Betaina TMG na homocysteinę i metylację: co mówią badania (tabela)

Betaina TMG i homocysteina: o ile ją obniża, jak wypada obok kwasu foliowego, co pokazała próba w NASH i co przegląd mówi o lipidach.

Betaina, czyli trimetyloglicyna w skrócie TMG, przez dziesięciolecia była znana głównie jako dodatek paszowy. Dziś sprzedaje się ją w trzech rolach naraz: jako środek na podwyższoną homocysteinę, jako wsparcie procesów metylacji i jako suplement dla ćwiczących. Każda z tych ról ma za sobą badania kliniczne. Ich wyniki się rozchodzą. Homocysteina spada zależnie od dawki, a stłuszczenie wątroby i siła mięśniowa w badanych próbach nie zmieniły się wobec placebo.

KLUCZOWE INFORMACJE
• 1,5, 3 i 6 g betainy dziennie przez 6 tygodni obniżyło homocysteinę na czczo o 12, 15 i 20 procent wobec placebo (Olthof i wsp., 2003).
• Kwas foliowy obniża ją mocniej. Betaina tłumi wzrost po metioninie.
• Przy 20 g dziennie przez rok stłuszczenie w NASH nie ustąpiło (Abdelmalek i wsp., 2009).
• Betaina i cholina mogą niekorzystnie wpływać na lipidy.

Czym jest betaina TMG i jak działa w cyklu metylacji?

Trimetyloglicyna to zwitterion z trzema grupami metylowymi przy atomie azotu, obecny naturalnie w burakach ćwikłowych, szpinaku, komosie ryżowej i zarodkach pszenicy. Sama nazwa pochodzi od buraka, czyli Beta vulgaris, z którego wyodrębniono ją po raz pierwszy. W organizmie człowieka pełni dwie odrębne funkcje.

Pierwsza to osmoprotekcja. Betaina jest organicznym osmolitem, który gromadzi się w komórkach nerki, wątroby i mózgu i stabilizuje je przy wahaniach ciśnienia osmotycznego. Ta rola nie ma bezpośredniego związku z suplementacją, ale tłumaczy, dlaczego związek występuje akurat w tych tkankach.

Druga funkcja to oddawanie grupy metylowej. W reakcji katalizowanej przez enzym BHMT betaina przekazuje jedną ze swoich grup metylowych homocysteinie, przekształcając ją z powrotem w metioninę; sama zamienia się przy tym w dimetyloglicynę. Ten szlak biegnie równolegle do drugiej drogi remetylacji, opartej na 5-metylotetrahydrofolianie, czyli aktywnej formie folianu. Obie drogi prowadzą do tego samego celu, ale korzystają z innych enzymów, więc betaina może obniżać homocysteinę także wtedy, gdy szlak folianowy działa słabo. Metionina jest z kolei substratem do syntezy SAMe, głównego dawcy grup metylowych w organizmie.

O ile betaina TMG obniża homocysteinę?

Najbardziej precyzyjną odpowiedź daje badanie Olthofa i wsp. (Journal of Nutrition, 2003). Cztery grupy po 19 zdrowych osób przyjmowały przez 6 tygodni betainę w dawce 1,5, 3 albo 6 g dziennie albo placebo. Homocysteina na czczo była po tym czasie niższa niż w grupie placebo odpowiednio o 12, 15 i 20 procent.

Osobna próba, opublikowana w tym samym roczniku i współautorstwa tego samego badacza, porównała betainę wprost z kwasem foliowym (Steenge i wsp., Journal of Nutrition, 2003). Grupy po dwanaście osób z lekko podwyższoną homocysteiną dostawały przez 6 tygodni 6 g betainy, 800 mikrogramów kwasu foliowego albo placebo. W odniesieniu do zmiany w grupie placebo homocysteina na czczo spadła o 1,8 mikromola na litr w grupie betainy i o 2,7 mikromola na litr w grupie kwasu foliowego.

Betaina nie obniża homocysteiny na czczo ani szybciej, ani mocniej niż folian; w tym badaniu wypadła słabiej. Jej odrębność leży gdzie indziej: po obciążeniu metioniną betaina zmniejszyła pole pod krzywą homocysteiny, a kwas foliowy nie miał na ten wzrost żadnego wpływu. Przegląd tych danych (Olthof i Verhoef, Current Drug Metabolism, 2005) podsumowuje to tak: folian obniża homocysteinę maksymalnie o 25 procent, betaina w dawce 6 g dziennie o 20 procent, a wzrost po obciążeniu metioniną tłumi nawet o połowę.

Czy betaina TMG podnosi cholesterol?

To zastrzeżenie pojawia się w piśmiennictwie od dawna i pochodzi od tych samych autorów, którzy opisali skuteczność betainy. W przeglądzie z Current Drug Metabolism Olthof i Verhoef piszą wprost, że betaina i cholina mogą niekorzystnie wpływać na stężenia lipidów w surowicy, co samo w sobie zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe.

Autorzy nie rozstrzygają bilansu. Ich wniosek brzmi, że nie wiadomo, czy potencjalna korzyść z obniżenia homocysteiny przeważa nad możliwym niekorzystnym wpływem na lipidy. To rzadka w tej dziedzinie sytuacja, w której przegląd kończy się otwartym pytaniem, a nie rekomendacją.

Zastrzeżenie dotyczy nie dawki, a kontroli lipidów. O lipidogramie przed rozpoczęciem betainy i po kilku tygodniach decyduje lekarz, a wynik pokazuje, w którą stronę idzie ten bilans. Osoby z rozpoznaną hipercholesterolemią mają tu najwięcej do stracenia, bo obniżają jeden czynnik ryzyka kosztem możliwego wzrostu drugiego. Opisany efekt lipidowy dotyczy dawek rzędu kilku gramów dziennie, czyli wielokrotności tego, co dostarcza dieta.

Czy betaina TMG pomaga na stłuszczenie wątroby?

W randomizowanej próbie u chorych z tym rozpoznaniem betaina nie pomogła. Na podstawie badań na zwierzętach i prób pilotażowych oczekiwano czegoś innego.

Abdelmalek i wsp. (Hepatology, 2009) przeprowadzili badanie z randomizacją i kontrolą placebo u 55 chorych z potwierdzonym biopsyjnie niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby. Uczestnicy przyjmowali doustnie 20 g betainy dziennie albo placebo przez 12 miesięcy; badanie ukończyło 35 osób, a 34 miały powtórną biopsję. Wniosek autorów: w porównaniu z placebo betaina nie poprawiła stłuszczenia wątroby, choć mogła chronić przed jego pogorszeniem. Wskaźnik aktywności choroby i stopień włóknienia nie zmieniły się w żadnej z grup.

Badanie sprawdziło też mechanizm i tam wypadło równie jednoznacznie. Wysoka dawka betainy nie obniżyła stężenia S-adenozylohomocysteiny, które u chorych było około dwukrotnie wyższe od prawidłowego, i nie poprawiła żadnego z badanych parametrów zapalnych ani insuliny i glukozy. Autorzy kończą uwagą, że przeniesienie wyników ze zwierząt na ludzi z tą chorobą okazuje się trudne. Wątkiem sąsiednim zajmuje się wpis o cholinie, z której betaina powstaje w organizmie, oraz przegląd innych składników opisywanych w kontekście wątroby.

Czy betaina TMG poprawia wyniki sportowe?

Jedna niewielka próba u ćwiczących mężczyzn pokazała zmiany w składzie ciała, ale nie w sile. Ta różnica jest w tym badaniu najważniejsza.

Cholewa i wsp. (Journal of the International Society of Sports Nutrition, 2013) przydzielili losowo 23 mężczyzn z doświadczeniem treningowym do grupy placebo lub do grupy przyjmującej 2,5 g betainy dziennie, po czym obie grupy przeszły sześciotygodniowy program treningowy. W grupie betainy zwiększył się szacowany przekrój ramienia oraz poprawił się skład ciała, mierzony odsetkiem tkanki tłuszczowej, masą tłuszczu i masą beztłuszczową. Wzrosła też objętość pracy w wyciskaniu leżąc.

Czego to badanie nie wykazało: przekrój uda nie różnił się między grupami, a w żadnym z testów siły, czyli w wyciskaniu leżąc, w przysiadzie ze sztangą i w wyskoku dosiężnym, nie było różnicy między grupami. Dla mocy wyskoku autorzy odnotowali jedynie tendencję na poziomie p równym 0,07. Autorzy nie podali też żadnej wartości w kilogramach przyrostu masy beztłuszczowej.

Badanie Kto i ilu Dawka i czas w badaniu Wynik
Olthof i wsp., 2003 4 grupy po 19 zdrowych osób 1,5 / 3 / 6 g dziennie, 6 tygodni homocysteina na czczo niższa niż przy placebo o 12, 15 i 20 procent
Steenge i wsp., 2003 grupy po 12 osób z lekko podwyższoną homocysteiną 6 g betainy albo 800 µg kwasu foliowego, 6 tygodni spadek o 1,8 µmol/l przy betainie i o 2,7 µmol/l przy folianie; betaina tłumiła wzrost po obciążeniu metioniną, folian nie
Cholewa i wsp., 2013 23 trenujący mężczyźni 2,5 g dziennie, 6 tygodni lepszy skład ciała i większy przekrój ramienia; bez różnicy w sile i w przekroju uda
Abdelmalek i wsp., 2009 55 chorych z NASH potwierdzonym biopsją 20 g dziennie, 12 miesięcy brak poprawy stłuszczenia wobec placebo; bez zmian we włóknieniu i w S-adenozylohomocysteinie

Ile betainy dostarcza dieta i czego badania nie wykazały?

Zwykła dieta dostarcza jej sporo. Przegląd Olthofa i Verhoefa szacuje spożycie betainy z żywnością na od 0,5 do 2 g dziennie. Źródłami są buraki ćwikłowe, szpinak, komosa ryżowa i produkty z pełnego ziarna pszenicy. Organizm wytwarza ją także sam, z choliny.

W cytowanych tu pracach działanie betainy na wybrany parametr laboratoryjny jest opisane precyzyjnie, a mimo to nie przekłada się na twardy punkt końcowy. Homocysteina spada w sposób zależny od dawki. Stłuszczenie wątroby po roku dużych dawek nie ustąpiło. Siła po sześciu tygodniach nie wzrosła.

Przy podwyższonej homocysteinie ocena obejmuje też stan zaopatrzenia w foliany i witaminę B12. Oba działają na ten sam parametr innym szlakiem remetylacji. Różnice między formami folianu opisuje wpis kwas foliowy czy metylofolian. Preparaty z tej grupy należą do kategorii suplementy.

Najczęściej zadawane pytania

O ile betaina TMG obniża homocysteinę?

W badaniu Olthofa i wsp. (2003) u czterech grup po 19 zdrowych osób homocysteina na czczo po 6 tygodniach była niższa niż przy placebo o 12 procent przy 1,5 g dziennie, o 15 procent przy 3 g i o 20 procent przy 6 g. Efekt rósł wraz z dawką.

Czy betaina działa szybciej niż kwas foliowy?

Nie. W bezpośrednim porównaniu kwas foliowy obniżył homocysteinę na czczo mocniej niż betaina, o 2,7 wobec 1,8 mikromola na litr (Steenge i wsp., 2003). Betaina wygrywa w innym miejscu: tłumi wzrost homocysteiny po obciążeniu metioniną, na który folian nie ma wpływu.

Czy betaina TMG leczy stłuszczenie wątroby?

W randomizowanej próbie u 55 chorych z NASH betaina w dawce 20 g dziennie przez 12 miesięcy nie poprawiła stłuszczenia wątroby w porównaniu z placebo, choć mogła chronić przed jego pogorszeniem (Abdelmalek i wsp., Hepatology, 2009). Włóknienie i wskaźnik aktywności choroby pozostały bez zmian.

Czym różni się betaina TMG od betainy HCl?

To dwa różne produkty. Trimetyloglicyna oddaje grupę metylową w przemianie homocysteiny w metioninę. Chlorowodorek betainy jest kwasem stosowanym do zakwaszania treści żołądka i nie bierze udziału w metylacji ani nie wpływa na homocysteinę. Pełna nazwa na etykiecie rozróżnia te dwa składniki.

Czy betaina TMG podnosi cholesterol?

Olthof i Verhoef (Current Drug Metabolism, 2005) piszą, że betaina i cholina mogą niekorzystnie wpływać na stężenia lipidów w surowicy, i nie rozstrzygają, czy korzyść z obniżenia homocysteiny przeważa nad tym ryzykiem. O lipidogramie przed rozpoczęciem i po kilku tygodniach stosowania decyduje lekarz.

Czy betaina poprawia siłę u ćwiczących?

W badaniu Cholewy i wsp. (2013) u 23 trenujących mężczyzn 2,5 g betainy dziennie przez 6 tygodni poprawiło skład ciała i zwiększyło przekrój ramienia, ale w żadnym teście siły nie było różnicy wobec placebo. Przekrój uda również się nie zmienił.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo chorujesz przewlekle.

Autor: Michał Waluk · Opublikowano: 2026-08-05 · Aktualizacja: 2026-11-16

Podziel się:
Zaufanie
Dowiedz się więcej o nas
Darmowa wysyłka
Od 49PLN - paczkomatem
Łatwy kontakt
Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Lojalność
Jedyny taki program - zbieraj buchy

Strona tylko dla osób pełnoletnich.

Czy masz ukończone 18 lat?

Buch z Tobą