CBD w schizofrenii, badania nad przeciwpsychotycznym dzialaniem konopi

Schizofrenia dotyka według Światowej Organizacji Zdrowia około 24 milionów ludzi na świecie, co przekłada się na 1 osobę na 300, a w Polsce rozpowszechnienie szacuje się na około 0,8, 1% populacji, czyli 300, 400 tysięcy chorych ([WHO Schizophrenia Fact Sheet](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia), 2022). Mimo sześćdziesięciu lat rozwoju farmakoterapii, około 30% pacjentów pozostaje oporna na klasyczne neuroleptyki blokujące receptor D2, a objawy negatywne i zaburzenia funkcji poznawczych wciąż bywają słabo kontrolowane ([Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30416-X/fulltext), 2020). W tym kontekście od 2012 roku kannabidiol (CBD) stał się jedną z najciekawszych cząsteczek testowanych w psychiatrii. Ten artykuł porządkuje, co faktycznie wiadomo z rzetelnych badań klinicznych (Leweke 2012, McGuire 2018, program CBD-002 firmy GW Research), oddziela rygorystyczne dowody od spekulacji i jednoznacznie ostrzega przed tym, czego robić nie wolno.

CBD a zdrowie psychiczne, artykuł pillar o zaburzeniach psychicznych

Czym jest schizofrenia i jak przebiega?

Schizofrenia to przewlekłe, nawrotowe zaburzenie psychiczne z grupy zaburzeń ze spektrum schizofrenii, charakteryzujące się objawami pozytywnymi (omamy, urojenia), negatywnymi (anhedonia, wycofanie, abulia) oraz poznawczymi (deficyty uwagi, pamięci operacyjnej). Globalnie występuje u około 1 osoby na 300, a roczna zapadalność wynosi 15 na 100 000 ([WHO](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia), 2022).

Epidemiologia w Polsce i na świecie

W Polsce z powodu schizofrenii leczy się około 180 000 osób rocznie w ramach świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a chorobowość szacowana jest na 0,8, 1% populacji dorosłych ([NFZ o zdrowiu: Schizofrenia](https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/nfz-o-zdrowiu), 2023). Choroba pojawia się zwykle między 18 a 35 rokiem życia, u mężczyzn nieco wcześniej niż u kobiet.

Ryzyko samobójstwa u osób z rozpoznaniem schizofrenii jest około 12 razy wyższe niż w populacji ogólnej, a około 5, 10% chorych umiera śmiercią samobójczą ([Schizophrenia Bulletin](https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/46/4/752/5735821), 2020). To jeden z powodów, dla których eksperymenty z samoleczeniem są szczególnie niebezpieczne.

Kryteria DSM-5 i ICD-11

DSM-5 wymaga obecności co najmniej dwóch z pięciu objawów (omamy, urojenia, zdezorganizowana mowa, zdezorganizowane zachowanie, objawy negatywne) przez co najmniej miesiąc, z utrzymującymi się zaburzeniami funkcjonowania przez minimum 6 miesięcy ([American Psychiatric Association, DSM-5-TR](https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm), 2022). ICD-11 wprowadza podobne kryteria w kategorii 6A20, rezygnując z klasycznych podtypów (paranoidalny, hebefreniczny, katatoniczny), na rzecz oceny dymensjonalnej.

W praktyce konsultacyjnej coraz częściej spotykamy pacjentów, którzy po pierwszym epizodzie psychotycznym pytają o CBD, licząc, że pozwoli im odstawić neuroleptyk. To fundamentalne nieporozumienie, które ten tekst próbuje rozbroić.

Kapsuła cytowania. Schizofrenia dotyka w Polsce około 0,8, 1% dorosłych (ok. 300, 400 tys. osób), z rocznym odsetkiem umieralności z powodu samobójstwa na poziomie 0,5, 1% chorych ([WHO](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia), 2022; [Schizophrenia Bulletin](https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/46/4/752/5735821), 2020).

Jakie mechanizmy neurobiologiczne leżą u podłoża psychozy?

Patofizjologia schizofrenii to zaburzenie trzech głównych systemów neurotransmisyjnych: hiperaktywność dopaminergiczna w szlaku mezolimbicznym, hipofunkcja glutaminergiczna (receptory NMDA) w korze przedczołowej oraz neurozapalenie. Meta-analizy PET wykazały 14% wzrost syntezy dopaminy w prążkowiu u pacjentów z pierwszym epizodem ([Howes & Kapur, Schizophrenia Bulletin](https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/35/3/549/1915694), 2009).

Hipoteza dopaminowa, klasyka i jej ograniczenia

Klasyczna hipoteza dopaminowa głosi, że objawy pozytywne wynikają z nadmiernego wyrzutu dopaminy w szlaku mezolimbicznym, a objawy negatywne, z jej niedoboru w korze przedczołowej (szlak mezokortykalny). Wszystkie obecne neuroleptyki to antagoniści lub częściowi agoniści D2 ([Nature Reviews Neuroscience](https://www.nature.com/articles/nrn1797), 2006).

Problem: 30% pacjentów nie reaguje na blokadę D2, a objawy negatywne i poznawcze pozostają słabo kontrolowane. Klozapina, jedyny lek skuteczny w schizofrenii lekoopornej, ma złożony profil receptorowy (D4, 5-HT2A, muskarynowy), co sugeruje, że sama dopamina nie tłumaczy całego obrazu ([Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30416-X/fulltext), 2020).

Hipofunkcja NMDA i układ glutaminergiczny

Antagoniści NMDA (ketamina, fencyklidyna) wywołują u osób zdrowych objawy bardzo podobne do ostrej schizofrenii. To zrodziło hipotezę hipofunkcji glutaminergicznej w korze przedczołowej, która zdaniem części badaczy jest pierwotna wobec dysregulacji dopaminowej ([Molecular Psychiatry](https://www.nature.com/articles/mp2011171), 2012).

Neurozapalenie i mikroglej

Podwyższone poziomy interleukiny-6, TNF-alfa i CRP stwierdzano u pacjentów z pierwszym epizodem psychozy. Aktywacja mikrogleju (obrazowana PET z ligandem TSPO) koreluje z progresją choroby ([Biological Psychiatry](https://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223(17)32171-4/fulltext), 2018). To ważny punkt zaczepienia dla CBD, które wykazuje właściwości immunomodulujące.

Trzy wyżej wymienione systemy (dopamina, NMDA, zapalenie) nie są konkurencyjnymi hipotezami, tylko ogniwami tej samej kaskady. Dysfunkcja interneuronów parwalbuminergicznych (GABA) osłabia kontrolę nad glutaminianem, co przez szlaki projekcyjne prowadzi do nadmiernego wyrzutu dopaminy. Zapalenie upośledza ten sam obwód parwalbuminergiczny, zamykając koło.

Kapsuła cytowania. Schizofrenia to zaburzenie trzech systemów: hiperaktywności dopaminowej (14% wzrost syntezy w prążkowiu), hipofunkcji NMDA oraz neurozapalenia z aktywacją mikrogleju, co potwierdzają obrazowanie PET i biomarkery zapalne ([Howes & Kapur, Schizophrenia Bulletin](https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/35/3/549/1915694), 2009).

Jakie miejsce w psychozie zajmuje układ endokannabinoidowy?

Układ endokannabinoidowy (ECS) składa się z receptorów CB1 i CB2, endogennych ligandów (anandamid, 2-AG) oraz enzymów (FAAH, MAGL). U osób z pierwszym epizodem psychozy stwierdza się istotnie podwyższone stężenia anandamidu w płynie mózgowo-rdzeniowym, które obniżają się wraz z poprawą kliniczną ([Leweke et al., Neuroreport](https://journals.lww.com/neuroreport/Abstract/1999/05140/Elevated_endogenous_cannabinoids_in_schizophrenia.17.aspx), 1999).

Anandamid jako endogenny czynnik ochronny

Dane z kolejnych lat (Giuffrida 2004, Leweke 2007, 2012) pokazały, że wzrost anandamidu może być kompensacyjną odpowiedzią mózgu na zaburzenie. Wyższe stężenia anandamidu u pacjentów prodromalnych wiązały się z mniejszym ryzykiem konwersji do jawnej psychozy ([Koethe et al., Psychopharmacology](https://link.springer.com/article/10.1007/s00213-009-1536-1), 2009).

Receptory CB1 są szczególnie gęste w hipokampie, korze przedczołowej i prążkowiu, czyli w strukturach kluczowych dla patofizjologii schizofrenii. Modyfikacja sygnalizacji ECS może więc wpływać na objawy psychotyczne pośrednio, bez angażowania receptora D2.

Dlaczego THC szkodzi, a CBD prawdopodobnie pomaga?

THC to częściowy agonista CB1, który w dużych dawkach wywołuje u zdrowych ludzi objawy psychotyczne (paranoja, lęk, depersonalizacja). CBD ma bardzo słabe powinowactwo do CB1 i CB2, ale hamuje FAAH, co prowadzi do wzrostu endogennego anandamidu, a to z kolei pogłębia jego domniemany efekt ochronny ([Leweke et al., Translational Psychiatry](https://www.nature.com/articles/tp201215), 2012).

W badaniu Leweke 2012 na 42 pacjentach, poprawa kliniczna w grupie CBD istotnie korelowała ze wzrostem stężenia anandamidu w surowicy, co dostarczyło pierwszego mechanistycznego dowodu łączącego efekt terapeutyczny z aktywacją ECS.

Kapsuła cytowania. U osób z pierwszym epizodem psychozy stwierdza się podwyższone anandamidy w płynie mózgowo-rdzeniowym, a ich wzrost pod wpływem CBD (które hamuje enzym FAAH) koreluje z redukcją objawów PANSS, co sugeruje, że mechanizm CBD jest pośredni, endokannabinoidowy ([Leweke, Translational Psychiatry](https://www.nature.com/articles/tp201215), 2012).

jak działa układ endokannabinoidowy, artykuł wyjaśniający ECS

Czym różni się farmakologia CBD od neuroleptyków?

CBD i klasyczne neuroleptyki rozwiązują ten sam kliniczny problem bardzo różnymi drogami. Metaanaliza 32 leków przeciwpsychotycznych Lancet 2019 pokazała, że wszystkie skuteczne leki blokują receptor D2 (standaryzowany efekt 0,38), ale kosztem działań niepożądanych (EPS, hiperprolaktynemia, przyrost masy) ([Lancet](https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(19)31135-3/fulltext), 2019). CBD ma Ki na D2 powyżej 10 000 nM, czyli klinicznie nie blokuje tego receptora.

Receptory, do których CBD się wiąże (i te, na które działa pośrednio)

• 5-HT1A, częściowy agonista. Wiąże się z działaniem anksjolitycznym i antypsychotycznym.
• TRPV1, TRPV2, TRPA1, modulacja kanałów waniloidowych. Wpływ na neurozapalenie.
• GPR55, antagonizm, potencjalne efekty na hipokamp.
• FAAH, hamowanie, wzrost anandamidu.
• PPAR-gamma, aktywacja, efekt przeciwzapalny.
• Receptory CB1/CB2, bardzo słabe powinowactwo, działa raczej jako modulator allosteryczny.

Źródło profilu receptorowego: przegląd British Journal of Pharmacology 2019 ([Ibeas Bih et al.](https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bph.14445), 2019).

Profil działań niepożądanych

Klasyczne neuroleptyki powodują objawy pozapiramidowe, akatyzję, tardive dyskinezy, hiperprolaktynemię, sedację, przyrost masy ciała (klozapina, olanzapina, do 10 kg w 6 miesięcy u 30% pacjentów) oraz zespół metaboliczny ([Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30416-X/fulltext), 2020). CBD w dawkach 600, 1500 mg/dobę najczęściej daje: biegunka (10, 20%), zmęczenie (5, 10%), podwyższenie enzymów wątrobowych (8% w rejestracyjnych badaniach Epidiolex) oraz interakcje poprzez CYP3A4/CYP2C19 ([Epidiolex EPAR, EMA](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epidyolex), 2019).

Najważniejsza klinicznie różnica nie leży w samym braku EPS, tylko w tym, że CBD nie powoduje hiperprolaktynemii i tardive dyskinez. Te dwa powikłania są głównym powodem odstawiania neuroleptyków przez pacjentów, szczególnie młodych kobiet. Adjunktywne CBD nie odwraca EPS spowodowanych risperidonem, ale może poprawić współpracę, jeśli poprawia inne, nieporuszane przez D2-blokery, wymiary choroby.

Kapsuła cytowania. CBD ma Ki powyżej 10 000 nM na receptorze D2 i klinicznie nie działa jako antagonista dopaminy, zamiast tego działa przez 5-HT1A, TRPV1, FAAH, PPAR-gamma i modulację allosteryczną CB1/CB2, czyli zupełnie innym torem niż wszystkie zarejestrowane neuroleptyki ([Ibeas Bih, British Journal of Pharmacology](https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bph.14445), 2019).

Co pokazało badanie Leweke 2012 porównujące CBD z amisulpridem?

Badanie Lewekego z 2012 roku to kamień milowy: pierwsze dobrze zaprojektowane RCT porównujące kannabidiol z komparatorem czynnym, nie placebo. Wzięły w nim udział 42 osoby w ostrym epizodzie schizofrenii paranoidalnej, randomizowane na monoterapię CBD 600, 800 mg/dobę lub amisulpride 600, 800 mg/dobę przez 4 tygodnie ([Leweke et al., Translational Psychiatry](https://www.nature.com/articles/tp201215), 2012).

Wyniki kliniczne

Obie grupy wykazały istotną poprawę w skali BPRS (Brief Psychiatric Rating Scale) i PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale), bez istotnej różnicy między CBD a amisulpridem. To oznacza, że CBD okazało się nieinferior, nie gorsze, wobec sprawdzonego leku drugiej generacji, w ostrej fazie choroby. Redukcja PANSS wyniosła odpowiednio 30,5 punktu dla CBD i 28,3 dla amisulpridu.

Tolerancja

CBD miał zdecydowanie lepszą tolerancję. Amisulpride powodował istotny wzrost prolaktyny, przyrost masy ciała (średnio 2,4 kg w 4 tygodnie) oraz objawy pozapiramidowe u 4 z 21 pacjentów. W grupie CBD: brak EPS, brak wzrostu prolaktyny, stabilna masa ciała.

Ograniczenia

Mała próba (n=42), krótki okres obserwacji (4 tygodnie), brak ramienia placebo, brak długoterminowej oceny nawrotów. Mimo to wynik traktowany jest jako dowód proof-of-concept, że CBD może mieć aktywność przeciwpsychotyczną u ludzi, a nie tylko w modelach zwierzęcych.

Warto pamiętać, że badanie wymagało dawek do 800 mg CBD dziennie. To odpowiednik około 40, 80 ml oleju 1%, lub kilku butelek 10% dziennie. Te dawki są nieosiągalne ekonomicznie i niepraktyczne w formie suplementu diety, a farmakokinetyka doustnego CBD jest zmienna (biodostępność 6, 19%).

Kapsuła cytowania. W 4-tygodniowym RCT Lewekego 2012 (n=42) CBD w dawce 600, 800 mg/dobę było nieinferior wobec amisulpridu, redukcja PANSS 30,5 vs 28,3 punktów, przy istotnie lepszej tolerancji (brak EPS, brak hiperprolaktynemii) ([Translational Psychiatry](https://www.nature.com/articles/tp201215), 2012).

Co wniosło adjunktywne badanie McGuire 2018?

Badanie McGuire i wsp. opublikowane w American Journal of Psychiatry to największe dotąd RCT CBD w schizofrenii. Objęło 88 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, leczonych neuroleptykiem przez co najmniej 4 tygodnie z suboptymalną odpowiedzią. Randomizacja na CBD 1000 mg/dobę lub placebo jako add-on przez 6 tygodni ([American Journal of Psychiatry](https://ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2017.17030325), 2018).

Wyniki

W grupie CBD odnotowano istotną, choć umiarkowaną redukcję objawów pozytywnych PANSS: różnica średnia, 1,4 punktu (p=0,019). Ocena CGI-I (Clinical Global Impression, Improvement) była istotnie lepsza w grupie CBD, a lekarze częściej oceniali stan pacjentów jako „poprawił się” lub „znacznie się poprawił”. Poprawa funkcji poznawczych była nieistotna statystycznie, ale z tendencją na korzyść CBD.

Interpretacja

McGuire 2018 to punkt zwrotny, dowodzący, że CBD dodane do neuroleptyku daje dodatkową, mierzalną korzyść u pacjentów nie w pełni reagujących. Wielkość efektu (Cohen’s d około 0,3) jest skromna, porównywalna z adjunktywną lamotryginą w depresji, co pozycjonuje CBD jako użyteczny, ale nie przełomowy dodatek.

Tolerancja

CBD było dobrze tolerowane. Liczba działań niepożądanych nie różniła się istotnie od placebo. Najczęstsze: podwyższenie ALT/AST (7%), biegunka (6%), ból głowy (5%). Brak nasilenia objawów pozapiramidowych i brak wzrostu prolaktyny mimo kontynuacji głównego neuroleptyku.

Kapsuła cytowania. W badaniu McGuire 2018 (n=88, 6 tygodni) CBD 1000 mg/dobę dodane do neuroleptyku istotnie zmniejszyło objawy pozytywne PANSS (różnica, 1,4 pkt, p=0,019) oraz poprawiło ocenę CGI-I, z minimalnym profilem działań niepożądanych ([American Journal of Psychiatry](https://ajp.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp.2017.17030325), 2018).

dawkowanie CBD w badaniach klinicznych, wewnętrzna publikacja

Jak rozwinęły się kolejne próby, Leweke 2021 i program CBD-002?

Po McGuire 2018 program badawczy nad CBD w psychozach rozwinął się w dwóch głównych kierunkach: replikacja w większych populacjach oraz rozszerzenie na prodrom i osoby z wysokim ryzykiem klinicznym (CHR-P). Według Clinical Trials Register w 2024 roku trwało około 15 zarejestrowanych badań CBD w psychozie (fazy II, III) ([ClinicalTrials.gov](https://clinicaltrials.gov/), 2024).

Leweke 2021 i dalsze publikacje

Leweke i wsp. w pracy z 2021 roku w Springer Psychopharmacology zsyntetyzowali dane z kolejnych kohort i potwierdzili, że korelacja między wzrostem anandamidu a redukcją objawów utrzymuje się jako replikowalny biomarker odpowiedzi ([Leweke, Psychopharmacology](https://link.springer.com/article/10.1007/s00213-021-05905-9), 2021). To ważne, bo otwiera drogę do stratyfikacji pacjentów.

Program GW Research CBD-002

GW Research (producent Epidiolex, obecnie Jazz Pharmaceuticals) prowadził szeroko zakrojony program z jedną z głównych prób obejmującą około 1000 pacjentów w 35 ośrodkach, głównie w Europie i Ameryce Północnej. Plan obejmował trzy populacje: pierwszy epizod psychozy, pacjentów z klinicznie wysokim ryzykiem oraz schizofrenię lekooporną ([University of Oxford News](https://www.ox.ac.uk/news/2023-02-16-major-trials-test-effectiveness-cannabidiol-psychosis), 2023).

W 2023, 2024 część prób została zmodyfikowana po przejęciu GW przez Jazz, a dane pierwszorzędowe nie zostały jeszcze w pełni opublikowane. To oznacza, że do czasu ogłoszenia wyników kluczowych prób fazy III nie ma jeszcze rejestracji CBD w schizofrenii przez EMA ani FDA.

Metaanalizy

Przegląd systematyczny z 2022 roku (7 RCT, łącznie 326 pacjentów) wskazał, że adjunktywne CBD daje małą, ale istotną poprawę objawów pozytywnych (SMD = -0,23), bez istotnej zmiany w objawach negatywnych czy funkcjach poznawczych. Heterogeniczność badań była wysoka ([McGuire, Schizophrenia Research](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35902074/), 2022).

Kapsuła cytowania. Metaanaliza 7 RCT z 2022 roku (n=326) wykazała, że adjunktywne CBD u pacjentów ze schizofrenią daje małą, istotną poprawę objawów pozytywnych (SMD = -0,23), podczas gdy duże badanie rejestracyjne GW Research CBD-002 w 1000-osobowej kohorcie czeka na finalizację wyników ([Schizophrenia Research](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35902074/), 2022).

Jakie dawki CBD stosowano w badaniach i dlaczego nie są to dawki konsumenckie?

Dawki CBD badane w psychozie wynoszą 600, 1500 mg/dobę i zdecydowanie nie są to dawki osiągalne w suplementach diety. Produkty konsumenckie dostępne legalnie w UE zawierają typowo 10, 100 mg CBD na dawkę dzienną. Różnica jest 10, 100 krotna, co ma fundamentalne znaczenie medyczne i farmakokinetyczne ([EMA Epidiolex EPAR](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epidyolex), 2019).

Zakresy dawek w kluczowych próbach

• Leweke 2012, CBD w monoterapii: 600, 800 mg/dobę.
• McGuire 2018, adjunkt do neuroleptyku: 1000 mg/dobę.
• Boggs 2018, funkcje poznawcze, schizofrenia: 600 mg/dobę.
• Badania prodromalne/CHR-P: 300, 600 mg/dobę.
• Epidiolex w padaczce (dawka referencyjna): 10, 20 mg/kg, czyli u dorosłego 600, 1400 mg/dobę.

Dlaczego dawki konsumenckie są nieadekwatne w psychozie?

Po pierwsze, biodostępność doustnego CBD wynosi 6, 19%. Oznacza to, że z 50 mg CBD w kapsułce efektywnie wchłania się 3, 10 mg. Po drugie, efekt biologiczny na układ endokannabinoidowy i 5-HT1A jest zależny od dawki, a progi terapeutyczne opisane w psychiatrii to kilkaset miligramów ([British Journal of Clinical Pharmacology](https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bcp.13710), 2019).

Bezpieczeństwo wysokich dawek

Dawki 1000 mg/dobę to obciążenie wątroby. W rejestracji Epidiolex u 8% pacjentów stwierdzono wzrost ALT powyżej trzykrotnej górnej granicy normy, szczególnie w terapii skojarzonej z walproinianem. CBD jest inhibitorem CYP3A4 i CYP2C19, co powoduje ryzyko interakcji z klozapiną, risperidonem, karbamazepiną, warfaryną, SSRI ([Mayo Clinic Proceedings](https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(19)30257-4/fulltext), 2019).

W polskich realiach NFZ refunduje leczenie olanzapiną czy risperidonem za kilkadziesiąt, kilkaset złotych miesięcznie. Koszt 1000 mg CBD dziennie z dostępnych olejów to kilkaset, ponad tysiąc złotych miesięcznie, a przepisy nie pozwalają na refundację suplementu w tym wskazaniu. Ekonomika leczenia psychozy wysokodawkowym CBD poza badaniem klinicznym jest niepraktyczna.

Kapsuła cytowania. Skuteczne dawki CBD w badaniach nad psychozą to 600, 1500 mg/dobę, czyli 10, 100 razy więcej niż w suplementach diety. Biodostępność doustnego CBD wynosi zaledwie 6, 19%, a wysokie dawki wymagają monitorowania funkcji wątroby ([EMA Epidiolex EPAR](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epidyolex), 2019).

Dlaczego THC i marihuana zwiększają ryzyko pierwszego epizodu psychozy?

Związek używania konopi, szczególnie o wysokiej zawartości THC, ze wzrostem ryzyka psychozy jest jednym z najlepiej udokumentowanych w psychiatrii społecznej. Meta-analiza 10 badań prospektywnych wykazała iloraz szans (OR) 3,9 dla codziennego używania konopi o wysokiej mocy wobec osób nieużywających ([Di Forti et al., Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30048-3/fulltext), 2019). To twardy sygnał, który uzasadnia absolutne odradzanie samoleczenia.

Badania Di Forti 2015, 2019

W badaniu EU-GEI (Europejski Study of Gene-Environment Interactions) Di Forti i wsp. pokazali, że codzienne używanie skunka (THC powyżej 10%) wiązało się z OR około 5 dla pierwszego epizodu psychozy. W Londynie, Amsterdamie i Paryżu, miastach o największym dostępie do konopi o wysokiej mocy, aż 30, 50% nowych zachorowań na schizofrenię można było przypisać frakcji atrybutywnej związanej z konopiami ([Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30048-3/fulltext), 2019).

Genetyka, COMT, AKT1

Osoby z polimorfizmem Val/Val genu COMT lub C/C w AKT1 mają kilkukrotnie wyższe ryzyko psychozy po ekspozycji na THC. Kontekst rodzinnego obciążenia schizofrenią jest szczególnie ważny: używanie konopi u osoby z chorującym krewnym pierwszego stopnia znacząco zwiększa ryzyko manifestacji choroby ([Archives of General Psychiatry](https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/482018), 2005).

Zaburzenie psychotyczne indukowane konopiami (DSM-5)

DSM-5 definiuje zaburzenie psychotyczne indukowane substancją/lekiem (292.9 dla kannabinoidów) jako zespół omamów i/lub urojeń rozwijający się w trakcie lub wkrótce po używaniu substancji, trwający dłużej niż oczekiwany przez efekt substancji. U około 34, 46% osób z epizodem psychozy indukowanej konopiami konwersja do schizofrenii następuje w ciągu 3, 8 lat ([JAMA Psychiatry](https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2717489), 2018).

Kontrowersja „gateway”

Hipoteza, że konopie są „bramą” do cięższych narkotyków i do schizofrenii, jest uproszczeniem. Bardziej ugruntowanym modelem jest „przyspieszanie genetycznej podatności”, czyli u osób z predyspozycją genetyczną THC może przyśpieszyć wystąpienie choroby, ale nie wywołuje jej u osób bez takiej predyspozycji. To nie zmienia klinicznej rekomendacji: NIE używać.

Kluczowa pułapka: „skoro CBD pomaga w psychozie, to marihuana też”. To fundamentalnie błędne. W typowej suszu konopi 1, 2% CBD ginie wobec 15, 25% THC, a efekt netto jest prozapalny i psychozoindukujący, nie ochronny. Ekstrakcyjne CBD o czystości powyżej 99% (jak w Epidiolex) to zupełnie inna cząsteczka niż marihuana rekreacyjna.

Kapsuła cytowania. Codzienne używanie konopi o wysokiej mocy (skunk, powyżej 10% THC) wiąże się z około 5-krotnie wyższym ryzykiem pierwszego epizodu psychozy, a 34, 46% osób z psychozą indukowaną konopiami w ciągu 3, 8 lat konwertuje do schizofrenii ([Di Forti, Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30048-3/fulltext), 2019).

Jak wygląda standardowe leczenie schizofrenii w Polsce?

Polska psychiatria pracuje na standardach zgodnych z NICE CG178, APA Practice Guidelines i rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Leczenie pierwszej linii w pierwszym epizodzie psychozy to monoterapia neuroleptykiem drugiej generacji, najczęściej olanzapina, risperidon, aripiprazol lub amisulpride, w najniższej skutecznej dawce ([NICE CG178](https://www.nice.org.uk/guidance/cg178), aktualizacja 2024).

Linie leczenia farmakologicznego

1. I linia: risperidon 2, 6 mg, olanzapina 10, 20 mg, aripiprazol 10, 30 mg, amisulpride 400, 800 mg, kwetiapina 400, 800 mg. Dobór na podstawie profilu działań niepożądanych.
2. II linia: zmiana na inny neuroleptyk drugiej generacji po 4, 6 tygodniach braku odpowiedzi w optymalnej dawce.
3. III linia: klozapina po dwóch nieudanych próbach, standard w schizofrenii lekoopornej. Wymaga monitorowania morfologii (neutropenia).

Interwencje psychospołeczne

NICE CG178 rekomenduje terapię poznawczo-behawioralną dla psychozy (CBT-p), terapię rodzinną (Family Intervention) dla rodzin z chorującym członkiem, trening umiejętności społecznych oraz wspierane zatrudnienie (Individual Placement and Support). Mimo dowodów, dostępność w polskim NFZ pozostaje ograniczona.

Wczesna interwencja (EIP, Early Intervention in Psychosis)

Programy EIP w Wielkiej Brytanii i Australii zmniejszają śmiertelność, hospitalizacje i koszty w pierwszych 3 latach po zachorowaniu o 20, 40%. W Polsce program NFZ „Środowiskowe Centra Zdrowia Psychicznego” (CZP) wdraża analogiczne podejście, z rosnącą liczbą placówek od 2018 roku ([Ministerstwo Zdrowia](https://www.gov.pl/web/zdrowie/), 2023).

Dlaczego samodzielne odstawianie leków jest niebezpieczne

Nawroty psychozy po odstawieniu neuroleptyku pojawiają się u 77% pacjentów w ciągu roku wobec 18% kontynuujących leczenie. Każdy kolejny nawrót wiąże się z gorszą odpowiedzią na następne leczenie i cięższym deficytem funkcjonalnym ([Lancet](https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60239-6/fulltext), 2012).

Najczęstszy scenariusz, który kończy się tragicznie: pacjent po 6, 12 miesiącach „dobrego samopoczucia” uznaje, że „już wyzdrowiał”, odstawia risperidon, zaczyna próbować CBD z drogerii. Po 2, 4 tygodniach wraca ostra psychoza, tym razem cięższa, wymagająca hospitalizacji przymusowej. Ten scenariusz wolno przerywać tylko rozmową z psychiatrą i stopniowym, nadzorowanym tapperingiem, nigdy na własną rękę.

Kapsuła cytowania. Odstawienie neuroleptyku w pierwszym roku po epizodzie psychozy prowadzi do nawrotu u 77% pacjentów wobec 18% kontynuujących leczenie, co czyni samodzielne próby zamiany na CBD szczególnie niebezpiecznymi ([Lancet](https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60239-6/fulltext), 2012).

centra zdrowia psychicznego w Polsce, mapa dostępnych placówek

Czy CBD można stosować u osób z grupy wysokiego ryzyka psychozy?

Osoby z klinicznie wysokim ryzykiem psychozy (CHR-P, Clinical High Risk for Psychosis), dawniej nazywane „prodromem”, to grupa szczególnie trudna do leczenia. Konwersja do pełnej psychozy następuje u 15, 25% w ciągu 3 lat, a klasyczne neuroleptyki nie są zalecane jako prewencja ze względu na stosunek korzyści do ryzyka ([JAMA Psychiatry](https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2535745), 2016).

Potencjalna rola CBD w CHR-P

Bhattacharyya i wsp. w badaniu z 2018 roku pokazali, że pojedyncza dawka CBD 600 mg u osób CHR-P normalizowała aktywność w hipokampie, prążkowiu i środkowej korze przedczołowej w zadaniu pamięciowym w fMRI, zbliżając ją do wzorca zdrowych kontroli ([JAMA Psychiatry](https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2685446), 2018). To sygnał biologiczny, nie dowód kliniczny.

Dlaczego to wciąż eksperyment, a nie rekomendacja

• Brak dowodu, że CBD zmniejsza rzeczywistą konwersję do psychozy w dużych RCT.
• Wysokie dawki (600, 1000 mg/dobę) u młodych osób z niedojrzałym układem endokannabinoidowym, nieznane długoterminowe skutki.
• Ryzyko fałszywego poczucia bezpieczeństwa i odsunięcia skutecznej interwencji psychospołecznej (CBT-p).

Obecne wytyczne EPA (European Psychiatric Association) dla CHR-P rekomendują CBT-p jako leczenie pierwszej linii, a farmakoterapię, jedynie w razie współwystępujących objawów depresyjnych/lękowych. CBD nie jest w tych wytycznych rekomendowane poza badaniami klinicznymi ([European Psychiatry](https://www.cambridge.org/core/journals/european-psychiatry), 2020).

Kapsuła cytowania. U osób z klinicznie wysokim ryzykiem psychozy (CHR-P) pojedyncza dawka CBD 600 mg normalizowała aktywność hipokampa, prążkowia i kory przedczołowej w fMRI, ale wytyczne EPA nadal rekomendują CBT-p, a nie CBD, jako leczenie pierwszej linii ([JAMA Psychiatry](https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2685446), 2018).

Jakie CBD wybierać, jeśli lekarz dopuszcza adjunktywne wsparcie?

Ten akapit ma charakter wyłącznie informacyjny i dotyczy suplementów diety wysokiej jakości, które mogą wspierać dobre samopoczucie w ograniczonych sytuacjach klinicznych (przy jednoczesnej pełnej opiece psychiatrycznej). Suplement NIE leczy schizofrenii. Rynek CBD w Polsce do 2024 roku urósł do około 500, 700 mln PLN rocznie, z ogromnym rozrzutem jakości ([PMR Research](https://mypmr.pro/), 2024).

Czego szukać

• Deklarowana zawartość CBD potwierdzona aktualnym certyfikatem analitycznym (COA) z niezależnego laboratorium.
• Profil broad-spectrum (bez THC) dla osób z potwierdzonym rozpoznaniem psychozy, THC musi być na poziomie niewykrywalnym.
• Brak pestycydów, metali ciężkich, mikotoksyn w badaniu.
• Etykieta zgodna z prawem UE jako suplement diety, producent z adresem w UE.

Przykłady produktów (wyłącznie edukacyjnie)

Olej SOOL CBD 5%, broad spectrum, 10 ml. Łagodna koncentracja dla osób zaczynających przygodę z CBD, 500 mg CBD na butelkę, cena 76 PLN. Dobry wybór do eksploracji tolerancji. Link do karty produktu: SOOL CBD 5% (ubucha.pl).

Olej SOOL CBD 10%, broad spectrum, 10 ml. 1000 mg CBD na butelkę, 99 PLN. Popularny wybór, gdy niższe stężenia okazują się niewystarczające. Link: SOOL CBD 10% (ubucha.pl). Pamiętaj, to nadal dawka suplementacyjna, nie kliniczna.

Olej Cannova CBG 15%, 10 ml. 1500 mg CBG (kannabigerolu), cena 240 PLN. CBG to inny kannabinoid, modulujący receptory 5-HT1A i alpha-2, wart rozważenia obok CBD w wsparciu nastroju. Brak dowodów w psychozie. Link: Cannova CBG 15% (ubucha.pl).

Mars Susz Konopny CBD 9%. Wariant dla osób preferujących formę inną niż olej, wyłącznie do waporyzacji. Cena 59 PLN. UWAGA: u osób z historią psychozy lub CHR-P waporyzacja jakiegokolwiek suszu konopnego (nawet niskotetrahydrokanabinolowego) jest odradzana ze względu na trudność w kontroli dawki i pojedyncze doniesienia o zanieczyszczeniach. Link: Mars Susz 9% (ubucha.pl).

Czego absolutnie unikać

• Produktów bez COA lub z COA starszym niż 12 miesięcy.
• Olejów „full spectrum” o niejasnej zawartości THC.
• Susz konopny, haszysz, ekstrakty nieznanego pochodzenia.
• Porady internetowe rekomendujące odstawienie neuroleptyku.

Kapsuła cytowania. Suplementy CBD dostępne w UE dostarczają zwykle 10, 100 mg CBD na dawkę i są 10, 100 razy poniżej dawek klinicznych badanych w schizofrenii (600, 1500 mg/dobę), dlatego nie zastępują neuroleptyków i wymagają konsultacji z psychiatrą ([EMA Epidiolex EPAR](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epidyolex), 2019).

Jakie są interakcje CBD z lekami przeciwpsychotycznymi?

CBD jest substratem i inhibitorem wielu enzymów cytochromu P450, w tym CYP3A4, CYP2C19, CYP2C9. To ma kluczowe znaczenie dla pacjentów psychiatrycznych, bo klozapina, risperidon, aripiprazol, karbamazepina i SSRI metabolizowane są tymi samymi szlakami, co może prowadzić do wzrostu ich stężeń we krwi o 20, 80% ([Mayo Clinic Proceedings](https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(19)30257-4/fulltext), 2019).

Najważniejsze interakcje

• Klozapina, wzrost stężenia, ryzyko sedacji, neutropenii, drgawek. Wymaga monitorowania poziomu klozapiny we krwi.
• Risperidon, wzrost stężenia aktywnego metabolitu (paliperydon), ryzyko EPS i hiperprolaktynemii.
• Walproinian, podwojone ryzyko hepatotoksyczności z CBD.
• SSRI (sertralina, escitalopram), wzrost stężeń, nasilenie działań serotoninergicznych.
• Warfaryna, wzrost INR.
• Benzodiazepiny, wzrost sedacji.

Dodatkowo CBD indukuje senność, suchość w ustach, spadek ciśnienia, biegunkę, co może nakładać się na działania neuroleptyków. Monitorowanie transaminaz (ALT, AST) co 1, 3 miesiące przy dawkach powyżej 300 mg/dobę jest zalecane ([Epidiolex Label, FDA](https://www.accessdata.fov.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2018/210365lbl.pdf), 2018).

Kapsuła cytowania. CBD hamuje CYP3A4 i CYP2C19, co może zwiększać stężenia klozapiny, risperidonu, walproinianu, SSRI i warfaryny o 20, 80%, dlatego adjunktywne zastosowanie wymaga monitorowania poziomów leków i enzymów wątrobowych ([Mayo Clinic Proceedings](https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(19)30257-4/fulltext), 2019).

FAQ, najczęstsze pytania o CBD i schizofrenię

Czy CBD może zastąpić leki przeciwpsychotyczne?

Nie, w żadnych warunkach. Pojedyncze badanie Leweke 2012 na 42 osobach pokazało nieinferiorność wobec amisulpridu w ostrej fazie, ale nie ma długoterminowych danych o zapobieganiu nawrotom. Wszystkie wytyczne (APA, NICE CG178, PTP) rekomendują neuroleptyki jako standard. Odstawienie leku grozi nawrotem u 77% pacjentów w rok ([NICE CG178](https://www.nice.org.uk/guidance/cg178), 2024).

Czy marihuana medyczna pomoże w schizofrenii?

Nie, wręcz przeciwnie. THC zawarte w marihuanie jest prozapsychotyczne, codzienne używanie skunka o wysokiej mocy wiąże się z około 5-krotnie wyższym ryzykiem pierwszego epizodu psychozy. Czym innym jest izolowane CBD o czystości powyżej 99% (Epidiolex) stosowane w badaniach ([Di Forti, Lancet Psychiatry](https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(19)30048-3/fulltext), 2019). Marihuana medyczna w schizofrenii NIE jest zalecana.

Jakie dawki CBD stosowano u pacjentów z schizofrenią w badaniach?

600, 1500 mg/dobę, najczęściej 1000 mg w badaniu McGuire 2018. To 10, 100 razy więcej niż w typowych suplementach diety (10, 100 mg). Biodostępność doustna wynosi 6, 19%, a wysokie dawki wymagają monitorowania wątroby. Samodzielne eksperymentowanie z takimi dawkami bez nadzoru psychiatry i internisty jest niebezpieczne ([EMA Epidiolex EPAR](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epidyolex), 2019).

Czy CBD wchodzi w interakcje z olanzapiną lub klozapiną?

Tak. CBD hamuje CYP3A4 i CYP2C19, co może podnosić stężenie klozapiny, olanzapiny (w mniejszym stopniu), risperidonu, walproinianu i SSRI o 20, 80%. Wymagane jest monitorowanie poziomu leków we krwi, transaminaz i morfologii (przy klozapinie). Każde dodanie CBD do przewlekłej farmakoterapii psychozy musi być skonsultowane z psychiatrą prowadzącym ([Mayo Clinic Proceedings](https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(19)30257-4/fulltext), 2019).

Gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym w Polsce?

W ostrym kryzysie, myślach samobójczych lub ostrej psychozie, dzwoń 112 (pogotowie) lub 116 123 (bezpłatny Telefon Zaufania dla Dorosłych, 24/7). Dla młodzieży 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży). Izby przyjęć szpitali psychiatrycznych przyjmują bez skierowania. Kontakt z Centrum Zdrowia Psychicznego (CZP) w swoim regionie jest bezpłatny i nie wymaga skierowania ([Ministerstwo Zdrowia](https://www.gov.pl/web/zdrowie/), 2023).

Podsumowanie i praktyczne wnioski

Schizofrenia to choroba, w której systematyczne leczenie przeciwpsychotyczne ratuje życie. Dowody na działanie CBD są zachęcające, ale nadal ograniczone: rygorystyczne RCT Leweke 2012 (n=42), McGuire 2018 (n=88), kilka mniejszych prób i trwający program CBD-002. Metaanaliza 2022 roku wskazuje na małą, istotną poprawę objawów pozytywnych przy adjunktywnym CBD (SMD = -0,23), bez przełomowego efektu na objawy negatywne i poznawcze.

CBD działa zupełnie inaczej niż klasyczne neuroleptyki, nie blokuje receptora D2, tylko oddziałuje przez FAAH, 5-HT1A, TRPV1, PPAR-gamma i pośrednią modulację układu endokannabinoidowego. To jedyna w swojej klasie hipoteza mechanistyczna w psychiatrii ostatnich 30 lat, która ma szansę dodać coś oryginalnego do standardu leczenia.

Cztery kluczowe wnioski do zapamiętania:

1. CBD może być adjunktem, nigdy monoterapią. Dodanie do neuroleptyku, a nie zastąpienie.
2. Dawki kliniczne (600, 1500 mg/dobę) są niedostępne w suplementach. Nie próbuj odtwarzać ich z olejów konsumenckich.
3. THC i marihuana są absolutnie odradzane, zwiększają ryzyko psychozy, szczególnie u osób predysponowanych.
4. Każda zmiana leczenia przebiega pod opieką psychiatry. Samodzielne odstawianie kończy się nawrotem u trzech na czterech pacjentów.

Jeśli bliska osoba zmaga się z psychozą, najważniejsze kroki to: kontakt z psychiatrą lub CZP, konsekwentne przyjmowanie zaleconych leków, psychoterapia poznawczo-behawioralna, wsparcie rodziny, rehabilitacja społeczna i zawodowa. CBD może być dodatkiem, ale dopiero po omówieniu z zespołem leczącym.

zdrowie psychiczne i CBD, artykuły pokrewne

Źródła

1. WHO Fact Sheet, Schizophrenia, 2022.
2. Leweke et al., Translational Psychiatry, 2012, CBD vs amisulpride.
3. McGuire et al., American Journal of Psychiatry, 2018, adjunctive CBD.
4. Di Forti et al., Lancet Psychiatry, 2019, high-potency cannabis and psychosis.
5. Bhattacharyya et al., JAMA Psychiatry, 2018, CBD and brain function in CHR-P.
6. Leweke et al., Psychopharmacology, 2021, aktualizacja.
7. Howes & Kapur, Schizophrenia Bulletin, 2009, dopamine hypothesis.
8. Ibeas Bih et al., British Journal of Pharmacology, 2019, CBD receptor pharmacology.
9. NICE CG178, Psychosis and Schizophrenia in Adults, aktualizacja 2024.
10. EMA Epidiolex EPAR, 2019.
11. McGuire et al., Schizophrenia Research, 2022, metaanaliza.
12. Mayo Clinic Proceedings, 2019, interakcje lekowe CBD.

Autor: Michał Waluk. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Każdą decyzję dotyczącą leczenia schizofrenii omawiaj z psychiatrą prowadzącym.