{"id":70013,"date":"2026-06-22T14:49:03","date_gmt":"2026-06-22T12:49:03","guid":{"rendered":"https:\/\/ubucha.pl\/?p=70013"},"modified":"2026-08-08T11:54:30","modified_gmt":"2026-08-08T09:54:30","slug":"suplementy-dla-seniorow-co-jest-bezpieczne-co-pomaga-i-czego-absolutnie-unikac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/suplementy-dla-seniorow-co-jest-bezpieczne-co-pomaga-i-czego-absolutnie-unikac\/","title":{"rendered":"Supplements for Seniors: What is Safe, What Helps, and What to Absolutely Avoid"},"content":{"rendered":"<p><script type=\"application\/ld+json\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"FAQPage\",\"@id\":\"https:\/\/ubucha.pl\/suplementy-dla-seniorow-co-jest-bezpieczne-co-pomaga-i-czego-absolutnie-unikac\/#faq\",\"mainEntityOfPage\":\"https:\/\/ubucha.pl\/suplementy-dla-seniorow-co-jest-bezpieczne-co-pomaga-i-czego-absolutnie-unikac\/\",\"mainEntity\":[{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Kt\u00f3re suplementy maj\u0105 najlepsze dowody u os\u00f3b po 65. roku \u017cycia?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Najmocniej udokumentowana jest witamina D, dla kt\u00f3rej polskie wytyczne z 2023 roku podaj\u0105 konkretne dawki zale\u017cne od wieku. Dla kwas\u00f3w omega-3 badanie VITAL na 25 871 uczestnikach nie wykaza\u0142o spadku liczby powa\u017cnych zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych, ale odnotowa\u0142o mniej zawa\u0142\u00f3w. Reszta wymaga potwierdzenia niedoboru badaniem.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy witamina K2 jest bezpieczna przy warfarynie lub acenokumarolu?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Problemem nie jest sama witamina K, tylko zmiana jej poda\u017cy. W badaniu holenderskiej poradni przeciwzakrzepowej osoby o niskiej zwyczajowej poda\u017cy witaminy K cz\u0119\u015bciej mia\u0142y INR poni\u017cej zakresu terapeutycznego. Rozpocz\u0119cie lub odstawienie preparatu z K2 to w\u0142a\u015bnie taka zmiana, wi\u0119c wymaga uzgodnienia z lekarzem prowadz\u0105cym leczenie.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy metformina obni\u017ca poziom witaminy B12?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"W badaniu DPPOS niski poziom B12 po pi\u0119ciu latach stwierdzono u 4,3% os\u00f3b przyjmuj\u0105cych metformin\u0119 wobec 2,3% w grupie placebo. Ka\u017cdy rok stosowania metforminy zwi\u0119ksza\u0142 szanse niedoboru (OR 1,13). Autorzy zalecaj\u0105 rozwa\u017cenie rutynowej kontroli B12 u pacjent\u00f3w leczonych metformin\u0105.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Ile witaminy D zalecaj\u0105 polskie wytyczne seniorom?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Wytyczne z 2023 roku podaj\u0105 dla os\u00f3b w wieku 65-75 lat cholekalcyferol 1000-2000 IU dziennie przez ca\u0142y rok, a powy\u017cej 75. roku \u017cycia 2000-4000 IU dziennie. Za st\u0119\u017cenie optymalne 25(OH)D uznaj\u0105 30-50 ng\/ml, a za niedob\u00f3r warto\u015bci poni\u017cej 20 ng\/ml.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy omega-3 zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko krwawienia?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"W badaniu VITAL 25 871 uczestnik\u00f3w przyjmowa\u0142o 1 g kwas\u00f3w omega-3 dziennie przez median\u0119 5,3 roku i autorzy nie odnotowali nadmiaru krwawie\u0144 ani innych powa\u017cnych zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych. Przy leczeniu przeciwzakrzepowym dawk\u0119 i tak warto uzgodni\u0107 z lekarzem, bo badanie nie testowa\u0142o dawek wysokich.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy mi\u0142orz\u0105b japo\u0144ski naprawd\u0119 zwi\u0119ksza ryzyko krwawie\u0144?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Metaanaliza 18 bada\u0144 z udzia\u0142em 1985 os\u00f3b nie wykaza\u0142a istotnego wp\u0142ywu standaryzowanego wyci\u0105gu z mi\u0142orz\u0119bu na agregacj\u0119 p\u0142ytek, st\u0119\u017cenie fibrynogenu, APTT ani czas protrombinowy. Autorzy nie potwierdzili podwy\u017cszonego ryzyka krwawienia. Opisy pojedynczych przypadk\u00f3w istniej\u0105, wi\u0119c lekarz powinien wiedzie\u0107 o suplemencie.\"}}]}]}<\/script><\/p>\n<p>Po 65. roku \u017cycia rzadko chodzi o sam niedob\u00f3r. Cz\u0119\u015bciej chodzi o to, co suplement zrobi z lekami, kt\u00f3re i tak ju\u017c bierzesz. W reprezentatywnym badaniu Amerykan\u00f3w w wieku 62-85 lat odsetek os\u00f3b przyjmuj\u0105cych pi\u0119\u0107 lub wi\u0119cej lek\u00f3w na recept\u0119 wzr\u00f3s\u0142 w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat z 30,6% do 35,8%, a odsetek si\u0119gaj\u0105cych po suplementy diety z 51,8% do 63,7%. W tym samym czasie odsetek os\u00f3b nara\u017conych na powa\u017cn\u0105 interakcj\u0119 lekow\u0105 podwoi\u0142 si\u0119, z 8,4% do 15,1% (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/26998708\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Qato i wsp., JAMA Internal Medicine, 2016<\/a>). Poni\u017cej znajdziesz to, co da si\u0119 podeprze\u0107 badaniem: gdzie suplementacja u seniora ma dowody, gdzie zmienia st\u0119\u017cenie leku we krwi i czego dane nie potwierdzaj\u0105, mimo \u017ce kr\u0105\u017cy po poradnikach.<\/p>\n<blockquote><p><strong>KLUCZOWE INFORMACJE<\/strong><br \/>\u2022 Odsetek os\u00f3b w wieku 62-85 lat nara\u017conych na powa\u017cn\u0105 interakcj\u0119 lekow\u0105 wzr\u00f3s\u0142 z 8,4% do 15,1% w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat (Qato i wsp., JAMA Intern Med, 2016).<br \/>\u2022 Dziurawiec indukuje CYP3A4 i glikoprotein\u0119 P, przez co obni\u017ca st\u0119\u017cenie warfaryny, digoksyny i cyklosporyny (Nicolussi i wsp., 2020).<br \/>\u2022 Polskie wytyczne z 2023 roku podaj\u0105 1000-2000 IU witaminy D dziennie w wieku 65-75 lat i 2000-4000 IU powy\u017cej 75. roku \u017cycia.<br \/>\u2022 Witamina E od 400 IU dziennie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wzrostem \u015bmiertelno\u015bci ca\u0142kowitej w metaanalizie 19 bada\u0144 (Miller i wsp., 2005).<\/p><\/blockquote>\n<h2>Dlaczego u seniora wi\u0119kszym ryzykiem s\u0105 interakcje ni\u017c niedobory?<\/h2>\n<p>Bo suplement nie dzia\u0142a w pr\u00f3\u017cni. W pr\u00f3bie Qato i wsp. z 2016 roku 35,8% os\u00f3b w wieku 62-85 lat przyjmowa\u0142o co najmniej pi\u0119\u0107 lek\u00f3w na recept\u0119, a 63,7% stosowa\u0142o suplementy diety. Odsetek nara\u017conych na powa\u017cn\u0105 interakcj\u0119 lekow\u0105 si\u0119gn\u0105\u0142 15,1%.<\/p>\n<p>Zestawienie z tego samego badania pokazuje, dlaczego to nie jest problem teoretyczny. W ci\u0105gu pi\u0119ciu lat stosowanie statyn wzros\u0142o z 33,8% do 46,2%, lek\u00f3w przeciwp\u0142ytkowych z 32,8% do 43,0%, a oleju rybiego z 4,7% do 18,6%. Trzy preparaty coraz cz\u0119\u015bciej l\u0105duj\u0105 w tej samej szufladzie, a dwa pierwsze maj\u0105 udokumentowane interakcje z popularnymi zio\u0142ami.<\/p>\n<p>Do tego dochodzi zmiana farmakokinetyki. Z wiekiem spada filtracja k\u0142\u0119buszkowa, wi\u0119c substancje wydalane przez nerki, w tym potas i magnez, d\u0142u\u017cej utrzymuj\u0105 si\u0119 w organizmie. Wolniejszy metabolizm w\u0105trobowy oznacza, \u017ce ka\u017cdy induktor lub inhibitor enzym\u00f3w w\u0105trobowych ma wi\u0119ksze pole do popisu. To nie argument przeciwko suplementacji, tylko za dok\u0142adaniem preparat\u00f3w pojedynczo.<\/p>\n<p>Zauwa\u017cyli\u015bmy przy zbieraniu materia\u0142\u00f3w, \u017ce sama metoda badania Qato jest pouczaj\u0105ca. Ankieterzy nie pytali o list\u0119 z pami\u0119ci, tylko ogl\u0105dali opakowania w domu pacjenta. Przy wizycie u lekarza dzia\u0142a to tak samo: torba z opakowaniami m\u00f3wi wi\u0119cej ni\u017c odpowied\u017a &#8222;bior\u0119 co\u015b na serce i witaminy&#8221;.<\/p>\n<h2>Kt\u00f3re suplementy najcz\u0119\u015bciej zmieniaj\u0105 dzia\u0142anie lek\u00f3w?<\/h2>\n<p>Sze\u015b\u0107 grup wraca w pi\u015bmiennictwie u os\u00f3b starszych najcz\u0119\u015bciej: dziurawiec, \u017ce\u0144-sze\u0144, preparaty z potasem, witamina K, minera\u0142y wi\u0105\u017c\u0105ce leki w przewodzie pokarmowym oraz kwasy omega-3. Poni\u017csza tabela zestawia mechanizm z konkretnym \u017ar\u00f3d\u0142em.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;margin:1.5rem 0;\">\n<table style=\"min-width:640px;border-collapse:collapse;width:100%;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Suplement<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Leki, kt\u00f3rych dotyczy<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Co pokazuje \u017ar\u00f3d\u0142o<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Dziurawiec<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">warfaryna, digoksyna, symwastatyna, cyklosporyna, doustne \u015brodki antykoncepcyjne<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">indukcja CYP3A4 i glikoproteiny P przez aktywacj\u0119 PXR (Nicolussi 2020)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">\u017be\u0144-sze\u0144 ameryka\u0144ski<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">warfaryna<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">badanie z randomizacj\u0105 u 20 os\u00f3b: szczytowy INR spad\u0142 o 0,19 po dw\u00f3ch tygodniach (Yuan 2004)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Preparaty z potasem<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">inhibitory ACE, sartany, diuretyki oszcz\u0119dzaj\u0105ce potas, NLPZ, trimetoprim<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">preparaty zawieraj\u0105ce potas to osobna grupa przyczyn hiperkaliemii polekowej (Ben Salem 2014)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Witamina K, w tym K2 MK-7<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">warfaryna, acenokumarol<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">zmiana poda\u017cy witaminy K przek\u0142ada si\u0119 na wahania INR (Rombouts 2010)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Wap\u0144 i \u017celazo<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">lewotyroksyna, antybiotyki chinolonowe<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">spadek fT4 i wzrost TSH przy jednoczesnym przyjmowaniu (Singh 2000, Campbell 1992)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Omega-3 EPA i DHA<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">leki przeciwzakrzepowe i przeciwp\u0142ytkowe<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">przy 1 g dziennie w badaniu VITAL nie odnotowano nadmiaru krwawie\u0144 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/30415637\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Manson 2019<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>Z tabeli p\u0142yn\u0105 dwa wnioski. Cz\u0119\u015b\u0107 pozycji dzia\u0142a w obie strony: \u017ce\u0144-sze\u0144 os\u0142abia warfaryn\u0119, wi\u0119c ryzykiem jest zakrzep, a nie krwotok. Przy minera\u0142ach problemem bywa za\u015b nie substancja, tylko godzina przyj\u0119cia.<\/p>\n<h2>Dlaczego dziurawiec jest osobnym problemem przy wielu lekach?<\/h2>\n<p>Dziurawiec to jeden z najsilniejszych ro\u015blinnych induktor\u00f3w enzymatycznych opisanych u ludzi. Aktywuje receptor PXR, a przez niego zwi\u0119ksza aktywno\u015b\u0107 cytochromu CYP3A4 i glikoproteiny P. Skutek jest odwrotny do intuicyjnego: lek nie dzia\u0142a mocniej, tylko s\u0142abiej, bo szybciej znika z krwi.<\/p>\n<p>Skala tego zjawiska jest znana z twardych przypadk\u00f3w. W 2000 roku interakcja dziurawca z cyklosporyn\u0105 doprowadzi\u0142a do ostrego odrzucenia przeszczepu u dw\u00f3ch pacjent\u00f3w po transplantacji serca (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/31742659\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Nicolussi i wsp., British Journal of Pharmacology, 2020<\/a>). Ten sam przegl\u0105d wymienia zmienion\u0105 farmakokinetyk\u0119 digoksyny, takrolimusu, indynawiru, warfaryny, alprazolamu, symwastatyny oraz doustnych \u015brodk\u00f3w antykoncepcyjnych. Szerszy przegl\u0105d systematyczny, obejmuj\u0105cy 128 opis\u00f3w przypadk\u00f3w i 80 bada\u0144 klinicznych, dok\u0142ada do listy atorwastatyn\u0119, omeprazol, werapamil i nifedypin\u0119 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/19719333\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Izzo i Ernst, Drugs, 2009<\/a>).<\/p>\n<p>Jest jeszcze haczyk, kt\u00f3ry utrudnia ocen\u0119 ryzyka na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Si\u0142a indukcji CYP3A4 koreluje z zawarto\u015bci\u0105 hyperforyny w preparacie, a ta r\u00f3\u017cni si\u0119 mi\u0119dzy produktami. Dwa opakowania z t\u0105 sam\u0105 nazw\u0105 ro\u015bliny na etykiecie nie musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 tak samo. Wi\u0119cej o zderzeniach zi\u00f3\u0142 z lekami znajdziesz we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/jakich-ziol-nie-mozna-laczyc-przyklady-niewskazanych-polaczen-miedzy-ziolami-oraz-interakcje-ziol-z-lekami-kompleksowy-przewodnik\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">niewskazanych po\u0142\u0105czeniach mi\u0119dzy zio\u0142ami a lekami<\/a>.<\/p>\n<h2>Jak wap\u0144 i \u017celazo wp\u0142ywaj\u0105 na wch\u0142anianie lek\u00f3w?<\/h2>\n<p>Wi\u0105\u017c\u0105 lek w jelicie, zanim zd\u0105\u017cy si\u0119 wch\u0142on\u0105\u0107. W badaniu u 20 os\u00f3b z niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy przyjmowanie 1200 mg wapnia elementarnego w postaci w\u0119glanu razem z lewotyroksyn\u0105 przez trzy miesi\u0105ce obni\u017cy\u0142o \u015brednie st\u0119\u017cenia wolnej i ca\u0142kowitej tyroksyny (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/10838651\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Singh i wsp., JAMA, 2000<\/a>).<\/p>\n<p>\u017belazo robi to samo, i to wyra\u017aniej. U 14 pacjent\u00f3w z niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy jednoczesne przyjmowanie 300 mg siarczanu \u017celaza z tyroksyn\u0105 przez 12 tygodni podnios\u0142o \u015brednie TSH z 1,6 do 5,4 mU\/l, a u dziewi\u0119ciu z nich nasili\u0142y si\u0119 objawy niedoczynno\u015bci (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/1443969\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Campbell i wsp., Annals of Internal Medicine, 1992<\/a>).<\/p>\n<p>Antybiotyki chinolonowe maj\u0105 ten sam problem. Przegl\u0105d systematyczny 109 bada\u0144 nad 22 chinolonami wykaza\u0142, \u017ce wszystkie analizowane substancje z tej grupy trac\u0105 biodost\u0119pno\u015b\u0107 podawane razem z lekami zoboj\u0119tniaj\u0105cymi i suplementami mineralnymi. Mleko obni\u017ca\u0142o wch\u0142anianie u po\u0142owy badanych chinolon\u00f3w, najmocniej przy cyprofloksacynie, a sok pomara\u0144czowy wzbogacany wapniem pogarsza\u0142 biodost\u0119pno\u015b\u0107 cyprofloksacyny i lewofloksacyny (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/38807006\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Wiesner i wsp., Clinical Pharmacokinetics, 2024<\/a>). Odst\u0119p czasowy mi\u0119dzy lekiem a minera\u0142em to zmienna, kt\u00f3r\u0105 te badania modyfikowa\u0142y, wi\u0119c o konkretny interwa\u0142 zapytaj farmaceut\u0119.<\/p>\n<h2>Kiedy potas i witamina K wymagaj\u0105 rozmowy z lekarzem?<\/h2>\n<p>Zawsze, gdy w tle s\u0105 leki na nadci\u015bnienie albo leczenie przeciwzakrzepowe. Hiperkaliemia, czyli st\u0119\u017cenie potasu w surowicy powy\u017cej 5,0 mmol\/l, ma w codziennej praktyce najcz\u0119\u015bciej przyczyn\u0119 polekow\u0105, a preparaty zawieraj\u0105ce potas figuruj\u0105 w przegl\u0105dach jako osobna grupa jej przyczyn.<\/p>\n<p>Mechanizm dotyczy lek\u00f3w, kt\u00f3re senior cz\u0119sto bierze latami. Hamowanie osi renina-angiotensyna-aldosteron ogranicza wydalanie potasu przez nerki, wi\u0119c inhibitory ACE, sartany i antagoni\u015bci aldosteronu podnosz\u0105 jego st\u0119\u017cenie. To samo robi\u0105 diuretyki oszcz\u0119dzaj\u0105ce potas, niesteroidowe leki przeciwzapalne, heparyny oraz trimetoprim (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/25047526\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Ben Salem i wsp., Drug Safety, 2014<\/a>). Popularne preparaty typu magnez z potasem trafiaj\u0105 w to samo miejsce, a potas bywa na etykiecie drobnym drukiem.<\/p>\n<p>Z witamin\u0105 K sprawa wygl\u0105da inaczej, ni\u017c sugeruje potoczny zakaz. W badaniu pacjent\u00f3w holenderskiej poradni przeciwzakrzepowej osoby o niskiej zwyczajowej poda\u017cy witaminy K mia\u0142y wy\u017csze ryzyko INR poni\u017cej zakresu terapeutycznego, a w tej grupie niedawne spo\u017cycie by\u0142o u chorych dwukrotnie wy\u017csze ni\u017c w grupie kontrolnej, 164 wobec 85 \u00b5g dziennie. Autorzy wnioskuj\u0105, \u017ce sta\u0142a, wystarczaj\u0105ca poda\u017c stabilizuje INR wobec przypadkowych waha\u0144 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/20151978\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Rombouts i wsp., British Journal of Haematology, 2010<\/a>). Problemem jest wi\u0119c skok, a rozpocz\u0119cie lub odstawienie preparatu z K2 to dok\u0142adnie taki skok.<\/p>\n<h2>Co polskie wytyczne m\u00f3wi\u0105 o witaminie D po 65. roku \u017cycia?<\/h2>\n<p>Podaj\u0105 osobne dawki dla dw\u00f3ch przedzia\u0142\u00f3w wieku. Wytyczne z 2023 roku zalecaj\u0105 osobom w wieku 65-75 lat cholekalcyferol w dawce 1000-2000 IU dziennie przez ca\u0142y rok, a osobom powy\u017cej 75. roku \u017cycia 2000-4000 IU dziennie, w obu przypadkach z uwzgl\u0119dnieniem masy cia\u0142a i poda\u017cy z diety.<\/p>\n<p>Uzasadnienie jest fizjologiczne. Sk\u00f3ra osoby starszej syntetyzuje witamin\u0119 D mniej wydajnie, a w starszej grupie wiekowej dok\u0142ada si\u0119 do tego mo\u017cliwe zaburzenie wch\u0142aniania i zmieniony metabolizm. Dokument definiuje te\u017c progi laboratoryjne: st\u0119\u017cenie 25(OH)D poni\u017cej 20 ng\/ml oznacza niedob\u00f3r, 20-30 ng\/ml stan suboptymalny, a 30-50 ng\/ml warto\u015b\u0107 optymaln\u0105 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/36771403\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">P\u0142udowski i wsp., Nutrients, 2023<\/a>). Popularna w internecie granica 60 ng\/ml nie pochodzi z tego konsensusu.<\/p>\n<p>Jest jeszcze poprawka, o kt\u00f3rej \u0142atwo zapomnie\u0107. Przy oty\u0142o\u015bci, definiowanej u doros\u0142ych i senior\u00f3w jako BMI powy\u017cej 30, dokument m\u00f3wi o zwykle dwukrotnie wy\u017cszej dawce ni\u017c u r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w z prawid\u0142ow\u0105 mas\u0105 cia\u0142a. To argument za oznaczeniem 25(OH)D zamiast zgadywania. Jak \u0142\u0105czy\u0107 D3 z witamin\u0105 K2, opisali\u015bmy osobno we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/witamina-d3-i-k2-dlaczego-warto-je-laczyc-i-jak-dawkowac-2026\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">witaminie D3 i K2<\/a>.<\/p>\n<h2>Dlaczego niedob\u00f3r witaminy B12 u senior\u00f3w bywa polekowy?<\/h2>\n<p>Bo dwa bardzo popularne po 65. roku \u017cycia leki upo\u015bledzaj\u0105 jej przyswajanie. W badaniu DPPOS niski poziom B12 po pi\u0119ciu latach stwierdzono u 4,3% os\u00f3b przyjmuj\u0105cych metformin\u0119 wobec 2,3% w grupie placebo, a wyniki niskie i graniczne razem u 19,1% wobec 9,5%.<\/p>\n<p>Po trzynastu latach r\u00f3\u017cnica utrzymywa\u0142a si\u0119 dla wynik\u00f3w niskich i granicznych, 20,3% wobec 15,6%. Ka\u017cdy rok stosowania metforminy podnosi\u0142 szanse niedoboru o 13% (OR 1,13; 95% CI 1,06-1,20), a neuropatia cz\u0119\u015bciej wyst\u0119powa\u0142a u os\u00f3b leczonych metformin\u0105 z niskim poziomem B12. Autorzy pisz\u0105 wprost, \u017ce rutynowa kontrola st\u0119\u017cenia B12 u pacjent\u00f3w na metforminie zas\u0142uguje na rozwa\u017cenie (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/26900641\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Aroda i wsp., Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2016<\/a>).<\/p>\n<p>Druga grupa to leki hamuj\u0105ce wydzielanie kwasu \u017co\u0142\u0105dkowego. W analizie 25 956 os\u00f3b z rozpoznanym niedoborem B12 i 184 199 os\u00f3b bez niego, przyjmowanie inhibitor\u00f3w pompy protonowej przez co najmniej dwa lata wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ilorazem szans 1,65 (95% CI 1,58-1,73), a lek\u00f3w blokuj\u0105cych receptor H2 z ilorazem 1,25 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/24327038\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Lam i wsp., JAMA, 2013<\/a>). Objawy niedoboru bywaj\u0105 ma\u0142o charakterystyczne, co rozwijamy we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/witamina-b12-a-energia-dlaczego-niedobor-nie-daje-oczywistych-objawow-i-jak-go-sprawdzic\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">niedoborze B12<\/a>.<\/p>\n<h2>Kt\u00f3re suplementy maj\u0105 u seniora dane o skuteczno\u015bci?<\/h2>\n<p>Najwi\u0119cej maj\u0105 witamina D i witamina B12, z powod\u00f3w opisanych wy\u017cej. Dla kwas\u00f3w omega-3 obraz jest mieszany, a dla kolagenu w\u0105ski, cho\u0107 konkretny. Reszta popularnych preparat\u00f3w geriatrycznych opiera si\u0119 na danych obserwacyjnych albo na przegl\u0105dach narracyjnych, a nie na du\u017cych badaniach z randomizacj\u0105.<\/p>\n<p>Badanie VITAL obj\u0119\u0142o 25 871 os\u00f3b przyjmuj\u0105cych 1 g omega-3 dziennie przez median\u0119 5,3 roku. G\u0142\u00f3wny punkt ko\u0144cowy, czyli liczba powa\u017cnych zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych, nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od placebo, iloraz hazardu 0,92 (95% CI 0,80-1,06). W\u015br\u00f3d drugorz\u0119dowych wynik\u00f3w liczba zawa\u0142\u00f3w serca by\u0142a jednak ni\u017csza, iloraz hazardu 0,72 (95% CI 0,59-0,90), a autorzy nie odnotowali nadmiaru krwawie\u0144 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/30415637\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Manson i wsp., NEJM, 2019<\/a>). Szerzej rozpisali\u015bmy to we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/omega-3-wlasciwosci-i-dawkowanie-kiedy-naprawde-warto-brac-kwasy-tluszczowe\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">dawkowaniu omega-3<\/a>.<\/p>\n<p>Kolagen ma metaanaliz\u0119 bada\u0144 z randomizacj\u0105 w chorobie zwyrodnieniowej staw\u00f3w. Wykaza\u0142a ona popraw\u0119 \u0142\u0105cznego wyniku w skali WOMAC oraz podskali sztywno\u015bci, natomiast podskale b\u00f3lu i sprawno\u015bci nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od placebo w spos\u00f3b znamienny statystycznie (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/30368550\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Garc\u00eda-Coronado i wsp., International Orthopaedics, 2019<\/a>). To wynik w\u0105ski, wi\u0119c warto go traktowa\u0107 jako obietnic\u0119 mniejszej sztywno\u015bci, a nie zamiennik leczenia b\u00f3lu.<\/p>\n<h2>Czy wysokie dawki wapnia obci\u0105\u017caj\u0105 serce?<\/h2>\n<p>Dane s\u0105 sprzeczne i to jest uczciwa odpowied\u017a. Metaanaliza 15 bada\u0144 z randomizacj\u0105 wykaza\u0142a, \u017ce wap\u0144 w dawce od 500 mg dziennie, podawany bez witaminy D, wi\u0105za\u0142 si\u0119 z wy\u017cszym ryzykiem zawa\u0142u serca: iloraz hazardu 1,31 przy danych indywidualnych i ryzyko wzgl\u0119dne 1,27 przy danych zbiorczych.<\/p>\n<p>Ta praca (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/20671013\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Bolland i wsp., BMJ, 2010<\/a>) uruchomi\u0142a dyskusj\u0119, kt\u00f3ra trwa do dzi\u015b. P\u00f3\u017aniejszy przegl\u0105d systematyczny, obejmuj\u0105cy cztery badania z randomizacj\u0105 i 27 bada\u0144 obserwacyjnych, nie znalaz\u0142 r\u00f3\u017cnicy w liczbie zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych ani w \u015bmiertelno\u015bci mi\u0119dzy grupami przyjmuj\u0105cymi wap\u0144 a placebo. Wniosek autor\u00f3w brzmi: spo\u017cycie wapnia mieszcz\u0105ce si\u0119 w g\u00f3rnych dopuszczalnych granicach, czyli 2000-2500 mg dziennie, nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem sercowo-naczyniowym u og\u00f3lnie zdrowych doros\u0142ych (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/27776363\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Chung i wsp., Annals of Internal Medicine, 2016<\/a>). Warto wiedzie\u0107, \u017ce przegl\u0105d finansowa\u0142a National Osteoporosis Foundation.<\/p>\n<p>Praktyczna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi wynikami sprowadza si\u0119 do sumy. Sygna\u0142 ryzyka pojawi\u0142 si\u0119 przy suplemencie podawanym bez witaminy D i znikn\u0105\u0142, gdy liczono ca\u0142kowit\u0105 poda\u017c w granicach normy. Sensowne wnioski s\u0105 dwa: licz wap\u0144 z diety razem z tym z tabletki, a przy chorobie serca om\u00f3w dawk\u0119 z lekarzem, zamiast dok\u0142ada\u0107 j\u0105 na zapas.<\/p>\n<h2>Czego naprawd\u0119 unika\u0107, a czego badania nie potwierdzaj\u0105?<\/h2>\n<p>Cztery ostrze\u017cenia maj\u0105 za sob\u0105 du\u017ce badania z randomizacj\u0105, a jedno bardzo popularne, jak si\u0119 okazuje, nie ma. Warto rozdzieli\u0107 te dwa zbiory, bo zakaz bez pokrycia psuje wiarygodno\u015b\u0107 tych, kt\u00f3re pokrycie maj\u0105.<\/p>\n<p>Witamina E w dawce od 400 IU dziennie wypada najgorzej. Metaanaliza 19 bada\u0144 z udzia\u0142em 135 967 os\u00f3b wykaza\u0142a wzrost \u015bmiertelno\u015bci ca\u0142kowitej o 39 zgon\u00f3w na 10 000 os\u00f3b (95% CI 3-74) i zale\u017cno\u015b\u0107 od dawki powy\u017cej 150 IU dziennie (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15537682\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Miller i wsp., Annals of Internal Medicine, 2005<\/a>). W badaniu SELECT u 35 533 m\u0119\u017cczyzn ta sama dawka wi\u0105za\u0142a si\u0119 z wy\u017cszym ryzykiem raka prostaty, iloraz hazardu 1,17 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21990298\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Klein i wsp., JAMA, 2011<\/a>). Beta-karoten z witamin\u0105 A u palaczy podni\u00f3s\u0142 ryzyko raka p\u0142uca do 1,28, przez co badanie CARET przerwano 21 miesi\u0119cy przed planem (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/8602180\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Omenn i wsp., NEJM, 1996<\/a>). Zbiorczo w 47 badaniach o niskim ryzyku b\u0142\u0119du antyoksydanty zwi\u0119ksza\u0142y \u015bmiertelno\u015b\u0107, ryzyko wzgl\u0119dne 1,05 (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/17327526\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Bjelakovic i wsp., JAMA, 2007<\/a>). Efedryna podnosi od 2,2 do 3,6 razy szanse objaw\u00f3w psychiatrycznych i ko\u0142atania serca przy chudni\u0119ciu rz\u0119du 0,9 kg miesi\u0119cznie (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/12672771\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Shekelle i wsp., JAMA, 2003<\/a>).<\/p>\n<p>A teraz zakaz, kt\u00f3rego nie potwierdzono. Metaanaliza 18 bada\u0144 z randomizacj\u0105 u 1985 os\u00f3b nie wykaza\u0142a istotnego wp\u0142ywu standaryzowanego wyci\u0105gu z mi\u0142orz\u0119bu japo\u0144skiego na agregacj\u0119 p\u0142ytek, st\u0119\u017cenie fibrynogenu, APTT ani czas protrombinowy, a autorzy nie potwierdzili podwy\u017cszonego ryzyka krwawienia (<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21923430\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Kellermann i Kloft, Pharmacotherapy, 2011<\/a>). Opisy pojedynczych przypadk\u00f3w istniej\u0105, wi\u0119c lekarz powinien wiedzie\u0107 o preparacie, ale twarde &#8222;nigdy przy antykoagulantach&#8221; nie wynika z danych.<\/p>\n<h2>Jak zrobi\u0107 przegl\u0105d lek\u00f3w i co sprawdzi\u0107 na etykiecie?<\/h2>\n<p>Zacznij od opakowa\u0144, nie od listy z pami\u0119ci. Zabierz na wizyt\u0119 wszystko, co przyjmujesz przynajmniej raz w tygodniu, \u0142\u0105cznie z preparatami bez recepty i zio\u0142ami. Popro\u015b lekarza albo farmaceut\u0119 o sprawdzenie trzech rzeczy: potasu, witaminy K oraz minera\u0142\u00f3w wymagaj\u0105cych odst\u0119pu czasowego od leku.<\/p>\n<p>Na etykiecie sprawdzaj zawarto\u015b\u0107 na porcj\u0119, a nie na kapsu\u0142k\u0119, bo porcja bywa dwiema albo trzema kapsu\u0142kami. Sprawd\u017a te\u017c, czy w sk\u0142adzie w og\u00f3le wyst\u0119puje potas i witamina K, nawet je\u015bli nie ma ich w nazwie produktu. Jak odr\u00f3\u017cni\u0107 suplement od leku i czego szuka\u0107 w sk\u0142adzie, rozpisali\u015bmy we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/suplement-diety-vs-lek-jaka-jest-roznica-czego-szukac-na-etykiecie-i-jak-nie-dac-sie-oszukac\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy suplementem a lekiem<\/a>.<\/p>\n<p>Zamiast zgadywa\u0107, oprzyj decyzj\u0119 na wyniku. Poni\u017cej badania uzasadnione przytoczonymi wy\u017cej pracami.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;margin:1.5rem 0;\">\n<table style=\"min-width:600px;border-collapse:collapse;width:100%;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Badanie<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Po co<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:0.5rem;border-bottom:2px solid #ccc;\">Kiedy ma sens<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">25(OH)D<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">wytyczne definiuj\u0105 niedob\u00f3r poni\u017cej 20 ng\/ml i optimum 30-50 ng\/ml<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">przed zmian\u0105 dawki i przy oty\u0142o\u015bci<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">Witamina B12<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">metformina i leki hamuj\u0105ce wydzielanie kwasu podnosz\u0105 ryzyko niedoboru<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">przy metforminie, inhibitorach pompy protonowej, objawach neurologicznych<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">eGFR i kreatynina<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">funkcja nerek decyduje o wydalaniu potasu i magnezu<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">przed do\u0142o\u017ceniem preparatu z potasem lub magnezem<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">INR<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">antagoni\u015bci witaminy K reaguj\u0105 na zmian\u0119 jej poda\u017cy<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">przy rozpoczynaniu i odstawianiu preparatu z K2<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">TSH<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">wap\u0144 i \u017celazo obni\u017caj\u0105 skuteczno\u015b\u0107 lewotyroksyny<\/td>\n<td style=\"padding:0.5rem;border-bottom:1px solid #eee;\">po zmianie odst\u0119pu mi\u0119dzy lekiem a minera\u0142em<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<h2>Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/h2>\n<h3>Kt\u00f3re suplementy maj\u0105 najlepsze dowody u os\u00f3b po 65. roku \u017cycia?<\/h3>\n<p>Najmocniej udokumentowana jest witamina D, dla kt\u00f3rej polskie wytyczne z 2023 roku podaj\u0105 dawki zale\u017cne od wieku. Dla omega-3 badanie VITAL na 25 871 uczestnikach nie wykaza\u0142o spadku liczby powa\u017cnych zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych, cho\u0107 odnotowa\u0142o mniej zawa\u0142\u00f3w. Reszta wymaga potwierdzenia niedoboru badaniem.<\/p>\n<h3>Czy witamina K2 jest bezpieczna przy warfarynie lub acenokumarolu?<\/h3>\n<p>Problemem nie jest sama witamina K, tylko zmiana jej poda\u017cy. W badaniu holenderskiej poradni przeciwzakrzepowej osoby o niskiej zwyczajowej poda\u017cy cz\u0119\u015bciej mia\u0142y INR poni\u017cej zakresu terapeutycznego. Rozpocz\u0119cie albo odstawienie preparatu z K2 to w\u0142a\u015bnie taka zmiana, wi\u0119c wymaga uzgodnienia z lekarzem prowadz\u0105cym.<\/p>\n<h3>Czy metformina obni\u017ca poziom witaminy B12?<\/h3>\n<p>W badaniu DPPOS niski poziom B12 po pi\u0119ciu latach stwierdzono u 4,3% os\u00f3b przyjmuj\u0105cych metformin\u0119 wobec 2,3% w grupie placebo. Ka\u017cdy rok stosowania leku zwi\u0119ksza\u0142 szanse niedoboru (OR 1,13). Autorzy zalecaj\u0105 rozwa\u017cenie rutynowej kontroli B12 u pacjent\u00f3w leczonych metformin\u0105.<\/p>\n<h3>Ile witaminy D zalecaj\u0105 polskie wytyczne seniorom?<\/h3>\n<p>Wytyczne z 2023 roku podaj\u0105 dla os\u00f3b w wieku 65-75 lat cholekalcyferol 1000-2000 IU dziennie przez ca\u0142y rok, a powy\u017cej 75. roku \u017cycia 2000-4000 IU dziennie. Za st\u0119\u017cenie optymalne 25(OH)D uznaj\u0105 30-50 ng\/ml, a za niedob\u00f3r warto\u015bci poni\u017cej 20 ng\/ml.<\/p>\n<h3>Czy omega-3 zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko krwawienia?<\/h3>\n<p>W badaniu VITAL 25 871 uczestnik\u00f3w przyjmowa\u0142o 1 g omega-3 dziennie przez median\u0119 5,3 roku i autorzy nie odnotowali nadmiaru krwawie\u0144 ani innych powa\u017cnych zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych. Przy leczeniu przeciwzakrzepowym dawk\u0119 i tak warto uzgodni\u0107 z lekarzem, bo badanie nie testowa\u0142o dawek wysokich.<\/p>\n<h3>Czy mi\u0142orz\u0105b japo\u0144ski naprawd\u0119 zwi\u0119ksza ryzyko krwawie\u0144?<\/h3>\n<p>Metaanaliza 18 bada\u0144 z udzia\u0142em 1985 os\u00f3b nie wykaza\u0142a istotnego wp\u0142ywu standaryzowanego wyci\u0105gu na agregacj\u0119 p\u0142ytek, st\u0119\u017cenie fibrynogenu, APTT ani czas protrombinowy. Autorzy nie potwierdzili podwy\u017cszonego ryzyka krwawienia. Opisy pojedynczych przypadk\u00f3w istniej\u0105, wi\u0119c lekarz powinien wiedzie\u0107 o suplemencie.<\/p>\n<p>Preparaty wymienione w artykule znajdziesz w kategorii <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/suplementy\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">suplementy<\/a>. Zanim cokolwiek do\u0142o\u017cysz do listy lek\u00f3w, poka\u017c j\u0105 lekarzowi albo farmaceucie.<\/p>\n<p><em>Artyku\u0142 ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpocz\u0119ciem suplementacji skonsultuj si\u0119 z lekarzem, zw\u0142aszcza je\u015bli przyjmujesz leki na sta\u0142e, jeste\u015b w ci\u0105\u017cy lub karmisz piersi\u0105 albo chorujesz przewlekle.<\/em><\/p>\n<p>Autor: <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/author\/ubucha\/\">Micha\u0142 Waluk<\/a> \u00b7 Opublikowano: 2026-06-22 \u00b7 Aktualizacja: 2026-08-08<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Which supplements have evidence in people over 65, and which alter the effects of medications: St. John's wort, calcium, vitamin K, potassium, and B12 with references to studies.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":70012,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[369],"tags":[],"class_list":["post-70013","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-porady-praktyczne"],"blocksy_meta":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70013"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76493,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70013\/revisions\/76493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/70012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}