Maca właściwości: co pokazują badania o libido, menopauzie i energii

Maca (Lepidium meyenii) rośnie na płaskowyżu Junín w peruwiańskich Andach, na wysokości 4000-4500 m n.p.m. Sprzedaje się ją jako korzeń, który reguluje gospodarkę hormonalną. Badania mówią coś innego i moim zdaniem ciekawszego: w próbach u ludzi, w których mierzono testosteron, estradiol, LH i FSH, maca nie zmieniła żadnego z tych parametrów. A mimo to część uczestników zgłaszała większe pożądanie seksualne i lepszy nastrój. Ten artykuł rozdziela dwie rzeczy, które marketing skleja w jedno: co maca robi w organizmie, a co tylko jej się przypisuje. Przejdziemy przez konkretne próby z liczbą uczestników, dawką i czasem trwania, przez to, czego dotąd nie sprawdzono, i przez pytania o bezpieczeństwo bez odpowiedzi.

KLUCZOWE INFORMACJE
• U 57 zdrowych mężczyzn testosteron i estradiol nie różniły się od placebo, choć pożądanie wzrosło od 8. tygodnia (Gonzales i in., Andrologia, 2002).
• Przegląd czterech randomizowanych prób objął łącznie 131 osób i mówi o ograniczonych dowodach (Shin i in., BMC CAM, 2010).
• Metaanaliza pięciu prób nie potwierdziła wpływu macy na stężenie plemników (Lee i in., Frontiers in Pharmacology, 2022).
• Znaczna część badań pochodzi z jednego ośrodka w Limie, a w części prac autorzy deklarują powiązania z producentami.

Czym jest maca i co zawiera?

Maca to zgrubiały korzeń rośliny z rodziny kapustowatych, spokrewnionej z rzodkiewką i rzeżuchą, uprawianej w centralnych Andach Peru powyżej 4000 m n.p.m. Jadalną częścią jest hipokotyl, zwykle suszony i mielony na proszek. Poza wartością odżywczą maca zawiera dwie grupy związków, których nie znajdziesz w innych warzywach kapustnych: makamidy i makaeny.

Suszony korzeń to w 10-14% białko, a poza tym źródło żelaza, potasu i witaminy C. Zawiera również glukozynolany, dokładnie tak jak brokuł czy kapusta, i ten składnik wraca później w pytaniach o tarczycę. Na płaskowyżu Junín uprawia się macę od setek lat, początkowo jako pożywienie, nie jako preparat.

Makamidy to N-benzyloamidy długołańcuchowych kwasów tłuszczowych. W badaniach laboratoryjnych hamują FAAH, czyli enzym rozkładający endokannabinoidy, dlatego opisuje się je jako pośrednie modulatory tego układu (Vera-López i in., Neurology International, 2024). To hipoteza z modeli komórkowych i zwierzęcych. Żadna próba u ludzi nie pokazała, że właśnie tą drogą powstaje efekt zgłaszany w ankietach.

Czy maca zmienia poziom hormonów?

Nie. W żadnej próbie u ludzi, w której mierzono hormony po podaniu macy, nie wyszła zmiana. Dotyczy to testosteronu, estradiolu, LH, FSH, prolaktyny, SHBG i TSH. Hasło o wspieraniu hormonów, którym maca sprzedaje się w sklepach, nie ma pokrycia w tych pomiarach.

Najmocniejszy pojedynczy wynik pochodzi z pracy Gonzalesa i in. (Andrologia, 2002): 57 zdrowych mężczyzn w wieku 21-56 lat, 12 tygodni, 1500 albo 3000 mg dziennie. Stężenia testosteronu i estradiolu nie różniły się między grupami, a analiza regresji wykazała, że zgłaszany wzrost pożądania nie wynikał ani z hormonów, ani ze zmiany nastroju. U kobiet po menopauzie Brooks i in. (Menopause, 2008) poszli krok dalej: przebadali wyciągi z macy w drożdżowym teście reporterowym i nie stwierdzili aktywności estrogenowej ani androgenowej nawet przy bardzo wysokich stężeniach.

Wniosek jest dwustronny. Maca nie jest fitoestrogenem ani boosterem testosteronu, więc nie odtworzy efektów, po które sięga się po tamte substancje. Jeśli natomiast u kogoś coś się poprawia, dzieje się to poza osią podwzgórze-przysadka-gonady.

Czy maca poprawia libido?

Prawdopodobnie tak, ale dowody są słabe i pochodzą z małych prób. W 12-tygodniowym badaniu z placebo u zdrowych mężczyzn różnica w zgłaszanym pożądaniu pojawiła się po ośmiu tygodniach, po czterech jeszcze jej nie było, i utrzymała się do końca obserwacji.

Przegląd systematyczny Shina i in. (BMC Complementary and Alternative Medicine, 2010) zebrał wszystkie randomizowane próby, jakie wtedy istniały. Były cztery, łącznie 131 uczestników. Dwie wypadły korzystnie, trzecia u mężczyzn z łagodnymi zaburzeniami erekcji również, a czwarta, na ośmiu kolarzach, nie wykazała przewagi nad placebo. Autorzy podsumowali to jako ograniczone dowody i zwrócili uwagę, że żadna z prób nie opisała sposobu randomizacji ani utajnienia przydziału. Żadna nie zbierała też systematycznie danych o działaniach niepożądanych.

Jest jeszcze wątek, o którym opisy produktów milczą. Większość prac nad macą wychodzi z jednego ośrodka w Limie, Universidad Peruana Cayetano Heredia, a w późniejszej próbie tej samej grupy autor korespondencyjny zadeklarował, że kieruje prywatną firmą produkującą nutraceutyki (Gonzales-Arimborgo i in., Pharmaceuticals, 2016). To nie unieważnia wyników, ale tłumaczy, dlaczego niezależne powtórzenia są tu tak potrzebne.

Czy maca pomaga przy zaburzeniach seksualnych po antydepresantach?

Sprawdzono to dwukrotnie i wyniki są słabe, choć idą w tę samą stronę. W większej próbie 45 kobiet z dysfunkcją seksualną wywołaną lekami z grupy SSRI albo SNRI przyjmowało 3 g macy dziennie przez 12 tygodni. Odsetki remisji były wyższe niż przy placebo, ale różnice szły w pojedynczych punktach procentowych.

Liczby z pracy Dording i in. (Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2015) wyglądają tak: remisja w skali ASEX u 9,5% kobiet przyjmujących macę wobec 4,8% na placebo, a w kwestionariuszu MGH-SFQ u 30% wobec 20%. Autorzy sami zastrzegli, że wyższy odsetek remisji wiązał się ze statusem pomenopauzalnym i że próba miała charakter pilotażu. Wcześniejsze badanie tego zespołu (CNS Neuroscience and Therapeutics, 2008) porównywało wyłącznie dwie dawki, 1,5 i 3 g, bez ramienia placebo, i ukończyło je 10 z 20 uczestników.

To i tak jedyny obszar, w którym maca ma dane u pacjentów przyjmujących leki. Za mało, żeby traktować ją jako sposób na skutki uboczne antydepresantu. Wystarczająco, żeby wspomnieć o niej lekarzowi prowadzącemu, jeśli problem dotyczy właśnie ciebie i rozważacie zmianę leczenia.

Czy maca łagodzi objawy menopauzy?

Dowody nie wystarczają, żeby to potwierdzić. Przegląd Lee i in. (Maturitas, 2011) objął cztery randomizowane próby i choć wszystkie wypadły korzystnie w skalach Kuppermana i Greene, autorzy napisali, że materiał jest za mały na wnioski, a bezpieczeństwa macy nie wykazano.

Trzon stanowią dwie próby. Brooks i in. podawali 3,5 g dziennie czternastu kobietom po menopauzie w układzie krzyżowym przez 6 tygodni i zanotowali spadek nasilenia objawów psychicznych, w tym lęku i depresji, przy niezmienionych estradiolu, FSH, LH oraz SHBG. Stojanovska i in. (Climacteric, 2015) powtórzyli ten schemat u 29 kobiet w Hongkongu przy 3,3 g dziennie: obniżyło się ciśnienie rozkurczowe i punktacja depresji, a estradiol, FSH, TSH, SHBG, lipidy i glukoza pozostały bez zmian.

Od tamtej pory nie pojawiła się większa próba, która rozstrzygnęłaby sprawę. Autorzy pracy z Hongkongu sami zwrócili uwagę, że sposób zgłaszania objawów klimakterycznych może się różnić kulturowo, co przy 29 uczestniczkach realnie waży na wyniku. Dla kobiet, które nie mogą stosować terapii hormonalnej, maca pozostaje więc opcją nierozstrzygniętą, a nie sprawdzoną alternatywą.

Czy maca dodaje energii i poprawia wydolność?

Na wydolność sportową dowodu nie ma. Jedyna próba u sportowców objęła ośmiu wytrenowanych kolarzy: po 14 dniach suplementacji czas na 40 km poprawił się względem wyniku wyjściowego, ale nie względem placebo (Stone i in., Journal of Ethnopharmacology, 2009). Ta jedna różnica przesądza o interpretacji całego wyniku.

Ciekawe jest, co w tym samym badaniu wyszło poza wydolnością. Zgłaszane pożądanie seksualne poprawiło się i wobec punktu wyjścia, i wobec placebo. Największa dotychczasowa próba u ludzi objęła 175 osób mieszkających na nizinach oraz w Andach, podawała przez 12 tygodni 3 g ekstraktu z czarnej albo czerwonej macy i wykazała poprawę nastroju, energii oraz jakości życia.

Subiektywna energia to jednak nie to samo co zmierzona wydolność. Kwestionariusz samopoczucia reaguje na oczekiwania uczestnika, a badanie z Andów mierzyło głównie takie właśnie punkty końcowe. Warto przy tym odnotować drugi wynik tej pracy: u osób z nadmiernie wysoką hemoglobiną na dużej wysokości ekstrakt obniżał jej stężenie, a u mieszkańców nizin nie zmieniał go wcale. Część efektów macy ujawnia się więc dopiero w konkretnych warunkach.

Czy maca wpływa na płodność u mężczyzn?

Metaanaliza z 2022 roku tego nie potwierdziła. Po zebraniu pięciu randomizowanych prób maca nie zwiększyła stężenia plemników w porównaniu z placebo, a autorzy opisali jej wpływ na parametry nasienia jako niejasny (Lee i in., Frontiers in Pharmacology, 2022).

Skąd zatem reputacja macy jako środka na płodność? Z pracy Gonzalesa i in. (Asian Journal of Andrology, 2001), w której dziewięciu mężczyzn przyjmowało 1500 albo 3000 mg dziennie przez cztery miesiące. Objętość nasienia, liczba plemników i ich ruchliwość wzrosły, a LH, FSH, prolaktyna, testosteron i estradiol nie zmieniły się. Problem w tym, że badanie nie miało grupy placebo ani randomizacji, a dziewięć osób to za mało, żeby odróżnić efekt preparatu od naturalnej zmienności parametrów nasienia.

Tradycja andyjska rzeczywiście wiąże macę z płodnością, również u zwierząt hodowlanych. Nauka na razie nie odtworzyła tego w warunkach kontrolowanych. Jeśli po diagnostyce andrologicznej parametry nasienia są obniżone, punktem wyjścia pozostaje ustalenie przyczyny, a nie suplement. Więcej o wyborze preparatów pod konkretny cel piszemy we wpisie o suplementach na start.

Czy maca jest bezpieczna i z czym może wchodzić w interakcje?

Maca jest tradycyjnym pożywieniem i w próbach klinicznych wypadała dobrze pod względem tolerancji, ale dobrze tolerowana to nie to samo co przebadana. Przegląd systematyczny z 2011 roku napisał wprost, że bezpieczeństwa macy nie wykazano, a od tego czasu nie przybyło dużych prób.

Co wiadomo. Przegląd z 2024 roku (Frontiers in Pharmacology) podsumowuje, że działania niepożądane są rzadkie, a toksyczność w modelach przedklinicznych niska. W próbie na 175 osobach prowadzonej przez 12 tygodni nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych. Z drugiej strony Shin i jego zespół zauważyli, że żadna z czterech wcześniejszych randomizowanych prób nie próbowała nawet systematycznie zbierać takich danych.

Czego nie wiadomo. Nie ma badań farmakokinetycznych sprawdzających, czy maca wpływa na metabolizm leków, więc o interakcjach nie da się nic odpowiedzialnie powiedzieć. Przy nowotworach hormonozależnych danych brak: nieobecność aktywności estrogenowej w teście drożdżowym to argument, ale nie badanie bezpieczeństwa u pacjentek. W ciąży i podczas karmienia piersią również brak danych. Jedyny pomiar TSH u ludzi pochodzi z próby Stojanovskiej i po sześciu tygodniach 3,3 g dziennie nie zmieniło go u 29 kobiet, co przy chorobie tarczycy jest przesłanką zbyt wątłą, by decydować samodzielnie.

Zauważyliśmy jeszcze jeden wątek, który w opisach produktów nie pojawia się prawie wcale. W próbkach macy z rejonów prowincji Junín objętych działalnością górniczą średnie stężenia kadmu (0,32 mg/kg) i ołowiu (0,20 mg/kg) przekraczały wartości FAO i WHO, a szacowane ryzyko nowotworowe dla arsenu oraz kadmu wypadło powyżej progu tolerancji (Toxicology Reports, 2021). To argument za kupowaniem macy z badaniami na metale ciężkie, nie za rezygnacją z niej. Podobne pytania stawiamy przy innych preparatach dla kobiet w tekście o suplementacji po czterdziestce.

Najczęściej zadawane pytania

Czy maca podnosi testosteron?

Nie. W 12-tygodniowej próbie z placebo u 57 zdrowych mężczyzn stężenia testosteronu i estradiolu nie różniły się między macą a placebo (Gonzales i in., Andrologia, 2002). Wcześniejsza praca tego samego zespołu nie wykazała również zmian LH, FSH ani prolaktyny po czterech miesiącach stosowania.

Jaka maca jest lepsza: żółta, czerwona czy czarna?

Porównania kolorów prowadzono głównie na zwierzętach. Czarna maca wypadła najlepiej w teście uczenia u myszy, a czerwona jako jedyna zmniejszyła rozmiar prostaty u szczurów (Gonzales i in., Reproductive Biology and Endocrinology, 2005). U ludzi czarną i czerwoną porównano w jednej próbie na 175 osobach.

Ile macy stosowano w badaniach?

W próbach u ludzi podawano od 1500 mg do 3500 mg dziennie sproszkowanego korzenia albo ekstraktu, najczęściej około 3 g przez 6 do 12 tygodni. To opis tego, co badano, a nie zalecenie. Żaden z tych schematów nie został ustalony jako dawka terapeutyczna.

Po jakim czasie w badaniach pojawiał się efekt?

W pracy Gonzalesa i in. (Andrologia, 2002) różnica względem placebo w zgłaszanym pożądaniu pojawiła się dopiero po 8 tygodniach, a po 4 tygodniach jej nie było. Próba u kolarzy trwała 14 dni i nie wykazała przewagi nad placebo w teście wydolnościowym.

Czy macę można łączyć z lekami?

Nie ma badań farmakokinetycznych sprawdzających, czy maca wpływa na metabolizm leków, więc o interakcjach nie da się nic odpowiedzialnie powiedzieć. Brak danych to nie to samo co brak ryzyka. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, powiedz o suplementacji lekarzowi lub farmaceucie.

Kto nie powinien stosować macy?

Brakuje danych o bezpieczeństwie w ciąży i podczas karmienia piersią oraz przy nowotworach hormonozależnych. Przegląd Lee i in. (Maturitas, 2011) zaznaczył wprost, że bezpieczeństwa macy nie wykazano. Przy chorobach tarczycy i przy stałym leczeniu decyzję podejmij razem z lekarzem.

Jeśli szukasz preparatów roślinnych, przejrzyj dział suplementy. Skład, pochodzenie surowca i badania na zanieczyszczenia sprawdzaj na karcie konkretnego produktu.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-06-22 · Aktualizacja: 2026-08-08