Grzyby w kawie i kakao: co mówią badania

Kawa z soplówką i kakao z reishi wyszły z niszy i stoją dziś na półce obok zwykłej kawy rozpuszczalnej. Pod jedną nazwą „napój z grzybami” kryją się jednak produkty, które dzieli wszystko poza etykietą: z jednej strony wyciąg z owocnika o zadeklarowanej zawartości beta-glukanów, z drugiej zmielone zboże, na którym wyrosła grzybnia. Różnicę widać w składzie, nie w opakowaniu, a producent nie ma obowiązku jej pokazać. Do tego dochodzi warstwa obietnic, których nikomu nie wolno postawić na etykiecie, bo nie mają zatwierdzonej podstawy. Poniżej rozdzielamy te trzy rzeczy: co da się sprawdzić przed zakupem, co naprawdę wykazano w badaniach z udziałem ludzi i gdzie zaczyna się obszar, w którym nie wiadomo jeszcze nic pewnego.

KLUCZOWE INFORMACJE
• Analiza suplementów z chagi wykazała, że produkty z grzybni hodowanej na zbożu mają skład bogaty w skrobię, której w naturalnym surowcu nie ma wcale (Windsor i in., Int J Mol Sci 2025).
• Beta-glukany mają udokumentowane działanie immunomodulujące, ale w Unii nie mają zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego (van Steenwijk i in., Nutrients 2021).
• Najczęściej cytowane badanie soplówki u ludzi objęło 30 osób i trwało 16 tygodni; po odstawieniu efekt zanikł (Mori i in., Phytother Res 2009).
• Na etykiecie szukaj nazwy gatunkowej po łacinie, słowa „owocnik” oraz liczb przy beta-glukanach i przy masie surowca na porcję.
• Brak tych informacji nie dowodzi złej jakości, ale uniemożliwia ocenę produktu.

Dlaczego tanie produkty z grzybami mogą nie zadziałać?

Bo w wielu z nich grzyba jest niewiele. Tańszą metodą produkcji jest hodowla grzybni na podłożu zbożowym, najczęściej na ryżu albo owsie. Grzybnia przerasta ziarno, po czym całość, razem z podłożem, suszy się i miele. To, co trafia do saszetki, jest więc mieszaniną grzybni i zboża, a proporcji nikt na opakowaniu nie podaje.

Jak dużą różnicę robi ta metoda, pokazała analiza suplementów z chagi opublikowana w 2025 roku. Zespół porównał surowiec zebrany w naturze z preparatami zawierającymi produkty fermentowanego ziarna, używając między innymi oznaczenia beta-glukanów i testu jodowo-skrobiowego. Preparaty z fermentowanego ziarna okazały się bogate w skrobię, a w prawdziwym surowcu skrobi nie było wcale. Metabolomika i widma NMR pokazały przy tym rozjazd składu tak duży, że autorzy piszą wprost o produktach przedstawianych niezgodnie z ich naturą (Windsor i in., Int J Mol Sci 2025).

Trzeba przy tym uczciwie zaznaczyć zakres tej pracy. Badano chagę, a nie soplówkę, reishi czy inne gatunki, więc liczb z tej analizy nie wolno przenosić na cały rynek. Wniosek, który przenieść wolno, jest metodologiczny: sama nazwa gatunku na opakowaniu nie mówi nic o tym, ile w środku jest grzyba. O tym, jak poszczególne gatunki różnią się między sobą działaniem, piszemy osobno w tekście o grzybach adaptogennych.

Czym są beta-glukany i co o nich naprawdę wiadomo?

To polisacharydy budujące ścianę komórkową grzyba, uznawane za główną klasę związków odpowiadających za jego działanie immunomodulujące. Nie są wynalazkiem branży suplementów: w medycynie chińskiej używa się ich od stuleci, a od kilkudziesięciu lat bada nowoczesnymi metodami immunologicznymi.

Przegląd z pisma Nutrients podsumowuje ten stan i zadaje pytanie, którego reklamy nie zadają: czy grzybowe beta-glukany są bardziej suplementem, czy bardziej lekiem. Autorzy zestawiają dane o ich skuteczności i bezpieczeństwie z wymaganiami, jakie Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności stawia oświadczeniom zdrowotnym dotyczącym odporności i obrony przed patogenami. Ich wniosek jest ostrożny: beta-glukany mogą wspierać i podtrzymywać zdrowie, a taki efekt mógłby zostać zadeklarowany, jeśli zostanie zatwierdzony (van Steenwijk i in., Nutrients 2021).

Ostatnie zdanie warto przeczytać dwa razy, bo mówi o trybie przypuszczającym. Na dziś w Unii nie ma zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego dla grzybowych beta-glukanów, więc żaden producent nie może legalnie napisać na opakowaniu, że jego proszek wzmacnia odporność. Deklarowana zawartość beta-glukanów jest zatem informacją o surowcu, a nie obietnicą efektu. To ważne rozróżnienie przy czytaniu etykiety, bo liczba procentowa łatwo bywa czytana jako dowód działania.

Na co patrzeć na etykiecie napoju z grzybami?

Na cztery informacje, których brak uniemożliwia jakąkolwiek ocenę produktu. Nie są one gwarancją jakości, tylko warunkiem wstępnym: jeśli ich nie ma, nie wiadomo, co się kupuje, niezależnie od ceny i wyglądu opakowania.

Czego szukać	Zapis dobry	Zapis, który nic nie mówi	Dlaczego to ma znaczenie
Nazwa gatunkowa	Hericium erinaceus, Ganoderma lucidum, Inonotus obliquus	„lion’s mane blend”, „mushroom mix”	nazwa zwyczajowa bywa wspólna dla kilku gatunków o różnym składzie
Część grzyba	owocnik, ekstrakt z owocnika	brak informacji, „full spectrum”, „mycelium on grain”	grzybnia hodowana na ziarnie schodzi razem z podłożem, którego udziału nikt nie deklaruje
Zawartość beta-glukanów	liczba procentowa albo wynik analizy od laboratorium	„bogaty w polisacharydy”, „wysoka moc”	to jedyna liczba, która pozwala porównać dwa produkty między sobą
Masa surowca na porcję	podana w miligramach albo gramach	„z dodatkiem grzybów”	bez masy nie da się odnieść porcji do ilości używanych w badaniach

Uwaga do ostatniego wiersza, bo tu popularne poradniki najczęściej mijają się z prawdą. Krążące w sieci progi typu „minimum pół grama ekstraktu na porcję” nie pochodzą z żadnych wytycznych ani z metaanalizy. Są uogólnieniem z rozmaitych protokołów badawczych, a te różnią się gatunkiem, postacią surowca i czasem trwania. Masa na etykiecie pozwala porównać produkt z konkretnym badaniem, a nie z wymyśloną normą.

Co pokazało badanie soplówki jeżowatej u ludzi?

Pokazało poprawę, która zniknęła po odstawieniu. Najczęściej cytowana próba z udziałem ludzi ukazała się w 2009 roku w Phytotherapy Research. Objęła Japonki i Japończyków w wieku od 50 do 80 lat z rozpoznaniem łagodnych zaburzeń poznawczych, a wynik mierzono skalą opartą na zrewidowanej skali otępienia Hasegawy, w skrócie HDS-R.

Po dwutygodniowej obserwacji wstępnej trzydzieści osób przydzielono losowo do dwóch piętnastoosobowych grup. Grupa badana przyjmowała przez 16 tygodni cztery tabletki po 250 miligramów, zawierające 96 procent suszonego proszku z soplówki, trzy razy dziennie. W ósmym, dwunastym i szesnastym tygodniu punktacja w skali funkcji poznawczych była w tej grupie istotnie wyższa niż w grupie placebo i rosła wraz z czasem przyjmowania. Cztery tygodnie po zakończeniu podawania wyniki istotnie spadły. Badania laboratoryjne nie wykazały działań niepożądanych (Mori i in., Phytother Res 2009).

Dwie rzeczy z tego opisu przeczą temu, co zwykle piszą sprzedawcy. Po pierwsze, trzydzieści osób to bardzo mała próba i autorzy formułują wniosek ostrożnie, jako sugestię. Po drugie, podawano suszony proszek z grzyba, a nie zagęszczony wyciąg o wysokim przeliczniku. Przekonanie, że tylko taki wyciąg ma sens, nie ma więc oparcia w pracy, którą samo najczęściej przywołuje. Szerzej o tym gatunku piszemy w tekście o soplówce jeżowatej.

Czy gorąca woda niszczy składniki grzybów?

W przypadku beta-glukanów raczej im służy, niż szkodzi. Tradycyjna metoda przygotowania grzybów leczniczych polega właśnie na długim gotowaniu w wodzie, bo gorąca woda jest tym rozpuszczalnikiem, który wyciąga polisacharydy ze ściany komórkowej. Wsypanie proszku do kubka gorącej kawy albo kakao nie jest zatem błędem technologicznym.

Ostrożniej trzeba mówić o pozostałych składnikach. Poradniki podają w tym miejscu konkretne progi temperatur i czasu, po których rzekomo rozpadają się związki charakterystyczne dla poszczególnych gatunków, ale nie udało się nam znaleźć pracy, z której te progi miałyby pochodzić. Uczciwa odpowiedź brzmi więc: dla warunków domowego parzenia nikt tego systematycznie nie zmierzył.

Praktyczny wniosek jest więc skromniejszy niż zwykle się go podaje. Zaparzenie proszku w gorącym napoju jest w porządku, długie gotowanie ma sens przy tradycyjnym wywarze, a udawanie precyzji tam, gdzie danych nie ma, służy tylko sprzedaży. Jeśli interesuje Cię, jak taki napój wypada obok zwykłej kawy, temat rozwija tekst o kawie z grzybami.

Co wnosi samo kakao do takiego napoju?

Więcej, niż sugeruje jego rola nośnika smaku. Surowe, niealkalizowane kakao jest źródłem flawanoli, magnezu i teobrominy, czyli alkaloidu spokrewnionego z kofeiną. Napój z kakao ma więc własny profil działania, niezależny od tego, co do niego dosypiemy.

To jest zarazem powód, dla którego ocena „kakao adaptogenicznego” bywa trudna. Jeśli po wieczornym kubku czujesz się spokojniejszy, źródłem tego wrażenia może być równie dobrze sam ciepły napój i rytuał przed snem, co dodany grzyb, a rozdzielić tych czynników bez badania się nie da. Reklamy przypisują cały efekt składnikowi najdroższemu, co jest wygodne, ale nie jest wnioskiem.

Domowa wersja ma nad gotowymi mieszankami jedną przewagę: wiadomo, co jest w środku. Podgrzej 200 mililitrów mleka roślinnego, nie doprowadzając go do wrzenia, i rozmieszaj w nim dwie łyżeczki surowego kakao, szczyptę cynamonu oraz porcję proszku grzybowego odmierzoną zgodnie z opisem na opakowaniu. Możesz dosłodzić miodem. Więcej wariantów takiego napoju zebraliśmy w tekście o kakao z adaptogenami.

Najczęściej zadawane pytania

Czy grzyby w kawie i kakao naprawdę działają?

Zależy od tego, co jest w saszetce. Dla soplówki istnieje mała próba z placebo, która wykazała poprawę funkcji poznawczych po 16 tygodniach u 30 osób w wieku od 50 do 80 lat, z tym że efekt zanikł po odstawieniu. To za mało, żeby mówić o pewnym działaniu, i za dużo, żeby mówić o samym marketingu.

Czym różni się owocnik od grzybni hodowanej na zbożu?

Owocnik to część grzyba, którą potocznie nazywamy grzybem. Grzybnia hodowana na ziarnie jest zbierana razem z podłożem, więc gotowy proszek zawiera także zboże. W analizie suplementów z chagi produkty z fermentowanego ziarna okazały się bogate w skrobię, nieobecną w naturalnym surowcu.

Czy zawartość beta-glukanów na etykiecie coś gwarantuje?

Gwarantuje możliwość porównania dwóch produktów, a nie efekt zdrowotny. W Unii nie ma zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego dla grzybowych beta-glukanów, więc deklarowany procent jest informacją o surowcu. Producent, który tej liczby nie podaje, uniemożliwia jakiekolwiek porównanie.

Czy gorąca woda niszczy aktywne składniki grzybów?

Beta-glukanom raczej nie, bo gorąca woda jest tradycyjnym rozpuszczalnikiem używanym do ich wyciągania. Dla pozostałych związków w warunkach domowego parzenia nikt tego systematycznie nie zmierzył, więc krążące w poradnikach progi temperatur nie mają oparcia w źródłach.

Ile grzyba powinna zawierać jedna porcja napoju?

Nie ma normy ani wytycznej, do której można się odwołać. Progi powtarzane w poradnikach są uogólnieniem z różnych protokołów badawczych, które różnią się gatunkiem i postacią surowca. Sens ma porównanie masy z etykiety z konkretnym badaniem, a nie z wymyśloną liczbą.

Czy warto zrobić taki napój samodzielnie?

Ma to jedną wymierną zaletę: wiadomo, ile i czego trafiło do kubka, bo sam odmierzasz składniki. Gotowa mieszanka jest wygodniejsza, ale jej skład znasz tylko w takim zakresie, w jakim producent zdecydował się go opisać na opakowaniu.

Kawę i czekoladę z adaptogenami oraz żelki z wyciągami z grzybów znajdziesz w kategorii adaptogeny (stan na 16 sierpnia 2026).

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz schorzenia przewlekłe, skonsultuj zastosowanie suplementów lub ziół ze specjalistą.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-05-29 · Aktualizacja: 2026-08-16