4 g/kg dochodzi ostrzeżenie o nadciśnieniu.

Komu lukrecja szkodzi i kiedy zgłosić się do lekarza?

Osłabienie mięśni, kołatanie serca lub nierówny puls, narastające obrzęki nóg albo twarzy oraz silny ból głowy z uczuciem rozpierania wymagają przerwania stosowania i kontaktu z lekarzem. Monografia wymienia jako objawy przedawkowania zatrzymanie wody, hipokaliemię, nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca oraz encefalopatię nadciśnieniową. Wiąże je ze stosowaniem dłuższym niż cztery tygodnie albo z przyjęciem dużych ilości surowca.

Przegląd 104 opisów przypadków opublikowany w Nutrients w 2023 roku pokazuje, jak daleko to potrafi zajść. Objawy zwykle są łagodne, ale w części przypadków dochodziło do zaburzeń rytmu serca, porażenia mięśni, rabdomiolizy oraz śpiączki. Autorzy zwracają uwagę, że wbrew większości opublikowanych danych ani płeć żeńska, ani starszy wiek nie okazały się czynnikami ryzyka. Rozpoznanie opiera się w praktyce na dokładnym wywiadzie, bo oznaczenie kwasu glicyretynowego we krwi wykonuje się rzadko (Ceccuzzi i wsp., Nutrients, 2023).

Kierunek interakcji ma tu znaczenie praktyczne. Lukrecja osłabia działanie leków obniżających ciśnienie, więc ryzykiem jest niekontrolowane nadciśnienie, a nie spadek ciśnienia. Nie należy jej łączyć z lekami moczopędnymi, z glikozydami nasercowymi, z kortykosteroidami ani z lekami przeczyszczającymi o działaniu pobudzającym, bo każde z tych połączeń pogłębia zaburzenia elektrolitowe. Osobno monografia ostrzega przed lekami metabolizowanymi przez CYP3A4: przyjmowanie 300 mg glicyryzyny dziennie przez 14 dni umiarkowanie zmniejsza ekspozycję ustrojową na midazolam i omeprazol, czyli osłabia ich działanie.

Co wykazały badania z udziałem ludzi?

Spośród prac cytowanych tutaj najlepiej udokumentowanym efektem jest zmniejszenie bólu gardła po intubacji. W randomizowanym badaniu z podwójnym zaślepieniem 236 pacjentów operowanych torakochirurgicznie płukało gardło przed znieczuleniem wyciągiem z lukrecji albo roztworem cukru. Ból gardła po pół godziny zgłosiło 19 procent osób po lukrecji wobec 36 procent po roztworze cukru, po półtorej godziny 10 wobec 35 procent, po czterech godzinach 21 wobec 45 procent (Ruetzler i wsp., Anesthesia and Analgesia, 2013). Badanie dotyczyło płukanki, nie preparatu doustnego.

Odwrotny wynik dała lukrecja pozbawiona glicyryzyny, sprzedawana jako DGL. W badaniu z podwójnym zaślepieniem i układem naprzemiennym opublikowanym w Gut pacjenci z przewlekłą chorobą wrzodową żołądka otrzymywali wyciąg DGL albo placebo przez dwa czterotygodniowe okresy. Autorzy podsumowali, że nie zdołali wykazać żadnego wpływu wyciągu na gojenie wrzodów (Engqvist i wsp., Gut, 1973).

Fińska kohorta objęła 321 dzieci zbadanych w wieku około 8 lat. Wysoka ekspozycja matki na glicyryzynę, powyżej 500 mg tygodniowo, wiązała się u nich z gorszymi wynikami zdolności werbalnych, wzrokowo-przestrzennych i pamięci narracyjnej. Różnica wynosiła 0,31 do 0,41 odchylenia standardowego (Räikkönen i wsp., American Journal of Epidemiology, 2009). W badaniu kontynuacyjnym z 2017 roku, obejmującym 378 dzieci w średnim wieku 12,5 roku, iloraz inteligencji był niższy o 7 punktów (95% CI 3,1 do 11,2), a szansa problemów typu ADHD 3,3 razy wyższa. Autorzy zaznaczają jednak wprost, że nie stwierdzili różnic w stężeniu kortyzolu (Räikkönen i wsp., American Journal of Epidemiology, 2017).

Najczęściej zadawane pytania

Jaki pułap glicyryzyny ustalił Komitet Naukowy ds. Żywności?

Komitet Naukowy ds. Żywności uznał w opinii z 4 kwietnia 2003 roku, że regularne spożycie nie powinno przekraczać 100 mg kwasu glicyryzynowego dziennie ze wszystkich źródeł łącznie. Zastrzegł przy tym, że wartości dopuszczalnego dziennego spożycia wyprowadzić się nie da, bo badania na ludziach są zbyt małe i zbyt krótkie. Liczba ma charakter tymczasowy.

Czy Światowa Organizacja Zdrowia ustaliła limit 0,2 mg na kilogram masy ciała?

Nie. Wartość 0,2 mg/kg zaproponowali van Gelderen i współpracownicy w 2000 roku, wyprowadzając ją z własnego badania na 39 zdrowych kobietach przez zastosowanie dziesięciokrotnego współczynnika bezpieczeństwa. To propozycja zespołu badawczego opublikowana w czasopiśmie naukowym, a nie limit ustanowiony przez organ międzynarodowy.

Jaki czas stosowania dopuszcza monografia lukrecji?

Monografia unijna z 4 marca 2026 roku ogranicza stosowanie przy dolegliwościach trawiennych do czterech tygodni. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie w trakcie stosowania, trzeba skontaktować się z lekarzem. Przy kaszlu granica wynosi tydzień. Monografia nie zaleca stosowania osobom poniżej 18 lat.

Jakie objawy oznaczają, że trzeba przerwać stosowanie?

Osłabienie mięśni, kołatanie serca lub nierówny puls, narastające obrzęki nóg i twarzy oraz silne bóle głowy. Monografia wymienia wśród skutków przedawkowania także encefalopatię nadciśnieniową. Przegląd opisów przypadków odnotował w części z nich rabdomiolizę i śpiączkę. Każdy z tych objawów wymaga przerwania stosowania i kontaktu z lekarzem.

Z jakimi lekami lukrecja wchodzi w interakcje i w którą stronę?

Lukrecja osłabia działanie leków obniżających ciśnienie, więc grozi utratą kontroli nad nadciśnieniem. Nie należy jej łączyć z lekami moczopędnymi, glikozydami nasercowymi ani kortykosteroidami, bo pogłębia zaburzenia elektrolitowe. Zmniejsza też ekspozycję ustrojową na leki metabolizowane przez CYP3A4, czyli osłabia ich działanie.

Czy lukrecja jest bezpieczna w ciąży?

Monografia unijna nie zaleca stosowania w ciąży ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji, a także w okresie karmienia piersią. Badania fińskie powiązały wysokie spożycie lukrecji przez matkę z gorszymi wynikami poznawczymi dzieci. Przejście kwasu glicyretynowego przez łożysko wykazano dotąd u szczurów, nie u ludzi.

Czy lukrecja DGL leczy wrzody żołądka?

Badanie z podwójnym zaślepieniem opublikowane w Gut nie wykazało wpływu wyciągu DGL na gojenie wrzodów żołądka. Monografia unijna nie wymienia choroby wrzodowej wśród wskazań. Wskazanie trawienne dotyczy łagodzenia objawów, w tym uczucia pieczenia i niestrawności, a nie leczenia owrzodzeń.

To, jak zioła zmieniają działanie leków przyjmowanych równocześnie, opisuje przewodnik po interakcjach ziół z lekami. Osobny tekst opisuje tymianek przy kaszlu i dolegliwościach dróg oddechowych, czyli przy drugim wskazaniu z monografii lukrecji.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz schorzenia przewlekłe, skonsultuj zastosowanie suplementów lub ziół ze specjalistą.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-13

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą