Cukrzyca a THCV: co pokazało jedyne badanie u ludzi i czego nie zmierzyło

THCV różni się od THC dwoma atomami węgla w łańcuchu bocznym i w tkankach z receptorem CB1 zachowuje się odwrotnie: zamiast go pobudzać, blokuje go. U chorych na cukrzycę typu 2 sprawdzono to jeden raz. Pilotaż Jadoona i współpracowników objął 62 osoby, trwał 13 tygodni i miał pięć ramion, a jego pierwszorzędowym punktem końcowym było stężenie cholesterolu HDL, nie glukoza. Tego punktu badanie nie osiągnęło. Wyniki dotyczące glikemii pochodzą z punktów drugorzędowych. Poniżej opisujemy, co THCV robi z receptorami kannabinoidowymi, co dokładnie zmierzono w tym jednym badaniu u ludzi, czego nie zmierzono i dlaczego program badań nad tą cząsteczką stoi w miejscu.

KLUCZOWE INFORMACJE
• THCV blokuje receptor CB1 w tkankach, które go zawierają, ale w organizmie żywym przy wyższych dawkach zaczyna go pobudzać, czyli działać jak THC (Pertwee, British Journal of Pharmacology, 2008).
• Jedyne badanie u chorych na cukrzycę typu 2 objęło 62 osoby i trwało 13 tygodni. Pierwszorzędowym punktem końcowym było stężenie HDL i badanie go nie osiągnęło (Jadoon i wsp., Diabetes Care, 2016).
• Różnica glikemii na czczo wobec placebo wyniosła w ramieniu THCV 1,2 mmol/l przy p poniżej 0,05, ale to punkt drugorzędowy, a autorzy nazwali całość pilotażem.
• Badanie finansował wytwórca badanej substancji, co widać w rejestrze prób klinicznych pod numerem NCT01217112.
• Późniejsze badanie drugiej fazy u 207 osób, z hemoglobiną glikowaną jako punktem pierwszorzędowym, zakończono i nie opublikowano żadnych wyników.
• W olejkach i produktach spożywczych z konopi THCV występuje śladowo, a wyciąg bogaty w THCV nie powtórzył u myszy działania czystej cząsteczki.

Czym THCV różni się od THC pod względem budowy?

THCV, czyli tetrahydrokannabiwarin, ma niemal identyczną budowę jak THC. Różnica siedzi w jednym miejscu: łańcuchu bocznym. THC ma łańcuch pentylowy, pięciowęglowy. THCV ma łańcuch propylowy, trójwęglowy. Dwa atomy węgla mniej.

Ta różnica przekłada się na sposób, w jaki obie cząsteczki traktują receptor kannabinoidowy typu 1. THC zajmuje kieszeń wiążącą i przestawia receptor w stan aktywny, czyli zachowuje się jak agonista. THCV zajmuje to samo miejsce, ale w warunkach probówkowych i w tkankach izolowanych osłabia odpowiedź wywołaną przez agonistów. W badaniu wiązania na błonach mózgu myszy i na komórkach z ludzkim receptorem CB2 THCV wypierał znacznik z miejsc wiążących przy stałych powinowactwa rzędu kilkudziesięciu nanomoli, a przy stężeniu 1 mikromola znosił pobudzenie wywołane przez syntetyczny agonista CP55940 (Thomas i wsp., British Journal of Pharmacology, 2005).

Trzeba przy tym pamiętać, o czym mówią te pomiary. To są układy laboratoryjne: błony komórkowe, hodowle komórek z wprowadzonym receptorem i izolowany nasieniowód myszy. Opisują one powinowactwo i kierunek działania cząsteczki na białko, nie los pacjenta z cukrzycą. Przejście od takiego pomiaru do zdania o człowieku wymaga badania u ludzi, a takie badanie THCV ma jedno.

Czy THCV blokuje receptor CB1, czy go pobudza?

Jedno i drugie, w zależności od dawki i od tego, gdzie się patrzy. To rozróżnienie jest ważniejsze, niż wynika z typowych opisów tej cząsteczki, bo od niego zależy, czy THCV zachowuje się jak przeciwieństwo THC, czy jak THC.

Przegląd Pertwee z 2008 roku zestawia trzy sytuacje. W tkankach z receptorem CB1 THCV znosi działanie agonistów, i to z dużą siłą, choć zależnie od tkanki i od tego, jakiego agonista użyto. W warunkach probówkowych wobec receptora CB2 THCV zachowuje się jak częściowy agonista. Natomiast po podaniu do organizmu żywego THCV działa wobec CB1 jak antagonista albo, przy wyższych dawkach, jak agonista tego receptora (Pertwee, British Journal of Pharmacology, 2008).

Ostatnie zdanie ma praktyczne znaczenie. Cały pomysł na THCV w zaburzeniach metabolicznych opiera się na blokowaniu CB1. Jeżeli przy wyższych dawkach cząsteczka przestaje blokować i zaczyna pobudzać, to jej działanie może się odwrócić, a przy okazji zbliżyć do profilu THC, łącznie z wpływem na ośrodkowy układ nerwowy. Sam ten fakt jest argumentem za tym, żeby dawki THCV ustalały badania kliniczne, a nie czytelnicy artykułów.

Co dokładnie wykazało badanie THCV u chorych na cukrzycę typu 2?

Jadoon i współpracownicy przeprowadzili randomizowane badanie z podwójnym zaślepieniem i grupą placebo, w układzie równoległym, opisane przez autorów w tytule jako pilotaż. Wzięły w nim udział 62 osoby z cukrzycą typu 2 nieleczoną insuliną, przydzielone do pięciu ramion: CBD 100 mg dwa razy dziennie, THCV 5 mg dwa razy dziennie, dwa różne połączenia obu substancji oraz placebo. Leczenie trwało 13 tygodni.

Pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana stężenia cholesterolu HDL wobec wartości wyjściowej. Ten sam punkt figuruje w rejestrze prób klinicznych, w zapisie badania NCT01217112. Stężenie HDL nie zmieniło się. Wszystko, co ten pilotaż pokazał o glukozie, pochodzi z punktów drugorzędowych i dalszych, czyli z pomiarów, które nie decydowały o wielkości próby ani o wyniku badania (Jadoon i wsp., Diabetes Care, 2016).

Streszczenie pracy podaje przy tych wartościach same oszacowania punktowe i wartości p, bez przedziałów ufności, więc nie da się z niego odczytać, jak szeroki jest zakres zgodny z danymi. Żaden z tych pomiarów nie jest zdarzeniem klinicznym: nikt nie liczył zawałów, hospitalizacji ani zgonów. Autorzy sami zamykają pracę zdaniem, że THCV mogłoby być nowym środkiem w kontroli glikemii, czyli formułują hipotezę do sprawdzenia, nie wniosek do zastosowania.

Kto sfinansował to badanie i dlaczego to ma znaczenie?

W rejestrze prób klinicznych badanie NCT01217112 figuruje jako sponsorowane przez firmę farmaceutyczną, do której należą oba badane preparaty. Wśród ośmiorga autorów pracy jeden podał jako swoją afiliację tego właśnie producenta. Nie unieważnia to wyniku, ale czytelnik ma prawo wiedzieć, że jedyne badanie THCV u chorych na cukrzycę zaprojektował i opłacił podmiot zainteresowany jego wynikiem.

Ten sam kontekst tłumaczy ostrożność wobec drugiej części wywodu, która krąży wokół THCV od lat: analogii z rimonabantem. Rimonabant to syntetyczny antagonista receptora CB1, dopuszczony w Unii Europejskiej w czerwcu 2006 roku i sprzedawany w osiemnastu państwach członkowskich jako lek na otyłość. Europejska Agencja Leków przeprowadziła jego przegląd z powodu obaw o bezpieczeństwo psychiatryczne i orzekła, że korzyści nie przeważają już nad ryzykiem, wskazując przy tym na działania niepożądane ze strony psychiki, przede wszystkim depresję. Sprzedaż zawieszono 13 listopada 2008 roku, a pozwolenie ostatecznie wycofano (Europejska Agencja Leków, dokumentacja produktu Acomplia). Historia rimonabantu pokazuje więc, że blokowanie CB1 rzeczywiście zmienia metabolizm, ale też że tej ścieżki nie da się ocenić bez danych o bezpieczeństwie z dużej populacji. Dla THCV takich danych nie ma.

Czy THCV hamuje apetyt i co z tego wynika dla produktów z konopi?

Dane o apetycie pochodzą z badania na myszach. Riedel i współpracownicy porównali syntetycznego antagonistę CB1 o nazwie AM251 z czystym THCV, używając standardowego protokołu głodówkowego oraz układu obserwacji zwierząt karmionych bez ograniczeń. AM251 zmniejszał pobieranie pokarmu i przyrost masy ciała, a czysty THCV wywoływał zmniejszenie apetytu i spadek masy ciała już przy dawce 3 mg na kilogram (Riedel i wsp., British Journal of Pharmacology, 2009).

Najciekawsza część tej pracy zwykle wypada z opisów. Wyciąg z konopi bogaty w THCV nie zmniejszył ani pobierania pokarmu, ani przyrostu masy ciała, i autorzy wiążą to z resztkowym THC obecnym w wyciągu. Działanie THC udało się w tym układzie znieść dopiero przez jednoczesne podanie CBD. Innymi słowy: to, co w tym badaniu zadziałało, było oczyszczoną cząsteczką, a nie preparatem roślinnym.

Dla czytelnika szukającego THCV w sklepie wniosek jest niewygodny. Odmiany konopi dopuszczone do uprawy w Unii Europejskiej selekcjonuje się pod kątem zawartości THC oraz przydatności włóknistej i nasiennej, a nie zawartości THCV, więc wyciąg roślinny nie jest zamiennikiem substancji standaryzowanej. Badanie na myszach nie mówi też nic o tym, co czysty THCV robi z apetytem człowieka; w pilotażu u chorych na cukrzycę apetyt był tylko jednym z wielu mierzonych parametrów dalszych.

Dlaczego program badań nad THCV stoi w miejscu?

Po pilotażu z 2016 roku ruszyło badanie drugiej fazy, którego zapis znajdziemy w rejestrze pod numerem NCT02053272. Wzięło w nim udział 207 osób, badaną substancją był ten sam preparat THCV dodawany do metforminy, a punktem pierwszorzędowym była zmiana hemoglobiny glikowanej, czyli miara wyrównania cukrzycy z ostatnich tygodni. Badanie ma w rejestrze status zakończonego, ostatnio potwierdzony w grudniu 2022 roku.

Wyników tego badania nie opublikowano. Rejestr nie zawiera ani porównania ramion, ani wartości p, ani przedziałów ufności. Dla oceny THCV to informacja o wadze porównywalnej z samym pilotażem: istnieje zakończone badanie o wielkości próby ponad trzykrotnie większej, zaprojektowane wokół właściwego punktu końcowego, a jego rezultat pozostaje nieznany opinii publicznej od kilku lat. Milczenie po zakończonym badaniu nie dowodzi porażki, ale nie wolno go czytać jako potwierdzenia.

Stąd ostrożna odpowiedź na pytanie z tytułu tego artykułu. THCV rzeczywiście blokuje receptor CB1, a w jedynym badaniu u ludzi obniżyło glikemię na czczo i poprawiło wskaźnik czynności komórek beta. Nie wykazano natomiast poprawy wrażliwości na insulinę jako osobnego wyniku, badanie nie osiągnęło swojego pierwszorzędowego punktu końcowego, a jego następca nie ogłosił żadnych danych. Mechanizm jest opisany. Skuteczność w cukrzycy pozostaje niepotwierdzona. O tym, jak prowadzić cukrzycę, decyduje diabetolog, a preparat użyty w obu badaniach jest produktem badanym w rozwoju klinicznym, nie suplementem ze sklepowej półki. Więcej o samym rozróżnieniu obu cząsteczek znajdziesz w tekście o różnicach między THC i THCV, a o innej drodze, którą kannabinoidy wpływają na gospodarkę glukozy, w artykule o receptorze PPAR gamma i metabolizmie glukozy.

Najczęściej zadawane pytania

Czym THCV różni się od THC?

Budową łańcucha bocznego: THC ma łańcuch pięciowęglowy, THCV trójwęglowy. W tkankach z receptorem CB1 THCV osłabia działanie agonistów, zamiast pobudzać receptor. Po podaniu do organizmu żywego przy wyższych dawkach zachowuje się jednak wobec CB1 jak agonista, czyli podobnie do THC (Pertwee, 2008).

Czy THCV obniża poziom cukru u ludzi?

W jedynym badaniu u chorych na cukrzycę typu 2, obejmującym 62 osoby przez 13 tygodni, różnica glikemii na czczo wobec placebo wyniosła 1,2 mmol/l przy p poniżej 0,05. Był to jednak punkt dalszy, a pierwszorzędowy punkt końcowy badania, czyli stężenie HDL, nie zmienił się (Jadoon i wsp., 2016).

Czy THCV może zastąpić leki na cukrzycę?

Nie. Podstawą jest jeden pilotaż finansowany przez wytwórcę badanej substancji, który nie osiągnął swojego pierwszorzędowego punktu końcowego, oraz badanie drugiej fazy zakończone bez ogłoszenia wyników. Metformina i insulina mają za sobą dziesięciolecia danych o skuteczności i bezpieczeństwie. Zmiany w leczeniu cukrzycy ustala diabetolog.

Czy THCV hamuje apetyt?

U myszy tak: czysty THCV zmniejszał pobieranie pokarmu i masę ciała już przy 3 mg na kilogram. W tym samym badaniu wyciąg roślinny bogaty w THCV nie zadziałał, prawdopodobnie z powodu resztkowego THC. Efektu u ludzi w takim układzie nie sprawdzono (Riedel i wsp., 2009).

Czy w olejkach i suszu z konopi jest THCV?

W ilościach śladowych. Certyfikowane odmiany konopi uprawiane w Unii Europejskiej nie są selekcjonowane pod kątem THCV, a badanie kliniczne używało wystandaryzowanego preparatu farmaceutycznego, nie wyciągu roślinnego. Produkt spożywczy albo olejek nie odtwarza warunków tamtego badania.

Czy THCV wchodzi w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi?

Nie ma badań, które by to sprawdziły. Substancja, która obniża glikemię, dołożona do leków obniżających glikemię, tworzy jednak przewidywalne ryzyko niedocukrzenia. Jest to powód, dla którego decyzję o jakiejkolwiek suplementacji przy cukrzycy podejmuje się z lekarzem prowadzącym, a nie samodzielnie.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-08-16