Tongkat Ali na testosteron i libido: co pokazują badania (tabela)

Tongkat ali, czyli korzeń Eurycoma longifolia, trafił do suplementów z obietnicą wpływu na testosteron, libido i odporność na stres. Za tą obietnicą stoi kilka niedużych badań na ludziach. W randomizowanej próbie z placebo, obejmującej 63 osoby z umiarkowanym stresem, cztery tygodnie suplementacji standaryzowanym wyciągiem wodnym obniżyły kortyzol w ślinie o 16% i podniosły w niej testosteron o 37% (Talbott i in., Journal of the International Society of Sports Nutrition 2013). Ten artykuł zbiera to, co faktycznie zmierzono: kto badał, ilu było uczestników, jak długo trwała suplementacja i jaki był wynik. Liczb z badań nie podajemy jako zaleceń.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Kortyzol w ślinie niższy o 16%, testosteron wyższy o 37% po czterech tygodniach u 63 osób ze stresem (Talbott i in., 2013).
• Najmocniejsze dane pochodzą od mężczyzn z obniżonym testosteronem, nie od młodych i zdrowych.
• Obie randomizowane próby sfinansował producent badanego wyciągu.
• Trzy z pięciu badań nie miały grupy kontrolnej.
• O stosowaniu przy chorobie i lekach decyduje lekarz, nie etykieta.

Czym jest tongkat ali i na czym polega jego działanie?

Tongkat ali to korzeń drzewa Eurycoma longifolia, rosnącego w Azji Południowo-Wschodniej. W suplementach występuje najczęściej jako wyciąg wodny. Korzeń nie zawiera hormonów ani ich prekursorów, więc zmiany stężenia testosteronu obserwowane w badaniach nie biorą się z dostarczenia hormonu z zewnątrz, tylko z jakiegoś przesunięcia w wewnętrznej regulacji.

Jak dokładnie wygląda ten mechanizm u człowieka, nie zostało rozstrzygnięte. Opisane niżej publikacje kliniczne mierzyły wynik, a nie drogę, którą organizm do niego doszedł. W internecie krąży przy tej roślinie rozbudowany opis hamowania aromatazy i pobudzania komórek Leydiga przez szlak cyklicznego AMP. Nie znaleźliśmy go w żadnej z prac klinicznych cytowanych w tym tekście, więc go nie powtarzamy.

Jeden trop mechanistyczny pochodzi z badania pilotażowego u osób starszych. Wzrost wolnego testosteronu u uczestniczek autorzy wiążą tam ze spadkiem stężenia globuliny wiążącej hormony płciowe, czyli białka transportowego decydującego o tym, jaka część hormonu pozostaje aktywna biologicznie (Henkel i in., Phytotherapy Research 2014). To jedna mała próba, więc trop, a nie ustalenie.

Osobna sprawa dotyczy tego, u kogo mierzono efekt. Uczestnikami byli mężczyźni z rozpoznanym hipogonadyzmem późnym, mężczyźni w wieku 30-55 lat, osoby z podwyższonym stresem oraz aktywni fizycznie seniorzy. Prób u młodych dorosłych z prawidłowym stężeniem hormonu w tym zestawie nie ma, więc przenoszenie na nich tych liczb jest nadinterpretacją.

Jakie badania nad tongkat ali przeprowadzono na ludziach?

Prób jest kilka i wszystkie są niewielkie. Największa objęła 350 pacjentów, najmniejsza 25 osób. Suplementacja trwała od miesiąca do dwunastu tygodni, a preparaty różniły się na tyle, że wyników nie da się złożyć w jedną liczbę.

Dwie rzeczy trzeba przeczytać razem z wynikami. Po pierwsze, trzy z pięciu prac nie miały grupy kontrolnej ani zaślepienia, a jedną autorzy nazywają wprost pilotażem. Po drugie, obie próby randomizowane sfinansowała ta sama malezyjska firma produkująca badany wyciąg, a w składzie autorskim obu figuruje jej pracownik; podają to otwarcie. Nie unieważnia to pomiarów, ale czytelnik ma prawo wiedzieć, że najmocniejsze liczby w tym temacie pochodzą z badań opłaconych przez producenta.

Po jakim czasie w badaniach pojawiały się zmiany?

Najkrótsza próba trwała cztery tygodnie i to wystarczyło, żeby zobaczyć różnicę wobec placebo w profilu hormonów śliny oraz w skalach nastroju (Talbott i in., 2013). Miesiąc obserwacji pacjentów z hipogonadyzmem późnym wystarczył, by odsetek osób z prawidłowym testosteronem w surowicy wzrósł z 35,5% do 90,8% (Tambi i in., Andrologia 2012).

Dłuższe punkty końcowe wypadają inaczej. U Ismaila różnica w libido rosła stopniowo i została opisana dopiero dla dwunastego tygodnia, a poprawa parametrów nasienia w pracy Tambiego z 2010 roku wymagała pełnego trzymiesięcznego cyklu, który autorzy przyjęli jako jednostkę obserwacji. Krótsza obserwacja nie miałaby czego zmierzyć.

Jeżeli zależy ci na sprawdzalnym punkcie odniesienia, najbardziej miarodajnym punktem odniesienia jest badanie laboratoryjne wykonane przed rozpoczęciem i po zakończeniu obserwacji: testosteron całkowity, testosteron wolny oraz globulina wiążąca hormony płciowe. Tymi samymi parametrami posługiwały się opisane prace. Bez nich oceniasz wyłącznie samopoczucie, a ono zmienia się także w grupach otrzymujących placebo.

Po czym poznać dobrze opisany ekstrakt?

Stosunek ekstrakcji zapisany na opakowaniu jako 100:1 albo 200:1 mówi tylko, ile surowca zużyto na jednostkę wyciągu. Nie mówi nic o zawartości substancji, o które chodzi. Preparat o niższym stosunku może być lepiej opisany niż ten o wyższym, bo są to dwie różne informacje.

W publikacjach klinicznych preparaty opisywano inaczej. Ismail z zespołem podaje liofilizowany wyciąg wodny o nazwie Physta, Talbott standaryzowany wyciąg wodny z korzenia, Tambi standaryzowany wyciąg rozpuszczalny w wodzie. Wspólny mianownik wszystkich prób to ekstrakcja wodna oraz deklarowana standaryzacja, a nie stosunek ekstrakcji. Etykieta, która podaje wyłącznie 200:1, nie powiedziała jeszcze niczego o składzie.

Wnioski praktyczne są dwa. Szukaj informacji o rodzaju wyciągu i o tym, na jaki składnik jest standaryzowany. Traktuj brak tej informacji jako brak informacji, a nie jako drobiazg. Sportowcy objęci kontrolą antydopingową mają dodatkowy powód do ostrożności: suplementy roślinne bywają zanieczyszczone substancjami z listy zakazanej, a niezależne programy badania partii, takie jak NSF Certified for Sport czy Informed Sport, to ryzyko ograniczają.

Co badania mówią o nasieniu i płodności?

Najczęściej powtarzana liczba w tym wątku bywa podawana błędnie, więc warto ją ustawić dokładnie. W pracy opublikowanej w Asian Journal of Andrology w 2010 roku 350 pacjentów z niepłodnością idiopatyczną otrzymywało 200 mg wyciągu dziennie, a analizy nasienia powtarzano co trzy miesiące przez dziewięć miesięcy. Pełny trzymiesięczny cykl ukończyło 75 pacjentów i to u nich odnotowano istotną poprawę wszystkich parametrów nasienia oraz 11 ciąż samoistnych, czyli 14,7% tej grupy (Tambi i Imran, 2010).

W tym badaniu nie było grupy kontrolnej. Odsetka 14,7% nie ma więc do czego porównać. Bywa on zestawiany z rzekomą grupą kontrolną i wynikiem 2,6%, ale w oryginale nie ma ani takiej grupy, ani takiej liczby. Bez kontroli nie da się rozdzielić działania preparatu od naturalnego przebiegu i od upływu czasu, a niepłodność idiopatyczna z definicji nie ma ustalonej przyczyny.

Drugie źródło danych o nasieniu jest mocniejsze metodologicznie. Randomizowana próba z placebo u 109 mężczyzn opisuje po dwunastu tygodniach ruchliwość plemników 44,4% oraz objętość nasienia 18,2% (Ismail i in., 2012). Byli to jednak mężczyźni w wieku 30-55 lat rekrutowani do badania nad libido i jakością życia, a nie pacjenci leczeni z powodu niepłodności. Podobny wzorzec dowodowy opisaliśmy przy innej roślinie w tekście o ashwagandzie i parametrach nasienia. Przy potwierdzonym problemie z płodnością prowadzi androlog, a suplement nie zastępuje diagnostyki.

Czy tongkat ali obniża kortyzol?

W jednej randomizowanej próbie tak. Talbott z zespołem podał standaryzowany wyciąg wodny 63 osobom zakwalifikowanym jako umiarkowanie zestresowane i po czterech tygodniach zmierzył kortyzol w ślinie niższy o 16% oraz testosteron w ślinie wyższy o 37% wobec placebo. Poprawiły się też trzy skale nastroju: napięcie o 11%, złość o 12% i dezorientacja o 15%.

Dwa doprecyzowania zmieniają wagę tego wyniku. Mierzono hormony w ślinie, a nie w surowicy, więc nie jest to ten sam punkt końcowy co w badaniach nad hipogonadyzmem. Grupa była mieszana płciowo, bo tworzyło ją 32 mężczyzn i 31 kobiet, a wyniku nie rozbito na płcie w streszczeniu. Wspomniane wyżej finansowanie przez producenta dotyczy właśnie tej pracy.

Zestawienie tongkat ali z innymi roślinami opisywanymi jako adaptogeny wypada więc ostrożnie: jedna próba na 63 osobach to za mało, żeby ustawiać go w hierarchii. Więcej o tym, które rośliny mają w tym obszarze mocniejsze zaplecze, piszemy w przeglądzie suplementów na stres i kortyzol, a osobno omawiamy tulsi, czyli bazylię świętą.

Czy tongkat ali badano u kobiet?

Kobiety brały udział w dwóch z pięciu opisanych prac, ale w żadnej nie stanowiły osobno analizowanej grupy. U Talbotta było ich 31 na 63 uczestników, u Henkla 12 na 25. To wszystko, czym dysponujemy, i jest to znacznie mniej niż dane dla mężczyzn.

Jedyna obserwacja opisana wprost jako dotycząca kobiet pochodzi z pilotażu u seniorów: wzrost wolnego testosteronu autorzy przypisali tam spadkowi stężenia globuliny wiążącej hormony płciowe. W tej samej pracy testosteron i siła uścisku dłoni pozostały u uczestniczek istotnie niższe niż u uczestników, co jest oczekiwaną różnicą fizjologiczną, a nie efektem preparatu.

Wniosek jest ostrożny. Nie ma podstaw, żeby twierdzić, że tongkat ali u kobiet nie działa, ani żeby twierdzić, że działa tak samo jak u mężczyzn. Nie zbadano tego. W ciąży i podczas karmienia piersią danych o bezpieczeństwie nie ma w ogóle, więc stosowanie odpada. Przy antykoncepcji hormonalnej i terapii hormonalnej decyzję podejmuje lekarz prowadzący, bo preparat wpływa na tę samą oś.

Komu tongkat ali się odradza?

Najdłuższa randomizowana obserwacja bezpieczeństwa trwała trzy miesiące. Autorzy stwierdzili, że wszystkie analizowane parametry bezpieczeństwa i zdarzenia niepożądane były porównywalne z placebo, a we wnioskach zapisali, że taka suplementacja jest dobrze tolerowana (Ismail i in., 2012). Dłuższych obserwacji w tym zestawie nie ma, więc o bezpieczeństwie rocznego stosowania nie wiadomo nic.

Grupy, w których stosowanie odpada albo wymaga decyzji lekarza, wynikają wprost z tego, czego nie zbadano. Ciąża i karmienie piersią to brak jakichkolwiek danych. Nowotwory hormonozależne, terapia testosteronem i leczenie hormonalne to sytuacje, w których preparat wpływający na oś hormonalną nie powinien być dokładany bez wiedzy lekarza prowadzącego. Osoby przyjmujące leki na stałe mają ten sam powód do rozmowy z lekarzem.

Krążące w sieci opisy tongkat ali jako środka pobudzającego odporność albo groźnego dla wątroby nie mają oparcia w opisanych wyżej pracach i dlatego ich tutaj nie powtarzamy. Nie znaczy to, że są fałszywe. Znaczy, że nie znaleźliśmy dla nich źródła, którego moglibyśmy się trzymać. Więcej o tym, co w tej grupie wiekowej jest przebadane, a co nie, zebraliśmy w tekście o suplementach dla mężczyzn po 40.

Najczęściej zadawane pytania

Ile wynosiły dawki stosowane w badaniach nad tongkat ali?

W opisanych pracach było to od 200 mg do 400 mg wyciągu dziennie, przez okres od miesiąca do dwunastu tygodni. Tambi z zespołem stosował 200 mg, Ismail 300 mg wyciągu Physta, Henkel 400 mg. To opis protokołów badawczych, a nie zalecenie dla czytelnika. O stosowaniu suplementu decyduje lekarz.

Jak szybko tongkat ali podnosi testosteron?

Najkrótsza randomizowana próba pokazała różnicę wobec placebo po czterech tygodniach, ale mierzyła testosteron w ślinie. Miesiąc wystarczył też, by u pacjentów z hipogonadyzmem późnym odsetek osób z prawidłowym stężeniem w surowicy wzrósł z 35,5% do 90,8%. Punkty końcowe dotyczące nasienia wymagały pełnych trzech miesięcy.

Czy tongkat ali ma udowodnione bezpieczeństwo?

W ramach trzymiesięcznej próby z placebo u 109 mężczyzn parametry bezpieczeństwa nie różniły się od grupy kontrolnej. To najdłuższa taka obserwacja, jaką znaleźliśmy. Dłuższego stosowania nie zbadano, a w ciąży, podczas karmienia piersią i przy nowotworach hormonozależnych danych nie ma w ogóle.

Czy 76% uczestników osiągnęło prawidłowy testosteron?

Nie i jest to częsty błąd odczytu. Liczba 76 oznacza w tej pracy liczbę pacjentów, a nie odsetek: wyciąg otrzymało 76 spośród 320 chorych z hipogonadyzmem późnym. Odsetek osób z prawidłowym stężeniem testosteronu wzrósł u nich z 35,5% przed leczeniem do 90,8% po miesiącu.

Czy tongkat ali można łączyć z ashwagandą?

Nie znaleźliśmy badania, które oceniałoby takie połączenie u ludzi. Obie rośliny mają własne, osobne próby kliniczne, ale wspólnego protokołu nikt nie sprawdził. Zdania o komplementarnych mechanizmach są rozumowaniem, a nie wynikiem pomiaru. Przy przyjmowaniu leków każde łączenie preparatów omów z lekarzem.

Który ekstrakt jest lepszy, 100:1 czy 200:1?

Sam stosunek ekstrakcji nie rozstrzyga, bo mówi o ilości surowca, a nie o zawartości składników. W badaniach klinicznych preparaty opisywano przez rodzaj wyciągu i standaryzację, najczęściej jako standaryzowany wyciąg wodny. Etykieta podająca wyłącznie stosunek ekstrakcji pozostawia pytanie o skład bez odpowiedzi.

Czy tongkat ali działa u kobiet?

Nie zbadano tego osobno. Kobiety uczestniczyły w dwóch pracach, w sumie 43 osoby, ale wyników nie analizowano według płci. Jedyna obserwacja opisana wprost dla kobiet dotyczy spadku stężenia globuliny wiążącej hormony płciowe w pilotażu u seniorek. W ciąży i podczas karmienia piersią stosowanie odpada.

Suplementy roślinne opisywane jako adaptogeny zebraliśmy w kategorii adaptogeny; tongkat ali nie wchodzi obecnie w jej skład.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-07-08 · Aktualizacja: 2026-08-16