Eukaliptol (cyneol): co zmierzono w badaniach nad zatokami i astmą

Eukaliptol (1,8-cyneol) w badaniach nad zatokami i astmą: kto badał, ilu było pacjentów i jak długo. Przegląd terpenów konopnych nie wymienia go ani razu.

Olejek eukaliptusowy wdycha się przy przeziębieniu, a za jego chłodny, mentolowy zapach odpowiada eukaliptol, nazywany też 1,8-cyneolem. Wśród związków kojarzonych z profilem zapachowym konopi jest przypadkiem nietypowym, bo jego dowody naukowe nie pochodzą z konopi. Pochodzą z kapsułek badanych u pacjentów z zapaleniem zatok i astmą: z dwóch prób z randomizacją i podwójnie ślepą próbą oraz z pomiaru ex vivo na monocytach. Preparat użyty w tych pracach to oczyszczony cyneol w kapsułce rozpuszczającej się w jelicie cienkim, a nie olejek eteryczny do inhalacji. Przegląd terpenów konopnych Sommano i wsp. z 2020 roku nie wymienia eukaliptolu ani razu.

KLUCZOWE INFORMACJE
• U 152 pacjentów z ostrym nieropnym zapaleniem zatok punktacja objawów spadła po 7 dniach z 15,6 do 3,0, wobec 9,2 na placebo (Kehrl i wsp., Laryngoscope, 2004).
• Dowody dotyczą standaryzowanego preparatu doustnego, nie suszu ani olejku.
• Przegląd terpenów konopnych Sommano i wsp. z 2020 roku nie wspomina o eukaliptolu ani razu.
• U ludzi cyneol jest metabolizowany przez CYP3A4 i CYP3A5.

Czym jest eukaliptol i w jakich roślinach występuje?

Eukaliptol to monoterpen cykliczny o wzorze C10H18O, w literaturze chemicznej zapisywany jako 1,8-cyneol. Jest głównym składnikiem olejków otrzymywanych z gatunków Eucalyptus i odpowiada za ich chłodny, mentolowy zapach. Przegląd Yao i wsp. z 2025 roku opisuje go jako związek rozpowszechniony w organizmach roślinnych, zwierzęcych i mikrobiologicznych (Yao i wsp., Molecular Biology Reports, 2025).

Dla oceny dowodów liczy się jedno rozróżnienie. W badaniach klinicznych cyneol nie występuje jako olejek eteryczny do inhalacji, tylko jako oczyszczona substancja zamknięta w kapsułce rozpuszczającej się w jelicie cienkim. Preparat użyty w pracach zespołu Juergensa nosi nazwę Soledum i pod tą nazwą pojawia się w opisie metod (Juergens i wsp., European Journal of Medical Research, 1998). Wyniki uzyskane na kapsułkach nie przenoszą się automatycznie na parujący olejek nad miską gorącej wody ani na wdech z waporyzatora.

Każdy wynik zmierzony w tych pracach dotyczy preparatu doustnego o znanej zawartości substancji czynnej. Dla zawartości eukaliptolu w konopiach materiał dowodowy jest inny, bo opiera się na literaturze przeglądowej o terpenach, i wygląda tam zupełnie inaczej. Tę grupę związków od strony aromatów opisuje tekst o tym, czym są terpeny konopne.

Czy cyneol pomaga na zatoki?

W jednej próbie z randomizacją i podwójnie ślepą próbą tak. Wzięło w niej udział 152 pacjentów z ostrym nieropnym zapaleniem zatok i błony śluzowej nosa, po 76 osób w grupie. Leczenie trwało 7 dni, a pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana sumarycznej punktacji objawów liczonej od wartości wyjściowej.

Punktacja startowa wynosiła 15,6 w obu grupach. Po 4 dniach spadła do 6,9 w grupie cyneolu i do 12,2 w grupie placebo, a po 7 dniach odpowiednio do 3,0 i 9,2. Różnice były istotne statystycznie w obu punktach pomiaru. Autorzy odnotowali też poprawę w drugorzędowych punktach końcowych, między innymi bólu głowy przy pochylaniu, niedrożności nosa i wydzieliny (Kehrl i wsp., Laryngoscope, 2004).

Ta praca ma wyraźne granice. Nie porównuje cyneolu z antybiotykiem ani z lekiem obkurczającym błonę śluzową, tylko z placebo. Nie obejmuje zapalenia ropnego. Nie trwa dłużej niż tydzień, więc o stosowaniu przewlekłym nic z niej nie wynika. Autorzy formułują wniosek ostrożnie: w tej postaci zapalenia cyneol jest skuteczny i bezpieczny, zanim pojawią się wskazania do antybiotyku. Działania niepożądane możliwe do powiązania z leczeniem wystąpiły u dwóch pacjentów i miały postać zgagi oraz wysypki.

Co pokazały badania nad cyneolem w astmie i POChP?

Druga linia dowodów dotyczy dolnych dróg oddechowych. Trzy prace, które ją tworzą, mają wspólnego współautora: U. R. Juergensa. Nie są to więc niezależne replikacje z różnych ośrodków.

Praca Kto i ilu uczestników Czas Wynik
Juergens i wsp., European Journal of Medical Research, 1998 10 pacjentów z astmą oskrzelową oraz 12 osób zdrowych 3 dni Wytwarzanie LTB4 przez monocyty spadło o 40,3% u pacjentów z astmą i o 57,9% u osób zdrowych
Juergens i wsp., Respiratory Medicine, 2003 32 pacjentów z astmą sterydozależną, próba z placebo i podwójnie ślepą próbą 12 tygodni Dobowa dawka prednizolonu spadła o 36% wobec 7% na placebo; dawkę obniżyło 12 z 16 osób wobec 4 z 16
Juergens i wsp., Advances in Therapy, 2020 Przegląd wcześniejszych prób z randomizacją Terapia dodana przez 6 miesięcy Poprawa czynności płuc w astmie niekontrolowanej; w POChP spadek zaostrzeń o 38,5% w okresie zimowym

Mechanizm opisany w tym samym przeglądzie sprowadza się do hamowania czynnika NF-kappa-B. W stężeniach odpowiadających poziomom osoczowym, rzędu 1,5 mikrograma na mililitr, cyneol silnie hamował w ludzkich monocytach wytwarzanie TNF-alfa oraz interleukin 1-beta, 6 i 8 (Juergens i wsp., Advances in Therapy, 2020). Nie są to pomiary u pacjenta, tylko na komórkach pobranych od ludzi, i tak trzeba je czytać. Pełny opis próby u pacjentów z astmą sterydozależną zawiera praca Juergensa i wsp. w Respiratory Medicine z 2003 roku.

Ile eukaliptolu jest w konopiach?

Cytowany tu przegląd terpenów konopnych nie podaje dla eukaliptolu żadnego zakresu. W pełnym tekście przeglądu Sommano i wsp. zatytułowanego The Cannabis Terpenes słowa „eucalyptol” i „cineole” nie występują ani razu (Sommano i wsp., Molecules, 2020).

Ten sam przegląd omawia mircen, limonen, pinen, linalol i kariofilen. Eukaliptolu nie wymienia. Zakresy procentowe podawane dla eukaliptolu w profilu terpenowym konopi nie mają w tej pracy oparcia.

Profil terpenowy podawany przy suszu konopnym opisuje związki faktycznie oznaczone w danej partii. Jeżeli eukaliptolu nie ma na liście oznaczanych analitów, certyfikat nie mówi o nim nic. Odmiany dostępne w kategorii susz różnią się profilem zapachowym, a sama nazwa odmiany nie mówi nic o zawartości konkretnego terpenu. Szerzej opisuje to tekst o tym, co zapach mówi o odmianie, a czego nie.

Czy eukaliptol jest bezpieczny i co z lekami?

W badaniach Kehrla oraz zespołu Juergensa preparat doustny był dobrze tolerowany. U 152 pacjentów Kehrla działania niepożądane możliwe do powiązania z leczeniem wystąpiły u dwóch osób. To dane z tygodniowego stosowania pod nadzorem, nie z dowolnego użycia w domu.

Osobną sprawą jest olejek eteryczny. Przegląd Yao i wsp. z 2025 roku poświęca odrębną część zagadnieniom toksykologicznym eukaliptolu. Czyste olejki eteryczne nie są przeznaczone do picia, a szczególnej ostrożności wymagają dzieci. Dowody dla innej rośliny stosowanej przy kaszlu zbiera tekst o dziewannie na kaszel i drogi oddechowe.

Dla leków dane kończą się na metabolizmie. Duisken i wsp. wykazali w 2005 roku, że u ludzi 1,8-cyneol jest metabolizowany przez izoenzymy CYP3A4 i CYP3A5. Przeciwciało przeciw CYP3A4/5 hamowało jego hydroksylację w ludzkich mikrosomach wątrobowych, a odpowiednie metabolity potwierdzono w moczu ochotników po przyjęciu preparatu na przeziębienie (Duisken i wsp., Biochimica et Biophysica Acta, 2005). Cyneol korzysta więc z tego samego szlaku metabolicznego co wiele leków, w szczególności tych metabolizowanych przez CYP3A4. Osoby przyjmujące leki na stałe omawiają stałe stosowanie preparatów z cyneolem z lekarzem lub farmaceutą. Klinicznych następstw tej interakcji nie zmierzono w żadnej z cytowanych tu prac.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest eukaliptol?

Eukaliptol, czyli 1,8-cyneol, to monoterpen cykliczny o wzorze C10H18O i główny składnik olejków z gatunków Eucalyptus. Odpowiada za ich chłodny, mentolowy zapach. Przegląd Yao i wsp. z 2025 roku opisuje go jako związek szeroko rozpowszechniony w organizmach roślinnych, zwierzęcych i mikrobiologicznych, o właściwościach przeciwutleniających oraz przeciwzapalnych.

Czy eukaliptol pomaga na zatoki?

W próbie z randomizacją i podwójnie ślepą próbą 152 pacjentów z ostrym nieropnym zapaleniem zatok przyjmowało przez 7 dni kapsułki z cyneolem albo placebo. Sumaryczna punktacja objawów spadła z 15,6 do 3,0 w grupie cyneolu i do 9,2 w grupie placebo (Kehrl i wsp., Laryngoscope, 2004). Praca dotyczy postaci nieropnej i stosowania tygodniowego.

Co wiadomo o cyneolu w astmie?

W próbie z placebo i podwójnie ślepą próbą u 32 pacjentów z astmą sterydozależną dodanie cyneolu przez 12 tygodni pozwoliło obniżyć dobową dawkę prednizolonu o 36%, wobec 7% na placebo. Dawkę zmniejszyło 12 z 16 osób wobec 4 z 16 (Juergens i wsp., Respiratory Medicine, 2003). To jedna próba jednego zespołu, nie standard leczenia.

Ile eukaliptolu zawierają konopie?

Cytowany tu przegląd terpenów konopnych nie podaje dla eukaliptolu żadnego zakresu. W pełnym tekście przeglądu Sommano i wsp. w Molecules z 2020 roku słowa „eucalyptol” i „cineole” nie występują ani razu. Zakresy procentowe podawane dla eukaliptolu w profilu terpenowym konopi nie mają w tej pracy oparcia.

Czy eukaliptol wchodzi w interakcje z lekami?

Duisken i wsp. wykazali w 2005 roku, że u ludzi cyneol jest metabolizowany przez CYP3A4 i CYP3A5, czyli izoenzymy przetwarzające także wiele leków. Osoby przyjmujące leki na stałe omawiają stałe stosowanie preparatów z cyneolem z lekarzem lub farmaceutą. Klinicznych następstw tej interakcji nie zmierzono w żadnej z cytowanych tu prac.

Czy można pić olejek eukaliptusowy?

Nie. Badania kliniczne prowadzono na oczyszczonym cyneolu w kapsułkach dojelitowych, a nie na olejku eterycznym. Przegląd Yao i wsp. z 2025 roku omawia toksykologię eukaliptolu jako odrębne zagadnienie. Czyste olejki eteryczne nie są przeznaczone do spożycia, a przy dzieciach obowiązuje szczególna ostrożność.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-09 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą