Cordyceps: co to jest i co badania mówią o energii i wytrzymałości

Cordyceps na energię i wytrzymałość: co naprawdę wykazały badania Hirsch 2017 i Chen 2010, czym różni się militaris od sinensis i gdzie kończą się dowody.

Wpływ cordycepsa na wydolność sprawdzono u ludzi w niewielu badaniach. W pracy Hirscha i współpracowników z 2017 roku pułap tlenowy wzrósł po trzech tygodniach, ale badano mieszankę grzybów, a nie sam cordyceps, w dawce 4 g na dobę, a do trzeciego tygodnia doszło dziesięć osób z dwudziestu ośmiu. Drugie badanie, Chena z 2010 roku, znalazło poprawę progu metabolicznego bez żadnej zmiany pułapu tlenowego. Ten artykuł pokazuje, co w tej dziedzinie faktycznie zmierzono u ludzi, czym różnią się dwa gatunki wprowadzane do handlu i gdzie kończą się dowody.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Mieszanka grzybów z C. militaris, 4 g na dobę, podniosła pułap tlenowy po trzech tygodniach, u dziesięciu osób (Hirsch i in., 2017).
• U 20 osób w wieku 50-75 lat 12 tygodni preparatu Cs-4 podniosło próg metaboliczny o 10,5%, nie pułap tlenowy.
• Przegląd z 2026 roku znalazł pięć badań u ludzi, cztery z wysokim ryzykiem błędu.

Czym jest cordyceps i skąd się wziął?

Cordyceps to rodzaj grzybów owadobójczych, znany przede wszystkim z dwóch gatunków. Pierwszy to Cordyceps sinensis, dziś klasyfikowany jako Ophiocordyceps sinensis, który w naturze rozwija się w ciele larw motyli na Wyżynie Tybetańskiej i w Himalajach. Drugi to Cordyceps militaris, hodowany w warunkach laboratoryjnych na podłożu roślinnym.

Gatunek himalajski jest jednym z najcenniejszych surowców naturalnych w handlu światowym, a jego cena wynika z biologii. Rośnie wyłącznie na dużych wysokościach, zbiera się go ręcznie, a jego dzika populacja gwałtownie się kurczy pod naciskiem ocieplenia klimatu i nadmiernego pozyskiwania. Autorzy analizy z Science of the Total Environment ostrzegają wprost, że utrzymanie tego zbioru jest dziś zagrożone zarówno ekologicznie, jak i gospodarczo (Wei i in., 2021).

Właśnie dlatego przełomem dla dostępności była hodowla C. militaris. Grzyb rośnie w kontrolowanych warunkach, a jego podaż nie zależy od kurczącego się zasobu dzikiego. To także gatunek, wokół którego skupiła się nowsza literatura o wysiłku fizycznym: przegląd z 2026 roku, opisany niżej, obejmuje wyłącznie badania nad C. militaris u ludzi. Dziki gatunek himalajski stosuje się w tradycyjnej medycynie chińskiej od ponad 700 lat, głównie jako środek wzmacniający odporność; jego chińska nazwa to tłumaczenie tybetańskiej yartsa gunbu, czyli „letnia trawa, zimowy robak” (Wei i in., 2021).

Czy cordyceps naprawdę podnosi pułap tlenowy?

Odpowiedź brzmi: być może, w jednym małym badaniu i dopiero po trzech tygodniach. Przeprowadził je zespół z University of North Carolina w Chapel Hill. Dwadzieścia osiem aktywnych rekreacyjnie osób w średnim wieku 22,7 roku otrzymało w układzie z podwójnie ślepą próbą i placebo 4 g na dobę mieszanki grzybów, w której cordyceps militaris jest składnikiem głównym, albo maltodekstrynę.

Po tygodniu nie było żadnej istotnej różnicy: ani w pułapie tlenowym, ani w czasie do wyczerpania, ani w progu wentylacyjnym, ani w mocy. Dopiero po trzech tygodniach pułap tlenowy wzrósł istotnie w grupie badanej, o 4,8 ml na kilogram masy ciała na minutę wobec 0,9 w grupie placebo, według autorów o 10,9% względem kontroli. Ten drugi etap objął jednak wyłącznie dziesięciu ochotników, którzy zgodzili się kontynuować (Hirsch i in., J Diet Suppl, 2017).

Drugie badanie dało inny obraz. Dwudziestu zdrowych uczestników w wieku 50-75 lat przyjmowało przez 12 tygodni preparat Cs-4, po 333 mg trzy razy dziennie, albo placebo. Cs-4 to standaryzowany produkt fermentacji szczepu grzybni wyizolowanego z dzikiego C. sinensis. Próg metaboliczny wzrósł o 10,5%, a wentylacyjny o 8,5%, ale pułap tlenowy nie zmienił się w żadnej z grup (Chen i in., J Altern Complement Med, 2010). Poprawiła się więc ekonomika wysiłku, a nie sufit wydolnościowy. Więcej o samym pomiarze i o tym, dlaczego te dwa wyniki nie są sprzeczne, mówi artykuł o cordycepsie i pułapie tlenowym w badaniach RCT.

Co mówią przeglądy badań u ludzi?

Najnowszy przegląd, narracyjna praca z Nutrients z 2026 roku, ocenia dowody jako nieliczne i niepewne. Jego autorzy zebrali wszystkie badania C. militaris u ludzi dotyczące wysiłku i regeneracji i znaleźli ich pięć. Ocenili ryzyko błędu w każdym z nich osobno: praca Hirscha wypadła najlepiej, z oceną ogólną „umiarkowane”, a pozostałe cztery dostały ocenę „wysokie” (Jędrejko i in., 2026).

Ich wniosek jest ostrożny: suplementacja C. militaris może przynosić korzyści ergogeniczne i regeneracyjne u osób aktywnych fizycznie, w tym poprawę pułapu tlenowego, czasu do wyczerpania i mocy. Słowo „może” nie jest tu grzecznościowe. Przy pięciu badaniach, z których cztery mają wysokie ryzyko błędu, mocniejszego sformułowania po prostu nie da się obronić.

Drugi przegląd, w Current Nutrition Reports, sprawdził szerzej cały rodzaj Cordyceps i rozdzielił dwie rzeczy, które łatwo pomylić. Długotrwała suplementacja, od 2 do 16 tygodni, poprawiała wydolność wysiłkową mierzoną czasem do wyczerpania, i to zależnie od dawki. Wpływ na sprawność tlenową pozostaje natomiast niespójny. Autorzy zauważają też, że większość badanych to młode, aktywne osoby, więc o działaniu u seniorów i osób siedzących wiadomo za mało (Dewi i Khemtong, 2025).

Jak cordyceps miałby działać na energię?

Głównym związkiem czynnym jest kordicepina, czyli 3′-deoksyadenozyna, strukturalny analog adenozyny. Przegląd z 3 Biotech opisuje ją jako cząsteczkę o silnym działaniu przeciwnowotworowym i przeciwzapalnym, badaną w kontekście odporności oraz pracy wątroby i nerek (Tuli i in., 2014).

Kordicepina aktywuje kinazę AMPK, ale w tym przeglądzie ta aktywacja prowadzi do zablokowania szlaku mTOR, a przez to do zahamowania translacji białek i podziałów komórkowych. To ścieżka przeciwnowotworowa, nie energetyczna. Przegląd wspomina, za wcześniejszymi pracami, że cordyceps zwiększa zasoby ATP w komórkach, ale w pełnym tekście nie pada ani razu słowo „mitochondrium” ani „mięsień”. Działania kordicepiny na mitochondria mięśni ta praca nie opisuje.

Co zatem zostaje? W badaniach na zwierzętach zebranych w tym samym przeglądzie cordyceps rozszerzał naczynia i zwiększał przepływ krwi w sercu, co teoretycznie mogłoby poprawiać zaopatrzenie mięśni w tlen. Wyniki Chena, w których wzrósł próg metaboliczny bez zmiany pułapu tlenowego, dobrze pasują do poprawy ekonomiki pracy mięśnia. To jednak nadal hipoteza dopasowana do wyniku, a nie mechanizm zmierzony u ludzi. Wiadomo więcej o tym, co się zmienia, niż o tym, dlaczego.

Czym różnią się militaris i sinensis w badaniach?

Opisane tu badania dotyczą różnych gatunków i różnych preparatów, a żadne z nich nie porównało obu gatunków bezpośrednio. Praca Hirscha testowała wyłącznie preparat z C. militaris i nie zawierała ramienia z C. sinensis. Chen badał z kolei wyłącznie Cs-4, czyli produkt otrzymany ze szczepu wyizolowanego z C. sinensis. Z tych prób nie wynika więc, który gatunek działa mocniej.

Żadne z tych badań nie używało też dzikiego surowca. Chen i współpracownicy piszą, że dziki C. sinensis jest coraz rzadszy, a jego cena wykracza poza możliwości praktyki klinicznej. Dlatego Cs-4 to standaryzowany produkt fermentacji szczepu grzybni Paecilomyces hepiali, wyizolowanego z dzikiego grzyba (Chen i in., 2010). Populacja dzikiego gatunku dalej spada (Wei i in., 2021).

Żaden z dwóch preparatów nie był ekstraktem z owocnika. Hirsch podawał mieszankę sześciu gatunków grzybów: wysuszoną i drobno zmieloną biomasę grzybni C. militaris hodowanej na owsie, z dodatkiem m.in. reishi i shiitake. Cs-4 jest natomiast produktem fermentacji. Wyniki obu prób dotyczą więc tych konkretnych preparatów, a nie każdego produktu z tym samym gatunkiem na etykiecie.

Czy cordyceps wzmacnia odporność?

Dane w tym obszarze pochodzą głównie z badań na komórkach i zwierzętach. Przegląd z Frontiers in Pharmacology uporządkował badania nad immunomodulującym działaniem C. militaris i, według autorów jako pierwszy, rozdzielił efekty według rodzaju wyciągu. Ekstrakty wodne i te uzyskane 50-procentowym alkoholem oraz same polisacharydy przesuwały odpowiedź w stronę odporności typu 1, a ekstrakty z alkoholem 70-80 procent i sama kordicepina raczej w stronę typu 2 (Lee i in., 2020).

Wniosek z tego podziału jest prosty. Skoro kierunek działania zależy od tego, czym producent ekstrahował surowiec, to dwa preparaty z tego samego grzyba mogą wpływać na układ odpornościowy inaczej. Przełożenie wyników z hodowli komórkowej na człowieka pozostaje przy tym nieznane.

Badania u ludzi opisane w przeglądzie są nieliczne i mierzą markery we krwi, a nie zachorowania. W próbie Kanga i współpracowników 79 zdrowych mężczyzn z Korei dostawało doustnie przez 4 tygodnie C. militaris albo placebo, a w grupie badanej wzrosły stężenia IL-2 i interferonu gamma (Kang i in., 2015, za: Lee i in., 2020). Ochronę przed wirusem grypy opisano tylko u myszy. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi albo na lekach immunosupresyjnych powinny podchodzić do niego ostrożnie, co opisuje sekcja niżej. Szersze porównanie grzybów funkcjonalnych jest w artykule o grzybach adaptogennych.

Jakie dawki i jak długo podawano w badaniach?

W żadnym z opisanych badań nie ustalano dawki zalecanej dla zdrowego czytelnika, a poniższe liczby opisują wyłącznie protokoły. Poniższe zestawienie pokazuje, jak bardzo różnią się między sobą, co samo w sobie tłumaczy część rozbieżności w wynikach.

Badanie Kto i ilu Preparat i dawka Czas i wynik
Hirsch 2017 28 osób aktywnych, średnio 22,7 roku; do 3 tygodni doszło 10 Mieszanka grzybów z C. militaris, 4 g na dobę 1 tydzień bez zmian; po 3 tygodniach pułap tlenowy wyższy o 4,8 ml/kg/min
Chen 2010 20 osób zdrowych, 50-75 lat Cs-4, produkt fermentacji szczepu z C. sinensis, 333 mg trzy razy dziennie 12 tygodni; próg metaboliczny wyższy o 10,5%, pułap tlenowy bez zmian
Przegląd Dewi 2025 Badania głównie na młodych osobach aktywnych Protokoły zróżnicowane 2-16 tygodni; czas do wyczerpania rósł zależnie od dawki, wydolność tlenowa niespójnie

Z tabeli widać dwie rzeczy. Po pierwsze, efekty pojawiały się po tygodniach, nie po dniach, więc cordyceps nie działa jak środek pobudzający przyjmowany doraźnie. Po drugie, dwa badania o różnych wynikach różnią się gatunkiem, wiekiem uczestników i czterokrotnie dawką, a przy trzech zmiennych naraz nie da się orzec, która odpowiada za różnicę. O dawkowaniu decyduje lekarz albo farmaceuta, znający Twoje leki i stan zdrowia.

Kto powinien zachować ostrożność?

Kordicepina jest analogiem adenozyny, a adenozyna hamuje agregację płytek krwi. Z tego powodu przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych, takich jak warfaryna czy klopidogrel, cordyceps wymaga konsultacji lekarskiej przed rozpoczęciem, a nie po wystąpieniu problemu. Przegląd Tuli i współpracowników opisuje badania, w których Cs-4 hamował agregację płytek wywołaną kolagenem albo ADP (Tuli i in., 2014).

Druga grupa to osoby z chorobami autoimmunologicznymi oraz po przeszczepieniu narządu. Przegląd Tuli i współpracowników podaje, że osobom z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy czy stwardnienie rozsiane, zwykle zaleca się unikanie cordycepsa (Tuli i in., 2014). Wykazane w badaniach przedklinicznych działanie immunomodulujące może kolidować z terapią immunosupresyjną, a kierunek tego wpływu, jak pokazał przegląd z 2020 roku, zależy od rodzaju ekstraktu. To akurat argument nie za ostrożnością, lecz za powstrzymaniem się bez zgody lekarza prowadzącego.

Trzecia grupa to osoby z alergią na grzyby, u których możliwe są reakcje nadwrażliwości. Przegląd Tuli i współpracowników odnotowuje też reakcje alergiczne u części pacjentów przyjmujących Cs-4 (Tuli i in., 2014). W jednym z pięciu badań zebranych w przeglądzie z 2026 roku (Dudgeon, 2018) u jednej osoby wystąpiły dolegliwości żołądkowo-jelitowe (Jędrejko i in., 2026). Ponieważ długość obserwacji w istniejących badaniach nie przekracza kilkunastu tygodni, o bezpieczeństwie stosowania przez rok albo dłużej nie wiadomo nic, a brak danych to nie to samo co dowód bezpieczeństwa.

Najczęściej zadawane pytania

Czy cordyceps zwiększa pułap tlenowy o 7%?

Badania podają różne liczby. U Hirscha i współpracowników pułap tlenowy wzrósł po trzech tygodniach o 4,8 ml na kilogram masy ciała na minutę, według autorów o 10,9% względem kontroli, u dziesięciu osób i przy mieszance grzybów w dawce 4 g na dobę. Po tygodniu nie było żadnej istotnej zmiany. Wzrost o 6,7% autorzy przytaczają za wcześniejszym badaniem Yi z 2004 roku.

Czym różni się Cordyceps militaris od sinensis?

Militaris hoduje się w laboratorium na podłożu roślinnym, sinensis rośnie dziko w Himalajach i jest rzadki oraz kosztowny. W opisanych badaniach nie podawano dzikiego surowca: Hirsch użył grzybni C. militaris hodowanej na owsie, a Chen produktu fermentacji Cs-4 ze szczepu wyizolowanego z C. sinensis. Żadne z nich nie porównało obu gatunków bezpośrednio, więc nie wiadomo, który działa mocniej.

Po jakim czasie widać efekty cordycepsa?

W badaniach efekty pojawiały się po tygodniach. U Hirscha tydzień suplementacji nie dał żadnej istotnej zmiany, a poprawa pułapu tlenowego przyszła po trzech tygodniach. U Chena próg metaboliczny wzrósł po 12 tygodniach. Przegląd z 2025 roku obejmował protokoły od 2 do 16 tygodni.

Czy cordyceps działa jak kofeina?

Nie. Cordyceps nie zawiera kofeiny i w badaniach nie mierzono jego doraźnego wpływu na pobudzenie. Efekty raportowane w próbach klinicznych dotyczą parametrów wysiłkowych po kilku tygodniach regularnego przyjmowania, a nie odczuwalnego zastrzyku energii po pojedynczej porcji.

Czy cordyceps jest bezpieczny przy lekach?

Nie w każdym przypadku. W badaniach opisanych w przeglądzie Tuli i współpracowników preparat Cs-4 hamował agregację płytek krwi, więc przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych konieczna jest konsultacja lekarska. Ostrożności wymagają też osoby z chorobami autoimmunologicznymi i przyjmujące leki immunosupresyjne, ze względu na immunomodulujące właściwości grzyba.

Ile badań u ludzi w ogóle przeprowadzono?

Niewiele. Przegląd narracyjny z 2026 roku, obejmujący badania nad wysiłkiem i regeneracją u ludzi, znalazł pięć prac. Ryzyko błędu oceniono w nich jako umiarkowane w jednym przypadku i wysokie w czterech pozostałych. To za mało, żeby mówić o ugruntowanym działaniu ergogenicznym.

Czy cordyceps wzmacnia odporność?

Badania nad immunomodulacją prowadzono głównie na komórkach i zwierzętach. Nieliczne próby u ludzi mierzyły markery odporności we krwi, a nie liczbę infekcji. Przegląd z 2020 roku pokazał ponadto, że kierunek wpływu zależy od rodzaju wyciągu: ekstrakty wodne i polisacharydy działają inaczej niż ekstrakty alkoholowe i sama kordicepina.

Produkty z soplówką jeżowatą i innymi grzybami funkcjonalnymi są w kategorii adaptogenów. Ekstrakty i kapsułki z cordycepsem są w kategorii grzybów witalnych.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-06-22 · Aktualizacja: 2026-11-09

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą