<\/p>\n
Farnezen to seskwiterpen o wzorze C15H24 i masie cz\u0105steczkowej 204,35, czyli cz\u0105steczka p\u00f3\u0142tora raza wi\u0119ksza od monoterpen\u00f3w pokroju limonenu. Poza konopiami opisano go przede wszystkim w \u015bwiecie mszyc oraz ro\u015blin, kt\u00f3re te owady zasiedlaj\u0105. PubChem prowadzi ten zwi\u0105zek pod nazw\u0105 (E)-beta-farnezen i numerem 5281517.<\/p>\n
Nazwa systematyczna brzmi (6E)-7,11-dimetylo-3-metylidenododeka-1,6,10-trien. Publiczna karta tego zwi\u0105zku jest przy tym uboga w cz\u0119\u015bci pomiarowej: w rubryce opisu fizycznego stoi jedno s\u0142owo, ciecz. Mircen ma w tym samym rejestrze cztery zapisy punktu wrzenia pochodz\u0105ce od czterech instytucji, farnezen nie ma ani jednego.<\/p>\n
Pod jedn\u0105 nazw\u0105 kryje si\u0119 zreszt\u0105 kilka r\u00f3\u017cnych cz\u0105steczek. Farnezen wyst\u0119puje w postaci alfa oraz beta, a ka\u017cda z nich ma jeszcze warianty r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 po\u0142o\u017ceniem wi\u0105zania podw\u00f3jnego. Bazy profilowe, z kt\u00f3rych pochodzi nasz zestaw terpen\u00f3w, pisz\u0105 po prostu farnezen i izomeru nie podaj\u0105. Materia\u0142 dowodowy, kt\u00f3rym dysponujemy, dotyczy natomiast wyra\u017anie postaci (E)-beta. Dop\u00f3ki opis sk\u0142adu nie m\u00f3wi, kt\u00f3r\u0105 cz\u0105steczk\u0119 oznaczono, wniosku z pracy o jednej z nich nie wolno przenosi\u0107 na zawarto\u015b\u0107 opakowania.<\/p>\n
Najlepiej udokumentowanym miejscem tego zwi\u0105zku poza konopiami jest porozumiewanie si\u0119 owad\u00f3w. Mszyce wydzielaj\u0105 (E)-beta-farnezen jako sygna\u0142 alarmowy, a ro\u015bliny przez nie atakowane emituj\u0105 go do otoczenia. PubChem odnotowuje go r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d sk\u0142adnik\u00f3w \u017cywno\u015bci, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na baz\u0119 FooDB. W naszym zestawieniu 85 kultywar\u00f3w farnezen pojawia si\u0119 w profilu jedenastu z nich.<\/p>\n
<\/p>\n
Nie wiadomo. \u017badna z dw\u00f3ch prac o farnezenie nie mierzy\u0142a jego st\u0119\u017cenia we krwi ani u cz\u0142owieka, ani u zwierz\u0119cia, wi\u0119c czasu wch\u0142aniania nie da si\u0119 poda\u0107. Nasz plik z punktami wrzenia nie ma dla tego zwi\u0105zku nawet takiej liczby: zapytanie do PubChem ko\u0144czy si\u0119 odpowiedzi\u0105 404.<\/p>\n
W tym pliku stoi jedena\u015bcie zwi\u0105zk\u00f3w i dwa z nich nie maj\u0105 \u017cadnego zapisu, mianowicie farnezen oraz bisabolol. Sze\u015b\u0107 ma warto\u015b\u0107 zmierzon\u0105 pod ci\u015bnieniem atmosferycznym. Humulen ma jedyny odczyt wykonany pod ci\u015bnieniem 3 mm Hg, czyli w warunkach bliskich pr\u00f3\u017cni, gdzie ta sama substancja wrze o setki stopni ni\u017cej ni\u017c w naczyniu otwartym do powietrza. Zestawianie takiego odczytu z pozosta\u0142ymi by\u0142oby pomy\u0142k\u0105 rachunkow\u0105, nie drobn\u0105 niedok\u0142adno\u015bci\u0105.<\/p>\n
Nastawy urz\u0105dzenia nie podajemy i nie jest to ostro\u017cno\u015b\u0107 redakcyjna, tylko brak podstawy: z tych danych taka liczba nie wynika. Punkt wrzenia opisuje czysty odczynnik ogrzewany w naczyniu, a nie \u017cywic\u0119 roz\u0142o\u017con\u0105 na kwiatostanie w komorze waporyzatora. Osobno rozbieramy to w tek\u015bcie o parowaniu terpen\u00f3w<\/a>.<\/p>\n Droga podania rozstrzyga o przebiegu bardziej ni\u017c sama odmiana. Po waporyzacji substancja przechodzi z p\u0142uc do krwi niemal natychmiast, wi\u0119c pierwsze odczucia pojawiaj\u0105 si\u0119 po kilku minutach, nasilenie ro\u015bnie jeszcze przez kilkana\u015bcie do trzydziestu minut, a ca\u0142o\u015b\u0107 mija w ci\u0105gu dw\u00f3ch do czterech godzin. Po po\u0142kni\u0119ciu surowiec pokonuje najpierw jelito i w\u0105trob\u0119, wi\u0119c na pierwsze odczucia czeka si\u0119 od p\u00f3\u0142 godziny do dw\u00f3ch, a epizod ci\u0105gnie si\u0119 sze\u015b\u0107, niekiedy osiem godzin. St\u0105d bierze si\u0119 najcz\u0119stsza pomy\u0142ka przy podaniu doustnym: kto uzna po trzydziestu minutach, \u017ce nic si\u0119 nie dzieje, i dobierze porcj\u0119, dostanie obie dawki naraz. Powy\u017csze przedzia\u0142y opisuj\u0105 drog\u0119 podania, nie t\u0119 odmian\u0119; badania farmakokinetycznego dla pojedynczego kultywaru nie opublikowano.<\/p>\n <\/p>\n Nic o dzia\u0142aniu u ssaka. Baza dowodowa tego projektu ma dla farnezenu dwie pozycje: do\u015bwiadczenie na ro\u015blinie zasiedlonej przez mszyce oraz przegl\u0105d literatury owadziej. Pierwsza da\u0142a wynik ujemny, druga w og\u00f3le nie zajmuje si\u0119 organizmem ssaka. Trzeciej pozycji dla tego zwi\u0105zku w bazie nie ma.<\/p>\n Pierwsz\u0105 opisali Kunert G, Reinhold C, Gershenzon J w czasopi\u015bmie BMC Ecology w 2010 roku (PMID:21092302), a modelem by\u0142a ro\u015blina i owad (transgeniczny rzodkiewnik, mszyca). Rzodkiewnik zmodyfikowany tak, by stale wydziela\u0107 (E)-beta-farnezen, nie odstrasza\u0142 mszycy brzoskwiniowo-ziemniaczanej: emisja nie zniech\u0119ca\u0142a form uskrzydlonych ani bezskrzyd\u0142ych do osiedlania si\u0119, nie obni\u017ca\u0142a rozrodczo\u015bci mszyc i nie zwi\u0119ksza\u0142a udzia\u0142u potomstwa uskrzydlonego. Autorzy uznali, \u017ce wynik nie popiera hipotezy o bezpo\u015bredniej roli obronnej tego zwi\u0105zku.<\/p>\n Drug\u0105 pozycj\u0105 jest praca, kt\u00f3r\u0105 podpisali Wang B, Jacquin-Joly E, Wang G w czasopi\u015bmie Annual Review of Entomology w 2025 roku (PMID:39378330); jej model to przegl\u0105d literatury owadziej (bez modelu ssaczego). Praca przegl\u0105dowa opisuje (E)-beta-farnezen jako feromon alarmowy mszyc i sygna\u0142 wabi\u0105cy ich drapie\u017cniki, omawiaj\u0105c jego biosyntez\u0119, receptory owadzie i znaczenie ewolucyjne. Ca\u0142y przegl\u0105d dotyczy uk\u0142adu ro\u015blina-mszyca-drapie\u017cnik i wskazuje kierunki bada\u0144 nad zwalczaniem mszyc.<\/p>\n Zestawmy to z ca\u0142o\u015bci\u0105 bazy. Tworz\u0105 j\u0105 22 pozycje rozpisane na jedena\u015bcie terpen\u00f3w i ani jedna nie obj\u0119\u0142a ludzi. Dwie stoj\u0105 poza biologi\u0105 ssak\u00f3w i obie nale\u017c\u0105 do farnezenu. \u017baden inny zwi\u0105zek z tego zestawu nie ma teczki z\u0142o\u017conej wy\u0142\u0105cznie z prac o ro\u015blinach oraz owadach. Nie jest to zarzut wobec autor\u00f3w: obie prace odpowiadaj\u0105 na pytania entomologii i robi\u0105 to rzetelnie. Rzecz w tym, \u017ce pytanie o wp\u0142yw na pacjenta nie pad\u0142o w \u017cadnej z nich.<\/p>\n <\/p>\n Farnezen nie ma bada\u0144 na ludziach ani na ssakach. Pi\u015bmiennictwo o tym zwi\u0105zku dotyczy mszyc, ich feromonu alarmowego i obrony ro\u015blin, a nie farmakologii. \u017baden przypisywany mu efekt terapeutyczny nie pochodzi z badania na organizmie ssaka. Tak brzmi zapis z bazy tego projektu i m\u00f3wi on o stanie pi\u015bmiennictwa, a nie o bezpiecze\u0144stwie stosowania.<\/p>\n Roz\u0142\u00f3\u017cmy to na cz\u0119\u015bci. Do\u015bwiadczenie z 2010 roku nie dotyczy\u0142o ssaka w og\u00f3le, a i u owada nie potwierdzi\u0142o tego, czego szuka\u0142o: rzodkiewnik stale wydzielaj\u0105cy ten zwi\u0105zek nie zniech\u0119ci\u0142 mszyc do osiedlania si\u0119. Wynik ujemny w pracy entomologicznej nie m\u00f3wi nic o cz\u0142owieku, m\u00f3wi za to sporo o tym, jak ostro\u017cnie nale\u017cy czyta\u0107 zdania o rzekomej roli obronnej tej cz\u0105steczki.<\/p>\n \u017beby powiedzie\u0107 cokolwiek o wp\u0142ywie farnezenu na pacjenta, trzeba by mie\u0107 trzy rzeczy, kt\u00f3rych nie ma: oznaczenie ilo\u015bci zwi\u0105zku w konkretnej partii suszu, pomiar tego, ile z niego przechodzi do krwi po ogrzaniu, oraz obserwacj\u0119 z punktem ko\u0144cowym opisanym u cz\u0142owieka. Brakuje wszystkich trzech naraz, a nie jednej z nich.<\/p>\n Dochodzi do tego ograniczenie, o kt\u00f3rym popularne opisy odmian milcz\u0105. Bazy profilowe wpisuj\u0105 do sk\u0142adu sam\u0105 nazw\u0119, bez izomeru, wi\u0119c nawet gdyby jutro ukaza\u0142a si\u0119 praca o (E)-beta-farnezenie u gryzonia, nie by\u0142oby wiadomo, czy dotyczy tego, co oznaczono w kwiatostanie. Zdanie o braku bada\u0144 na ssakach jest zatem pierwszym z dw\u00f3ch ogranicze\u0144, nie jedynym.<\/p>\n Dla por\u00f3wnania: pozosta\u0142ych dziesi\u0119\u0107 terpen\u00f3w z tego zestawu ma w bazie co najmniej jedn\u0105 prac\u0119 na gryzoniu albo w hodowli kom\u00f3rkowej. Farnezen jest jedynym, przy kt\u00f3rym nie ma ani takiej, ani \u017cadnej innej. Uczciwa odpowied\u017a brzmi wi\u0119c: nie ma czego streszcza\u0107, a luki nie wype\u0142niamy og\u00f3lnikiem o roli terpen\u00f3w, bo zdanie o grupie zwi\u0105zk\u00f3w nie staje si\u0119 danymi o jednym z nich.<\/p>\n <\/p>\n \u017badnych. W bazie tego projektu nie ma ani jednego zg\u0142oszenia po tym zwi\u0105zku, bo obie pozycje dotycz\u0105 mszyc i rzodkiewnika, a nie os\u00f3b przyjmuj\u0105cych lek. Brak zg\u0142osze\u0144 nie jest tu jednak dowodem bezpiecze\u0144stwa, tylko skutkiem tego, \u017ce nikt takiej obserwacji nie prowadzi\u0142.<\/p>\n Zdanie, \u017ce terpeny w wysokich st\u0119\u017ceniach bywaj\u0105 dra\u017cni\u0105ce dla dr\u00f3g oddechowych oraz sk\u00f3ry, opisuje ca\u0142\u0105 grup\u0119 lotnych zwi\u0105zk\u00f3w i nie pochodzi z pomiaru wykonanego dla farnezenu. Przeniesienie go na pojedyncz\u0105 nazw\u0119 ze sk\u0142adu by\u0142oby dok\u0142adnie tym b\u0142\u0119dem, przed kt\u00f3rym ostrzega poprzednia sekcja. Nie znamy zreszt\u0105 ilo\u015bci: \u017cadna z naszych baz nie podaje, ile tego zwi\u0105zku zostaje w parze po ogrzaniu kwiatostanu, ani ile go w og\u00f3le by\u0142o przed ogrzaniem.<\/p>\n Zg\u0142oszenia o dzia\u0142aniach niepo\u017c\u0105danych zbiera si\u0119 dla produktu leczniczego z numerem serii, a nie dla nazwy odmiany, wi\u0119c poni\u017csze dotyczy suszu konopnego jako grupy surowc\u00f3w. Powtarzaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim sucho\u015b\u0107 w jamie ustnej, przekrwienie oczu oraz przyspieszenie akcji serca. Rzadziej opisywane s\u0105 zawroty g\u0142owy przy szybkiej pionizacji, ospa\u0142o\u015b\u0107 w ci\u0105gu dnia i przej\u015bciowe pogorszenie pami\u0119ci \u015bwie\u017cej, a tak\u017ce niepok\u00f3j nasilaj\u0105cy si\u0119 wraz z dawk\u0105. Osobn\u0105 spraw\u0105 s\u0105 leki przyjmowane r\u00f3wnolegle, zw\u0142aszcza uspokajaj\u0105ce i wp\u0142ywaj\u0105ce na krzepni\u0119cie: ich ocena wymaga znajomo\u015bci ca\u0142ej listy preparat\u00f3w, nie opisu ro\u015bliny. Cz\u0119sto\u015bci tych objaw\u00f3w nie podajemy liczbowo, bo publiczne zestawienia dla suszu konopnego w Polsce nie rozdzielaj\u0105 ich na poszczeg\u00f3lne produkty.<\/p>\n <\/p>\n \u017badna. Wykaz apteczny, na kt\u00f3rym stoi nasz inwentarz 141 pozycji, rozpoznaje tylko sze\u015b\u0107 nazw terpen\u00f3w: mircen, kariofilen, limonen, terpinolen, pinen i nerolidol. Farnezenu w\u015br\u00f3d nich nie ma, wi\u0119c nie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 wskazany jako wiod\u0105cy przy \u017cadnej pozycji. W bazach profilowych zwi\u0105zek ten wyst\u0119puje w sk\u0142adzie jedenastu odmian.<\/p>\n Rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy tymi dwiema listami jest tre\u015bci\u0105, nie formalno\u015bci\u0105. Wykaz apteczny przypisuje ka\u017cdej pozycji jeden terpen wiod\u0105cy i si\u0119ga po niego do s\u0142ownika sze\u015bciu nazw. Bazy profilowe wypisuj\u0105 ca\u0142y sk\u0142ad i maj\u0105 s\u0142ownik szerszy. Odmiana mo\u017ce wi\u0119c mie\u0107 farnezen w profilu, a w wykazie wpisany limonen albo mircen. Tak jest przy Mac 1 oraz GMO: tabela udzia\u0142\u00f3w w serwisie budcare.pl stawia farnezen na pierwszym miejscu, a wykaz apteczny wskazuje przy tych pozycjach limonen oraz mircen.<\/p>\n Poni\u017csze zestawienie wypisuje wszystkie jedena\u015bcie odmian, przy ka\u017cdej wytw\u00f3rc\u0119 z wykazu i terpen, kt\u00f3ry wykaz uzna\u0142 za wiod\u0105cy. Ostatnia kolumna m\u00f3wi, czy sk\u0142ad profilu potwierdza jedno \u017ar\u00f3d\u0142o, czy dwa r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\nCo badania wykaza\u0142y o dzia\u0142aniu farnezenu?<\/h2>\n
Czego o farnezenie nie wykazano?<\/h2>\n
Jakie dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane zg\u0142aszano po farnezenie?<\/h2>\n
Kt\u00f3re odmiany z polskich aptek maj\u0105 farnezen jako terpen wiod\u0105cy?<\/h2>\n