{"id":79764,"date":"2026-09-01T10:23:21","date_gmt":"2026-09-01T08:23:21","guid":{"rendered":"https:\/\/ubucha.pl\/?p=79764"},"modified":"2026-09-01T10:23:21","modified_gmt":"2026-09-01T08:23:21","slug":"spastycznosc-w-stwardnieniu-rozsianym-co-wykazaly-metaanalizy-a-czego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/spastycznosc-w-stwardnieniu-rozsianym-co-wykazaly-metaanalizy-a-czego\/","title":{"rendered":"Spasticity in multiple sclerosis: what meta-analyses have shown and what has not been tested for dried flower"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Co wykaza\u0142y badania nad konopiami przy spastyczno\u015bci?<\/h2>\n

Dwie metaanalizy bada\u0144 z randomizacj\u0105 opisuj\u0105 popraw\u0119 policzaln\u0105, lecz w\u0105sk\u0105. Pierwsza podaje spadek spastyczno\u015bci o 0,25 odchylenia standardowego wobec placebo, druga iloraz szans poprawy r\u00f3wny 2,41 u chorych opornych na leczenie standardowe. Obie dotycz\u0105 stwardnienia rozsianego i preparat\u00f3w o ustalonym sk\u0142adzie, a nie suszu opisanego nazw\u0105 odmiany.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d o\u015bmiu wskaza\u0144 opisanych w tym zestawieniu spastyczno\u015b\u0107 ma dow\u00f3d najlepiej ugruntowany i wypada to powiedzie\u0107 wprost. Praca Torres-Moreno i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w z 2018 roku w JAMA Network Open (PMID:30646241) jest przegl\u0105dem systematycznym z metaanaliz\u0105 bada\u0144 z randomizacj\u0105, podw\u00f3jnie \u015blepych i kontrolowanych placebo, obejmuj\u0105cym 17 bada\u0144 oraz 3161 uczestnik\u00f3w ze stwardnieniem rozsianym. Wobec placebo kannabinoidy zmniejszy\u0142y spastyczno\u015b\u0107 ocenian\u0105 przez samego pacjenta o 0,25 odchylenia standardowego (95 procent przedzia\u0142u ufno\u015bci od minus 0,38 do minus 0,13), b\u00f3l o 0,17, a zaburzenia czynno\u015bci p\u0119cherza o 0,11. Okre\u015blenie \u201eskuteczno\u015b\u0107 ograniczona\u201d pochodzi od samych autor\u00f3w, nie z naszej ostro\u017cno\u015bci redakcyjnej.<\/p>\n

Druga pozycja to przegl\u0105d systematyczny Kleinera i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w z 2023 roku w Current Neuropharmacology (PMID:37519000), z\u0142o\u017cony z 7 bada\u0144 z randomizacj\u0105 i 1128 uczestnik\u00f3w. U pacjent\u00f3w opornych na leczenie standardowe nabiksimole dodane do dotychczasowej terapii da\u0142y iloraz szans poprawy w numerycznej skali spastyczno\u015bci r\u00f3wny 2,41 (95 procent przedzia\u0142u ufno\u015bci od 1,39 do 4,18). Autorzy zg\u0142osili co najmniej pewne zastrze\u017cenia w analizie ryzyka b\u0142\u0119du systematycznego i zaznaczyli, \u017ce dawka, czas leczenia oraz moment jego rozpocz\u0119cia nie s\u0105 ustalone.<\/p>\n

\n\n\n\n\n\n\n
Praca<\/th>\nModel badania<\/th>\nCo zmierzono<\/th>\nWynik<\/th>\nGranica wyniku<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Torres-Moreno 2018, JAMA Network Open<\/td>\nprzegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105 bada\u0144 z randomizacj\u0105, podw\u00f3jnie \u015blepych i kontrolowanych placebo; 17 bada\u0144, 3161 uczestnik\u00f3w ze stwardnieniem rozsianym<\/td>\nspastyczno\u015b\u0107 oceniana przez samego pacjenta<\/td>\nspadek o 0,25 odchylenia standardowego wobec placebo<\/td>\nautorzy nazwali skuteczno\u015b\u0107 ograniczon\u0105<\/td>\n<\/tr>\n
Kleiner 2023, Current Neuropharmacology<\/td>\nprzegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105 bada\u0144 z randomizacj\u0105; 7 bada\u0144 w metaanalizie, 1128 uczestnik\u00f3w<\/td>\npoprawa w numerycznej skali spastyczno\u015bci przy oporno\u015bci na leczenie standardowe<\/td>\niloraz szans 2,41<\/td>\nco najmniej pewne zastrze\u017cenia w ocenie ryzyka b\u0142\u0119du systematycznego; dawka i czas leczenia nieustalone<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n

Efekt zmierzony w tych metaanalizach opiera si\u0119 na ocenie wystawionej przez pacjenta, a nie na skali wype\u0142nianej przez badaj\u0105cego, i sami autorzy nazywaj\u0105 go ograniczonym. Dow\u00f3d dotyczy jednej choroby, stwardnienia rozsianego, oraz preparat\u00f3w o ustalonym sk\u0142adzie podawanych doustnie albo na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej. Nie ma bada\u0144 sprawdzaj\u0105cych susz konopny opisany nazw\u0105 odmiany, ani w stwardnieniu rozsianym, ani w spastyczno\u015bci o innej przyczynie.<\/p>\n

Czym jest spastyczno\u015b\u0107 i u kogo j\u0105 badano?<\/h2>\n

Spastyczno\u015b\u0107 to zale\u017cny od szybko\u015bci wzrost napi\u0119cia mi\u0119\u015bniowego, powstaj\u0105cy po uszkodzeniu g\u00f3rnego neuronu ruchowego. Objawia si\u0119 oporem przy biernym ruchu oraz bolesnymi skurczami. Obie metaanalizy zebra\u0142y wy\u0142\u0105cznie chorych na stwardnienie rozsiane, wi\u0119c o spastyczno\u015bci po udarze, po urazie rdzenia czy w m\u00f3zgowym pora\u017ceniu dzieci\u0119cym nie m\u00f3wi\u0105 nic.<\/p>\n

Uszkodzenie dr\u00f3g korowo-rdzeniowych odbiera mi\u0119\u015bniom hamowanie, przez co odruch na rozci\u0105ganie staje si\u0119 nadmierny. Chory czuje to jako sztywno\u015b\u0107 ko\u0144czyny, bolesne skurcze nocne i trudno\u015b\u0107 w rozpocz\u0119ciu ruchu. Stwardnienie rozsiane jest tylko jedn\u0105 z przyczyn takiego stanu, bo spastyczno\u015b\u0107 towarzyszy r\u00f3wnie\u017c nast\u0119pstwom udaru, urazom rdzenia kr\u0119gowego i chorobom neuronu ruchowego.<\/p>\n

Zaw\u0119\u017cenie dowodu do jednej choroby nie jest drobiazgiem metodologicznym. Odpowied\u017a na leczenie mierzono u tych 3161 i 1128 os\u00f3b, kt\u00f3re trafi\u0142y do obu przegl\u0105d\u00f3w, a wszystkie mia\u0142y rozpoznane stwardnienie rozsiane. Przeniesienie takiego wyniku na spastyczno\u015b\u0107 o innym pochodzeniu by\u0142oby wnioskiem, kt\u00f3rego \u017cadna z tych prac nie stawia, a pytanie o susz pod konkretn\u0105 nazw\u0105 pada zwykle w\u0142a\u015bnie poza t\u0105 jedn\u0105 chorob\u0105. B\u00f3l neuropatyczny<\/a> ma w tym zestawieniu osobny wpis, poniewa\u017c dow\u00f3d dla niego zbierano w innych badaniach i na innych chorych.<\/p>\n

Kto wystawia ocen\u0119 spastyczno\u015bci w tych badaniach?<\/h2>\n

Pacjent. Poprawa, kt\u00f3r\u0105 podaj\u0105 obie metaanalizy, pochodzi z oceny wystawionej przez chorego, a druga z prac nazywa t\u0119 ocen\u0119 wprost numeryczn\u0105 skal\u0105 spastyczno\u015bci. Skala Ashwortha, kt\u00f3r\u0105 wype\u0142nia badaj\u0105cy po biernym poruszeniu ko\u0144czyn\u0105, mierzy op\u00f3r mi\u0119\u015bnia, a nie odczucie chorego, i to nie ona da\u0142a cytowan\u0105 wy\u017cej liczb\u0119.<\/p>\n

Zmodyfikowana skala Ashwortha ocenia op\u00f3r, jaki mi\u0119sie\u0144 stawia podczas ruchu biernego wykonywanego przez badaj\u0105cego, i przypisuje mu stopie\u0144 na kr\u00f3tkiej skali punktowej. Ocena wystawiana przez chorego pyta o co innego: o to, jak bardzo sztywno\u015b\u0107 przeszkadza mu w ci\u0105gu dnia. Obie miary mog\u0105 rozej\u015b\u0107 si\u0119 w tym samym badaniu, bo nazywaj\u0105 spastyczno\u015bci\u0105 dwie r\u00f3\u017cne rzeczy.<\/p>\n

Wielko\u015b\u0107 0,25 odchylenia standardowego opisuje efekt niewielki. Przedzia\u0142 ufno\u015bci od minus 0,38 do minus 0,13 le\u017cy w ca\u0142o\u015bci po stronie poprawy, lecz ca\u0142y mie\u015bci si\u0119 w zakresie ma\u0142ych warto\u015bci, wi\u0119c wynik istotny statystycznie nie zamienia si\u0119 tu w odczuwaln\u0105 odmian\u0119 losu. Ta sama praca poda\u0142a obok spastyczno\u015bci efekt dla b\u00f3lu r\u00f3wny 0,17 oraz dla zaburze\u0144 czynno\u015bci p\u0119cherza r\u00f3wny 0,11, a wi\u0119c jeszcze mniejszy ni\u017c ten dotycz\u0105cy sztywno\u015bci mi\u0119\u015bni. St\u0105d bierze si\u0119 ostro\u017cny ton pierwszej z metaanaliz. Warto czyta\u0107 te dwie rzeczy razem: kto pyta o skal\u0119 korzy\u015bci, dostaje odpowied\u017a inn\u0105 ni\u017c ten, kto pyta o sam fakt jej istnienia.<\/p>\n

<\/p>\n

Jakie cechy odmiany maj\u0105 tu znaczenie?<\/h2>\n

\u017badne ustalone. Ani chemotyp, ani profil terpenowy pojedynczej odmiany nie zosta\u0142y sprawdzone w spastyczno\u015bci: obie metaanalizy opisuj\u0105 preparaty o ustalonym sk\u0142adzie, podawane doustnie albo na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, a nie susz wydawany w aptece pod nazw\u0105 odmiany. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy jednym a drugim jest tutaj ca\u0142\u0105 tre\u015bci\u0105.<\/p>\n

Rejestr opisuje pozycje suszu przez deklarowan\u0105 zawarto\u015b\u0107 substancji czynnych, a bazy handlowe dok\u0142adaj\u0105 do tego profil zapachowy. \u017badna z tych danych nie zosta\u0142a powi\u0105zana ze spastyczno\u015bci\u0105 w badaniu z grup\u0105 kontroln\u0105, wi\u0119c zdanie o odmianie dobranej pod to wskazanie by\u0142oby wymys\u0142em, nie wnioskiem.<\/p>\n

Same dane o sk\u0142adzie te\u017c nie s\u0105 twardym gruntem. Na 145 pozycji z podanymi udzia\u0142ami sk\u0142adnik\u00f3w zapachowych suma tych udzia\u0142\u00f3w wypada dok\u0142adnie na sto tylko w dwunastu przypadkach, w sze\u015bciu przekracza sto, a najwy\u017csza si\u0119ga 125. Mianownik jest wi\u0119c nieznany i inny w r\u00f3\u017cnych zestawieniach, dlatego udzia\u0142\u00f3w nie podajemy liczbowo.<\/p>\n

Nazwy, pod kt\u00f3rymi susz trafia do obrotu, zbiera kategoria susz<\/a>, a poszczeg\u00f3lne sk\u0142adniki zapachowe opisuj\u0105 osobne wpisy tego zestawienia, cho\u0107by ten po\u015bwi\u0119cony mircenowi<\/a>. Wykaz pozycji obecnych w polskich aptekach prowadzi zestawienie dost\u0119pnych odmian<\/a>.<\/p>\n

Ile trwa dzia\u0142anie po waporyzacji, a ile po po\u0142kni\u0119ciu?<\/h2>\n

Zale\u017cy to od drogi podania, a nie od nazwy odmiany. Rozr\u00f3\u017cnienie wa\u017cy tu wi\u0119cej ni\u017c zwykle, bo obie metaanalizy ocenia\u0142y preparaty po\u0142ykane albo rozpylane na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, czyli drog\u0119 wolniejsz\u0105 i o d\u0142u\u017cszym epizodzie ni\u017c wdech z waporyzatora. Poni\u017csze przedzia\u0142y dotycz\u0105 ca\u0142ej grupy surowca.<\/p>\n

Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej ni\u017c sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z p\u0142uc do krwi niemal natychmiast, wi\u0119c pierwsze odczucia pojawiaj\u0105 si\u0119 po kilku minutach, nasilenie ro\u015bnie jeszcze przez kilkana\u015bcie do trzydziestu minut, a ca\u0142o\u015b\u0107 mija w ci\u0105gu dw\u00f3ch do czterech godzin. Po po\u0142kni\u0119ciu surowiec pokonuje najpierw jelito i w\u0105trob\u0119, wi\u0119c na pierwsze odczucia czeka si\u0119 od p\u00f3\u0142 godziny do dw\u00f3ch, a epizod ci\u0105gnie si\u0119 sze\u015b\u0107, niekiedy osiem godzin. St\u0105d bierze si\u0119 najcz\u0119stsza pomy\u0142ka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, \u017ce nic si\u0119 nie dzieje, i dobierze porcj\u0119, dostanie obie dawki naraz. Powy\u017csze przedzia\u0142y opisuj\u0105 drog\u0119 podania, nie t\u0119 odmian\u0119; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.<\/p>\n

Ma to znaczenie przy czytaniu obu przegl\u0105d\u00f3w. Skoro mierzono w nich podanie doustne oraz podanie na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, opisany wy\u017cej przebieg po wdechu z waporyzatora nie jest tym, co w tych badaniach oceniano. Osobny wpis tego zestawienia<\/a> t\u0142umaczy, dlaczego nastawa urz\u0105dzenia nie r\u00f3wna si\u0119 temperaturze samego surowca.<\/p>\n

<\/p>\n

O czym decyduje lekarz, a o czym pacjent?<\/h2>\n

O wszystkim, co dotyczy leczenia, decyduje lekarz prowadz\u0105cy. W Polsce ten surowiec wydaje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z przepisu lekarza, w kategorii Rpw, a zatwierdzonej listy wskaza\u0144 dla niego nie ma, wi\u0119c to lekarz rozstrzyga, czy si\u0119gn\u0105\u0107 po niego u konkretnego chorego, w jakiej postaci i na jak d\u0142ugo.<\/p>\n

Nabiksimole, czyli standaryzowany wyci\u0105g rozpylany na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, maj\u0105 w Polsce status zarejestrowanego produktu leczniczego, ze wskazaniem zaw\u0119\u017conym do spastyczno\u015bci w stwardnieniu rozsianym u chorych, u kt\u00f3rych wcze\u015bniejsze leczenie nie przynios\u0142o poprawy. Susz konopny takiego zapisu w dokumentacji nie ma, bo pozostaje surowcem, z kt\u00f3rego przygotowuje si\u0119 lek, a nie gotowym preparatem o zbadanym wskazaniu.<\/p>\n

Po stronie pacjenta zostaje to, czego nikt za niego nie zrobi: opis w\u0142asnych objaw\u00f3w, zg\u0142aszanie dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych i trzymanie si\u0119 ustale\u0144 z wizyty. Samodzielna zmiana dawki albo drogi podania wychodzi poza to, co lekarz zaplanowa\u0142. Reklama produkt\u00f3w leczniczych wydawanych na recept\u0119 kierowana do publicznej wiadomo\u015bci jest zabroniona, wi\u0119c ten tekst opisuje stan dowod\u00f3w i na tym poprzestaje. Dost\u0119pno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych pozycji zmienia si\u0119 przy tym w czasie, bo pozwolenia na dopuszczenie surowca s\u0105 terminowe, a dostawy bywaj\u0105 przerywane, wi\u0119c rozmowa w gabinecie dotyczy r\u00f3wnie\u017c tego, co da si\u0119 akurat zrealizowa\u0107 w aptece.<\/p>\n

<\/p>\n

Jakie dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane zg\u0142aszano w badaniach nad tym wskazaniem?<\/h2>\n

Cz\u0119stsze ni\u017c przy placebo. W przegl\u0105dzie systematycznym z metaanaliz\u0105 17 bada\u0144 z randomizacj\u0105, podw\u00f3jnie \u015blepych i kontrolowanych placebo, ryzyko zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych og\u00f3\u0142em by\u0142o 1,72 raza wy\u017csze, a wycofa\u0144 z badania z ich powodu 2,95 raza wy\u017csze. Dla ci\u0119\u017ckich zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych r\u00f3\u017cnica nie by\u0142a istotna.<\/p>\n

Obie te warto\u015bci s\u0105 ilorazami ryzyka wobec placebo, a nie cz\u0119sto\u015bci\u0105 pojedynczego objawu. M\u00f3wi\u0105, ile razy cz\u0119\u015bciej zdarzenie wyst\u0105pi\u0142o w grupie otrzymuj\u0105cej kannabinoidy, i nic ponad to. Wycofania z badania s\u0105 przy tym miar\u0105 mocniejsz\u0105 od samej liczby zg\u0142osze\u0144, bo za ka\u017cdym stoi decyzja o przerwaniu udzia\u0142u. Baza dowodowa tego zestawienia nie niesie osobnych liczb dla bezpiecze\u0144stwa z przegl\u0105du z 2023 roku, wi\u0119c obie warto\u015bci powy\u017cej pochodz\u0105 z pracy z 2018 roku.<\/p>\n

Zg\u0142oszenia o dzia\u0142aniach niepo\u017c\u0105danych zbiera si\u0119 dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, wi\u0119c poni\u017csze dotyczy suszu konopnego jako grupy surowc\u00f3w. Powtarzaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim sucho\u015b\u0107 w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane s\u0105 zawroty g\u0142owy przy szybkiej pionizacji, ospa\u0142o\u015b\u0107 w ci\u0105gu dnia i przej\u015bciowe pogorszenie pami\u0119ci \u015bwie\u017cej, a tak\u017ce niepok\u00f3j nasilaj\u0105cy si\u0119 wraz z dawk\u0105. Osobn\u0105 spraw\u0105 s\u0105 leki przyjmowane r\u00f3wnolegle, zw\u0142aszcza uspokajaj\u0105ce i wp\u0142ywaj\u0105ce na krzepni\u0119cie: ich ocena wymaga znajomo\u015bci ca\u0142ej listy preparat\u00f3w, nie opisu ro\u015bliny. Cz\u0119sto\u015bci tych objaw\u00f3w nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielaj\u0105 ich na poszczeg\u00f3lne produkty.<\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o spastyczno\u015b\u0107 i konopie<\/h2>\n

Czy susz opisany nazw\u0105 odmiany by\u0142 badany w spastyczno\u015bci?<\/h3>\n

Nie. Obie metaanalizy ocenia\u0142y preparaty o ustalonym sk\u0142adzie podawane doustnie albo na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej. Dla suszu wydawanego pod nazw\u0105 odmiany takich bada\u0144 nie ma, ani w stwardnieniu rozsianym, ani w spastyczno\u015bci o innym pochodzeniu.<\/p>\n

Co znaczy poprawa o 0,25 odchylenia standardowego?<\/h3>\n

Tyle, \u017ce r\u00f3\u017cnica wobec placebo by\u0142a niewielka. Odchylenie standardowe opisuje rozrzut wynik\u00f3w w badanej grupie, a \u0107wier\u0107 tego rozrzutu to przesuni\u0119cie ma\u0142e, cho\u0107 w tej metaanalizie istotne statystycznie. Autorzy pracy z 2018 roku nazwali skuteczno\u015b\u0107 ograniczon\u0105.<\/p>\n

Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 ocena pacjenta od skali wype\u0142nianej przez badaj\u0105cego?<\/h3>\n

Ocena pacjenta opisuje odczucie sztywno\u015bci w codziennym \u017cyciu, a skala Ashwortha opisuje op\u00f3r mi\u0119\u015bnia przy ruchu biernym wykonywanym przez badaj\u0105cego. Cytowana poprawa pochodzi z pierwszej z tych miar, nie z drugiej.<\/p>\n

Czy nabiksimole to to samo co susz konopny?<\/h3>\n

Nie. Nabiksimole s\u0105 zarejestrowanym produktem leczniczym o ustalonym sk\u0142adzie, rozpylanym na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej. Susz konopny jest surowcem farmaceutycznym o deklarowanej zawarto\u015bci substancji czynnych, bez zatwierdzonego wskazania.<\/p>\n

Jak cz\u0119sto zg\u0142aszano dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane w tych badaniach?<\/h3>\n

W przegl\u0105dzie z 2018 roku ryzyko zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych og\u00f3\u0142em by\u0142o 1,72 raza wy\u017csze ni\u017c przy placebo, a wycofa\u0144 z badania z ich powodu 2,95 raza wy\u017csze. Dla ci\u0119\u017ckich zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych r\u00f3\u017cnica nie by\u0142a istotna.<\/p>\n

Czy ten tekst zast\u0119puje rozmow\u0119 z lekarzem?<\/h3>\n

Nie. Opisuje stan dowod\u00f3w naukowych i nie jest porad\u0105 terapeutyczn\u0105. O rozpoznaniu, o wyborze leczenia i o jego prowadzeniu rozstrzyga lekarz prowadz\u0105cy, a susz konopny wydawany jest wy\u0142\u0105cznie z przepisu lekarza.<\/p>\n