{"id":62951,"date":"2026-05-11T12:09:11","date_gmt":"2026-05-11T10:09:11","guid":{"rendered":"https:\/\/ubucha.pl\/?p=62951"},"modified":"2026-08-24T10:18:37","modified_gmt":"2026-08-24T08:18:37","slug":"naturliche-nahrungserganzungsmittel-und-krauter-zur-unterstutzung-der-konzentration-bei-adhs","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/adhd-naturalnie-suplementy-i-ziola-wspierajace-koncentracje\/","title":{"rendered":"ADHS nat\u00fcrlich: Nahrungserg\u00e4nzungsmittel und Kr\u00e4uter zur Konzentration"},"content":{"rendered":"<p><script type=\"application\/ld+json\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"FAQPage\",\"@id\":\"https:\/\/ubucha.pl\/adhd-naturalnie-suplementy-i-ziola-wspierajace-koncentracje\/#faq\",\"mainEntityOfPage\":\"https:\/\/ubucha.pl\/adhd-naturalnie-suplementy-i-ziola-wspierajace-koncentracje\/\",\"mainEntity\":[{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy suplementy mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 leki na ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Nie. Sieciowa metaanaliza 133 bada\u0144 z podw\u00f3jnie za\u015blepion\u0105 randomizacj\u0105 wskaza\u0142a metylofenidat jako lek pierwszego wyboru u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a amfetaminy u doros\u0142ych (Cortese, The Lancet Psychiatry, 2018). \u017baden suplement nie ma podstawy dowodowej tej klasy, bo \u017caden nie przeszed\u0142 bada\u0144 o takiej skali. Decyzj\u0119 o leczeniu i o jego ewentualnym uzupe\u0142nieniu podejmuje psychiatra prowadz\u0105cy.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Kt\u00f3ry suplement ma najmocniejsze dowody w ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Kwasy omega-3. Metaanaliza dziesi\u0119ciu bada\u0144 z randomizacj\u0105, obejmuj\u0105ca 699 dzieci, wykaza\u0142a efekt ma\u0142y, ale istotny statystycznie, a skuteczno\u015b\u0107 preparatu korelowa\u0142a z zawarto\u015bci\u0105 kwasu eikozapentaenowego (Bloch i Qawasmi, Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2011). Autorzy nazwali ten efekt skromnym wobec farmakoterapii i widzieli dla niego rol\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy cynk poprawia koncentracj\u0119 przy ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Badanie na 400 pacjentach nie wykaza\u0142o poprawy deficytu uwagi po siarczanie cynku, mimo \u017ce nadruchliwo\u015b\u0107, impulsywno\u015b\u0107 i zaburzenia relacji uleg\u0142y poprawie (Bilici, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2004). Pe\u0142n\u0105 odpowied\u017a terapeutyczn\u0105 odnotowano u 28,7% os\u00f3b w grupie cynku wobec 20% na placebo, czyli r\u00f3\u017cnica istnieje, lecz jest niewielka.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy ginkgo biloba dzia\u0142a na objawy ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Nie w stopniu por\u00f3wnywalnym z leczeniem. W badaniu z randomizacj\u0105 na 50 dzieciach ginkgo wypad\u0142o wyra\u017anie s\u0142abiej od metylofenidatu w skali rodzicielskiej i w nauczycielskiej (Salehi, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2010). Niezale\u017cny przegl\u0105d szesnastu bada\u0144 uzna\u0142 ginkgo za nieskuteczne w tym wskazaniu (Sarris, Complementary Therapies in Medicine, 2011).\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy CBD pomaga na ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Nie ma na to dowod\u00f3w. Pilota\u017cowe badanie z randomizacj\u0105 na 30 doros\u0142ych nie osi\u0105gn\u0119\u0142o istotno\u015bci w pierwszorz\u0119dowym punkcie ko\u0144cowym, a poprawy w\u015br\u00f3d punkt\u00f3w drugorz\u0119dowych nie przetrwa\u0142y korekty na wielokrotne testowanie (Cooper, European Neuropsychopharmacology, 2017). W grupie aktywnej odnotowano jedno ci\u0119\u017ckie zdarzenie niepo\u017c\u0105dane w postaci skurcz\u00f3w mi\u0119\u015bniowych.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy cukier nasila objawy ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Nie. Metaanaliza szesnastu raport\u00f3w obejmuj\u0105cych 23 badania wykaza\u0142a, \u017ce cukier nie wp\u0142ywa na zachowanie ani na funkcje poznawcze dzieci, a przedzia\u0142y ufno\u015bci dla wszystkich czternastu mierzonych wymiar\u00f3w obejmowa\u0142y zero (Wolraich, JAMA, 1995). Autorzy t\u0142umacz\u0105 przekonanie rodzic\u00f3w oczekiwaniem i skojarzeniem z sytuacjami, w kt\u00f3rych s\u0142odycze si\u0119 pojawiaj\u0105.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Czy warto zbada\u0107 poziom \u017celaza u dziecka z ADHD?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Tak, o ile zleci to lekarz. W badaniu por\u00f3wnawczym ferrytyna poni\u017cej 30 ng\/ml wyst\u0105pi\u0142a u 84% dzieci z ADHD wobec 18% os\u00f3b z grupy kontrolnej, a \u015brednie st\u0119\u017cenia wynios\u0142y odpowiednio 23 i 44 ng\/ml (Konofal, Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 2004). Uzupe\u0142nianie bez potwierdzonego niedoboru nie ma uzasadnienia i bywa szkodliwe.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Po jakim czasie wida\u0107 efekt naturalnego wsparcia?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Badania trwa\u0142y od sze\u015bciu tygodni do kilku miesi\u0119cy, a w dw\u00f3ch przypadkach poprawa znika\u0142a po odstawieniu preparatu (Mousain-Bosc, Magnesium Research, 2006; Mori, Phytotherapy Research, 2009). To odwrotno\u015b\u0107 lek\u00f3w stymuluj\u0105cych, kt\u00f3rych dzia\u0142anie ocenia si\u0119 w godzinach. Czasu obserwacji nie skracaj i nie wyci\u0105gaj wniosk\u00f3w po tygodniu.\"}}]}]}<\/script><\/p>\n<p>Metaanaliza 102 bada\u0144 obejmuj\u0105cych 171 756 os\u00f3b oszacowa\u0142a \u015bwiatow\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 ADHD u dzieci i m\u0142odzie\u017cy do 18 roku \u017cycia na 5,29% (Polanczyk, The American Journal of Psychiatry, 2007). Kolejki do psychiatr\u00f3w s\u0105 d\u0142ugie, wi\u0119c rodzice i doro\u015bli pacjenci szukaj\u0105 wsparcia dost\u0119pnego bez recepty, a rynek suplement\u00f3w odpowiada list\u0105 preparat\u00f3w obiecuj\u0105cych skupienie. Ten artyku\u0142 sprawdza te obietnice pojedynczo, wprost w abstraktach bada\u0144, na kt\u00f3re powo\u0142uj\u0105 si\u0119 producenci, i podaje przy ka\u017cdej z nich numer pracy do samodzielnej weryfikacji. Zobaczysz, gdzie dowody rzeczywi\u015bcie s\u0105, gdzie badanie m\u00f3wi co\u015b innego ni\u017c etykieta, gdzie dotyczy\u0142o zupe\u0142nie innych pacjent\u00f3w, i dlaczego \u017caden z opisanych preparat\u00f3w nie zast\u0119puje opieki psychiatrycznej. Zobaczysz te\u017c, jak samodzielnie sprawdzi\u0107 kolejny preparat, o kt\u00f3rym us\u0142yszysz.<\/p>\n<blockquote><p><strong>KLUCZOWE INFORMACJE<\/strong><br \/>\u2022 \u015awiatowa cz\u0119sto\u015b\u0107 ADHD u os\u00f3b do 18 roku \u017cycia to 5,29% (Polanczyk, The American Journal of Psychiatry, 2007).<br \/>\u2022 Metaanaliza 133 bada\u0144 stawia metylofenidat na pierwszym miejscu u dzieci (Cortese, The Lancet Psychiatry, 2018).<br \/>\u2022 Omega-3 daj\u0105 efekt ma\u0142y, lecz istotny (Bloch i Qawasmi, 2011).<br \/>\u2022 Cynk poprawia\u0142 nadruchliwo\u015b\u0107, ale nie deficyt uwagi (Bilici, 2004).<br \/>\u2022 Przegl\u0105d 16 bada\u0144 uzna\u0142 ginkgo za nieskuteczne (Sarris, 2011).<\/p><\/blockquote>\n<h2>Czym jest ADHD i dlaczego prowadzi je psychiatra?<\/h2>\n<p>ADHD to zaburzenie neurorozwojowe rozpoznawane na podstawie kryteri\u00f3w DSM-5 i ICD-11, a nie na podstawie testu z internetu ani obserwacji jednego doros\u0142ego. Objawy nieuwagi, nadruchliwo\u015bci albo impulsywno\u015bci musz\u0105 by\u0107 obecne przed 12 rokiem \u017cycia, wyst\u0119powa\u0107 w co najmniej dw\u00f3ch \u015brodowiskach i realnie utrudnia\u0107 funkcjonowanie. Rozpoznanie stawia lekarz.<\/p>\n<p>Skala zjawiska jest dobrze zmierzona. Polanczyk i wsp\u00f3\u0142pracownicy przejrzeli 9105 rekord\u00f3w, w\u0142\u0105czyli 102 badania z 171 756 uczestnikami ze wszystkich region\u00f3w \u015bwiata i wyliczyli zbiorcz\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 5,29% u os\u00f3b do 18 roku \u017cycia (The American Journal of Psychiatry, 2007). Autorzy pokazali te\u017c, \u017ce rozrzut wynik\u00f3w mi\u0119dzy krajami t\u0142umaczy metodologia bada\u0144, a nie geografia. Nowsza analiza tego samego zespo\u0142u nie znalaz\u0142a dowod\u00f3w, by liczba dzieci spe\u0142niaj\u0105cych kryteria ros\u0142a przez trzy dekady, gdy stosuje si\u0119 ujednolicon\u0105 procedur\u0119 diagnostyczn\u0105.<\/p>\n<p>Za objawami stoi biologia, kt\u00f3r\u0105 wida\u0107 w obrazowaniu. Du\u017ca analiza por\u00f3wnawcza wykaza\u0142a r\u00f3\u017cnice obj\u0119to\u015bci struktur podkorowych u os\u00f3b z ADHD wobec os\u00f3b bez rozpoznania (Hoogman, The Lancet Psychiatry, 2017). To wa\u017cne dla oceny suplement\u00f3w: preparat, kt\u00f3ry uzupe\u0142nia niedob\u00f3r albo modeluje prac\u0119 neuroprzeka\u017anik\u00f3w, dzia\u0142a na innym poziomie ni\u017c mechanizm samego zaburzenia. Dlatego pierwszym krokiem po zauwa\u017ceniu objaw\u00f3w jest wizyta u specjalisty, a nie zakupy.<\/p>\n<h2>Czy ADHD rzeczywi\u015bcie przybywa?<\/h2>\n<p>Dane tego nie potwierdzaj\u0105. Ten sam zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry wyliczy\u0142 \u015bwiatow\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 zaburzenia, wr\u00f3ci\u0142 do tematu siedem lat p\u00f3\u017aniej, \u017ceby sprawdzi\u0107, czy rosn\u0105ca liczba rozpozna\u0144 i recept oznacza wzrost rzeczywistej cz\u0119sto\u015bci. Zaktualizowa\u0142 dwa najobszerniejsze dost\u0119pne przegl\u0105dy systematyczne i przeprowadzi\u0142 metaregresj\u0119 dla roku badania (Polanczyk, International Journal of Epidemiology, 2014).<\/p>\n<p>Do analizy zidentyfikowano 154 oryginalne badania, z czego 135 wesz\u0142o do modelu wielozmiennowego. Wynik by\u0142 dwucz\u0119\u015bciowy. Po pierwsze, procedury metodologiczne, czyli przyj\u0119te kryteria rozpoznania, wym\u00f3g stwierdzenia utrudnienia funkcjonowania oraz \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o objawach, wi\u0105za\u0142y si\u0119 istotnie z niejednorodno\u015bci\u0105 wynik\u00f3w. Po drugie, ani lokalizacja geograficzna, ani rok badania nie wi\u0105za\u0142y si\u0119 z rozrzutem oszacowa\u0144 cz\u0119sto\u015bci.<\/p>\n<p>Wniosek autor\u00f3w brzmi, \u017ce w ci\u0105gu trzech dekad nie ma dowod\u00f3w na wzrost liczby dzieci spe\u0142niaj\u0105cych kryteria ADHD w populacji, o ile stosuje si\u0119 ujednolicon\u0105 procedur\u0119 diagnostyczn\u0105. To ustalenie warto rozumie\u0107 precyzyjnie, bo bywa naci\u0105gane w obie strony. Nie m\u00f3wi, \u017ce rozpozna\u0144 nie przybywa, bo przybywa. M\u00f3wi, \u017ce przyrost rozpozna\u0144 nie oznacza przyrostu zaburzenia, tylko lepsze wykrywanie i zmiany w praktyce diagnostycznej. Dla rodzica przekonywanego, \u017ce ADHD to moda, jest to najlepsza dost\u0119pna odpowied\u017a oparta na danych. Dla osoby szukaj\u0105cej wsparcia bez recepty ma to inne znaczenie: skoro rozrzut wynik\u00f3w bierze si\u0119 z metodologii, to samodzielne rozpoznanie na podstawie kwestionariusza z internetu jest w\u0142a\u015bnie tym rodzajem procedury, kt\u00f3ry zawy\u017ca wyniki. Rozpoznanie postawione bez wywiadu, bez oceny funkcjonowania w dw\u00f3ch \u015brodowiskach i bez wykluczenia innych przyczyn nie jest rozpoznaniem.<\/p>\n<h2>Czy ashwagandha pomaga w ADHD?<\/h2>\n<p>Nie ma badania, kt\u00f3re by to sprawdzi\u0142o. Ashwagandhy, czyli witanii ospa\u0142ej (Withania somnifera), nie przebadano w ADHD ani u dzieci, ani u doros\u0142ych, wi\u0119c ka\u017cda odpowied\u017a na to pytanie jest rozumowaniem przez analogi\u0119, a nie wynikiem. To wa\u017cne, bo w tym artykule ka\u017cda inna pozycja ma przypisane badanie z liczb\u0105 uczestnik\u00f3w i czasem trwania.<\/p>\n<p>To, co zbadano, dotyczy innej populacji i innego punktu ko\u0144cowego: stresu i l\u0119ku u doros\u0142ych bez rozpoznania ADHD, w pr\u00f3bach trwaj\u0105cych zwykle od sze\u015bciu do dwunastu tygodni. Przeniesienie tego na deficyt uwagi jest skokiem, kt\u00f3rego dane nie uzasadniaj\u0105, bo l\u0119k i nieuwaga to nie s\u0105 te same objawy, nawet gdy wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105.<\/p>\n<p>Praktyczny wniosek brzmi ostro\u017cnie. Je\u015bli ashwagandha ma pom\u00f3c, to najwy\u017cej po\u015brednio, przez obni\u017cenie napi\u0119cia, a nie przez popraw\u0119 koncentracji jako takiej. Osobno warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce jest to surowiec z udokumentowanymi przypadkami uszkodzenia w\u0105troby, wi\u0119c nie nale\u017cy do kategorii nieszkodliwych dodatk\u00f3w.<\/p>\n<h2>Czy suplement mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 leczenie ADHD?<\/h2>\n<p>Nie mo\u017ce, a r\u00f3\u017cnica w sile dowod\u00f3w jest ogromna. Sieciowa metaanaliza Cortese i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w obj\u0119\u0142a 133 badania z podw\u00f3jnie za\u015blepion\u0105 randomizacj\u0105, a analiza skuteczno\u015bci w punkcie zbli\u017conym do 12 tygodnia opar\u0142a si\u0119 na 10 068 dzieciach i m\u0142odzie\u017cy oraz 8131 doros\u0142ych (The Lancet Psychiatry, 2018). Wszystkie badane leki wypad\u0142y lepiej od placebo.<\/p>\n<p>Poni\u017csza tabela zestawia standaryzowane r\u00f3\u017cnice \u015brednich dla objaw\u00f3w rdzeniowych ocenianych przez klinicyst\u00f3w u dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Warto\u015b\u0107 ujemna oznacza przewag\u0119 leku nad placebo, a im wi\u0119ksza co do warto\u015bci bezwzgl\u0119dnej, tym silniejszy efekt.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;margin:1.5rem 0;\">\n<table style=\"min-width:520px;width:100%;border-collapse:collapse;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Substancja<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">SMD wobec placebo<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">95% przedzia\u0142 ufno\u015bci<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Amfetaminy<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-1,02<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-1,19 do -0,85<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Metylofenidat<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-0,78<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-0,93 do -0,62<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Atomoksetyna<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-0,56<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">-0,66 do -0,45<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>Wniosek autor\u00f3w brzmi jednoznacznie: po uwzgl\u0119dnieniu skuteczno\u015bci i tolerancji metylofenidat jest lekiem pierwszego wyboru u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a amfetaminy u doros\u0142ych. Amfetaminy okaza\u0142y si\u0119 przy tym gorzej tolerowane od placebo w obu grupach wiekowych, co pokazuje, \u017ce dob\u00f3r leku to praca lekarza, a nie wyb\u00f3r z listy. Suplementy nie wyst\u0119puj\u0105 w tym zestawieniu w og\u00f3le, bo nie przesz\u0142y bada\u0144 tej klasy.<\/p>\n<p>Osobne pytanie o kannabidiol w ADHD rozk\u0142adamy w tek\u015bcie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/cbd-i-adhd-czy-to-dobre-polaczenie\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">CBD i ADHD<\/a>, a same zio\u0142a wspieraj\u0105ce koncentracj\u0119 zbieramy w <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/suplementy\/\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">kategorii suplement\u00f3w<\/a>.<\/p>\n<h2>Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 obraz leczenia doros\u0142ych i dzieci?<\/h2>\n<p>R\u00f3\u017cni si\u0119 i skuteczno\u015bci\u0105 lek\u00f3w, i ich tolerancj\u0105, a przede wszystkim tym, kto ocenia popraw\u0119. Ta sama metaanaliza 133 bada\u0144 rozbi\u0142a wyniki na grupy wiekowe i na \u017ar\u00f3d\u0142o oceny, i dopiero wtedy wida\u0107, jak kruche bywaj\u0105 zdania w rodzaju &#8222;stymulanty po prostu dzia\u0142aj\u0105&#8221; (Cortese, The Lancet Psychiatry, 2018).<\/p>\n<p>U doros\u0142ych, w ocenie klinicyst\u00f3w, lepiej od placebo wypad\u0142y amfetaminy z wynikiem -0,79 (95% CI od -0,99 do -0,58), metylofenidat -0,49 (od -0,64 do -0,35), bupropion -0,46 (od -0,85 do -0,07) oraz atomoksetyna -0,45 (od -0,58 do -0,32). Modafinil u doros\u0142ych nie okaza\u0142 si\u0119 lepszy od placebo. U dzieci i m\u0142odzie\u017cy w ocenie klinicyst\u00f3w przewag\u0119 nad placebo mia\u0142y wszystkie badane leki, ale gdy objawy oceniali nauczyciele, przewag\u0119 zachowa\u0142y ju\u017c tylko metylofenidat i modafinil.<\/p>\n<p>Druga strona bilansu dotyczy tolerancji, mierzonej odsetkiem os\u00f3b, kt\u00f3re przerwa\u0142y udzia\u0142 z powodu dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych. Amfetaminy wypad\u0142y gorzej od placebo w obu grupach wiekowych, guanfacyna gorzej u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a atomoksetyna, metylofenidat i modafinil gorzej wy\u0142\u0105cznie u doros\u0142ych. Autorzy zaznaczyli te\u017c ograniczenie, o kt\u00f3rym poradniki milcz\u0105: danych wystarczy\u0142o na analiz\u0119 w punkcie zbli\u017conym do 12 tygodnia, a dla 26 i 52 tygodnia ju\u017c nie. Ca\u0142a ta wiedza opisuje wi\u0119c leczenie kr\u00f3tkoterminowe. To samo ograniczenie dotyczy bada\u0144 nad suplementami, tylko w jeszcze ostrzejszej postaci.<\/p>\n<h2>Co pokaza\u0142a metaanaliza omega-3 w ADHD?<\/h2>\n<p>Kwasy omega-3 maj\u0105 najmocniejsz\u0105 podstaw\u0119 dowodow\u0105 spo\u015br\u00f3d suplement\u00f3w, ale efekt jest skromny. Bloch i Qawasmi zebrali dziesi\u0119\u0107 bada\u0144 z randomizacj\u0105 i placebo, obejmuj\u0105cych \u0142\u0105cznie 699 dzieci, i wykazali ma\u0142y, lecz istotny statystycznie wp\u0142yw na objawy ADHD (Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2011).<\/p>\n<p>Najciekawszy jest wynik analizy dodatkowej. Zawarto\u015b\u0107 kwasu eikozapentaenowego w preparacie korelowa\u0142a istotnie z jego skuteczno\u015bci\u0105, co oznacza, \u017ce proporcje kwas\u00f3w w produkcie maj\u0105 znaczenie i \u017ce nie ka\u017cdy olej rybi jest tym samym produktem. Autorzy nie znale\u017ali oznak b\u0142\u0119du publikacyjnego ani niejednorodno\u015bci mi\u0119dzy badaniami, co wzmacnia wiarygodno\u015b\u0107 wyniku.<\/p>\n<p>Wnioski autor\u00f3w s\u0105 przy tym trze\u017awe. Skuteczno\u015b\u0107 omega-3 nazwali skromn\u0105 w por\u00f3wnaniu z dost\u0119pn\u0105 farmakoterapi\u0105, czyli lekami psychostymuluj\u0105cymi, atomoksetyn\u0105 i agonistami receptor\u00f3w alfa-2. Uznali natomiast, \u017ce przy \u0142agodnym profilu dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych rozs\u0105dne bywa uzupe\u0142nienie nimi leczenia albo si\u0119gni\u0119cie po nie w rodzinach, kt\u00f3re odmawiaj\u0105 innych opcji psychofarmakologicznych. To ostro\u017cne zdanie warto czyta\u0107 dos\u0142ownie: uzupe\u0142nienie leczenia, nie jego zamiana. O konkretnym preparacie i o tym, czy w og\u00f3le jest potrzebny, decyduje lekarz prowadz\u0105cy, zw\u0142aszcza gdy pacjent przyjmuje leki na sta\u0142e.<\/p>\n<h2>Czy magnez \u0142agodzi objawy ADHD?<\/h2>\n<p>Dane s\u0105 zach\u0119caj\u0105ce, lecz pochodz\u0105 z niewielkich bada\u0144 sprzed lat, a efekt okaza\u0142 si\u0119 zale\u017cny od dalszego przyjmowania preparatu. Kozielec i Starobrat-Hermelin przebadali 116 dzieci w wieku od 9 do 12 lat z rozpoznanym ADHD i stwierdzili niedob\u00f3r magnezu u 95% z nich (Magnesium Research, 1997).<\/p>\n<p>Autorzy oznaczali magnez trzema metodami i wyniki wyra\u017anie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y: niedob\u00f3r wykrywano najcz\u0119\u015bciej we w\u0142osach, u 77,6% badanych, rzadziej w krwinkach czerwonych, u 58,6%, a najrzadziej w surowicy, u 33,6%. To praktyczna wskaz\u00f3wka dla rodzica, kt\u00f3ry dostaje wynik z laboratorium. Wynik z samej surowicy wykrywa\u0142 niedob\u00f3r najrzadziej, wi\u0119c prawid\u0142owa warto\u015b\u0107 w tym jednym oznaczeniu nie zamyka sprawy.<\/p>\n<p>Drugie badanie, tym razem francuskie, posz\u0142o o krok dalej. Zesp\u00f3\u0142 Mousain-Bosc obserwowa\u0142 40 dzieci z objawami ADHD przez co najmniej osiem tygodni przyjmowania magnezu z witamin\u0105 B6 (Magnesium Research, 2006). Nadruchliwo\u015b\u0107 oraz nadmierna emocjonalno\u015b\u0107 i agresywno\u015b\u0107 zmala\u0142y, a uwaga w szkole si\u0119 poprawi\u0142a, r\u00f3wnolegle ze wzrostem st\u0119\u017cenia magnezu w krwinkach czerwonych. Rzecz, o kt\u00f3rej reklamy milcz\u0105, autorzy opisali wprost: po przerwaniu podawania objawy wr\u00f3ci\u0142y w ci\u0105gu kilku tygodni, a st\u0119\u017cenie magnezu w krwinkach ponownie spad\u0142o. To argument za nadzorem lekarza, a nie za kupowaniem preparatu na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>\n<h2>Jak niedob\u00f3r \u017celaza wi\u0105\u017ce si\u0119 z ADHD?<\/h2>\n<p>Zwi\u0105zek jest udokumentowany i mierzalny, ale dotyczy dzieci z faktycznym niedoborem, nie wszystkich. Konofal i wsp\u00f3\u0142pracownicy por\u00f3wnali 53 dzieci z ADHD w wieku od 4 do 14 lat z 27 osobami z grupy kontrolnej. \u015arednia ferrytyna w surowicy wynios\u0142a 23 ng\/ml wobec 44 ng\/ml u dzieci bez rozpoznania (Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 2004).<\/p>\n<p>Warto\u015b\u0107 nieprawid\u0142owa, czyli poni\u017cej 30 ng\/ml, wyst\u0105pi\u0142a u 84% dzieci z ADHD i u 18% os\u00f3b z grupy kontrolnej. Ni\u017csza ferrytyna wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ci\u0119\u017cszymi objawami w skali Connersa dla rodzic\u00f3w oraz z wi\u0119kszymi deficytami poznawczymi. Autorzy uznali, \u017ce niskie zapasy \u017celaza wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 obraz zaburzenia. Wi\u0119cej o samym mechanizmie znajdziesz we wpisie o tym, <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/zelazo-a-rozwoj-poznawczy-dziecka-dlaczego-niedobor-szkodzi-nauce\/\">jak niedob\u00f3r \u017celaza szkodzi nauce dziecka<\/a>.<\/p>\n<p>Cztery lata p\u00f3\u017aniej ten sam zesp\u00f3\u0142 sprawdzi\u0142, co daje uzupe\u0142nienie. Do badania w\u0142\u0105czono 23 dzieci bez niedokrwisto\u015bci, z ferrytyn\u0105 poni\u017cej 30 ng\/ml, przydzielaj\u0105c je do \u017celaza albo placebo na dwana\u015bcie tygodni (Pediatric Neurology, 2008). Wynik w skali ADHD Rating Scale spad\u0142 w grupie \u017celaza \u015brednio o 11,0 punktu, przy braku zmiany na placebo. Poprawa w skalach Connersa dla rodzic\u00f3w i dla nauczycieli nie osi\u0105gn\u0119\u0142a istotno\u015bci. To badanie bardzo ma\u0142e, a autorzy sami napisali, \u017ce potrzebne s\u0105 wi\u0119ksze pr\u00f3by. Wniosek praktyczny jest jednak czytelny: najpierw morfologia i ferrytyna zlecone przez lekarza, dopiero potem ewentualne uzupe\u0142nianie.<\/p>\n<h2>Czy cynk poprawia koncentracj\u0119 u dzieci z ADHD?<\/h2>\n<p>Nie, i to jest najcz\u0119\u015bciej przekr\u0119cany wynik w tym obszarze. Bilici i wsp\u00f3\u0142pracownicy przeprowadzili podw\u00f3jnie za\u015blepione badanie z placebo na 400 pacjentach z rozpoznaniem ADHD wed\u0142ug DSM-IV, trwaj\u0105ce dwana\u015bcie tygodni (Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2004). Siarczan cynku wypad\u0142 lepiej od placebo, ale nie w ka\u017cdym wymiarze objaw\u00f3w.<\/p>\n<p>Poprawa dotyczy\u0142a nadruchliwo\u015bci, impulsywno\u015bci oraz zaburzonych relacji z otoczeniem. Deficytu uwagi cynk nie zmniejszy\u0142. Dla artyku\u0142u o wspieraniu koncentracji to ustalenie rozstrzygaj\u0105ce, bo dok\u0142adnie ten objaw jest w reklamach obiecywany najcz\u0119\u015bciej. Pe\u0142n\u0105 odpowied\u017a terapeutyczn\u0105 odnotowano u 28,7% os\u00f3b w grupie cynku i u 20% na placebo, czyli r\u00f3\u017cnica istnieje, lecz jest niewielka.<\/p>\n<p>Autorzy wskazali te\u017c, u kogo efekt by\u0142 wyra\u017aniejszy: u pacjent\u00f3w starszych, z wy\u017cszym wska\u017anikiem masy cia\u0142a oraz z niskim wyj\u015bciowym st\u0119\u017ceniem cynku i wolnych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych. To znowu prowadzi do badania krwi przed suplementacj\u0105, a nie po niej. Cynk by\u0142 w tym badaniu dobrze tolerowany, a dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane zg\u0142aszano rzadko. Badanie trwa\u0142o jednak dwana\u015bcie tygodni i nie m\u00f3wi nic o d\u0142u\u017cszym przyjmowaniu, wi\u0119c o czasie suplementacji decyduje lekarz. Niezale\u017cny przegl\u0105d szesnastu bada\u0144 nad preparatami ro\u015blinnymi i od\u017cywczymi wymieni\u0142 cynk i \u017celazo w\u015br\u00f3d substancji z najlepszym poparciem dowodowym w ADHD (Sarris, Complementary Therapies in Medicine, 2011).<\/p>\n<h2>Co naprawd\u0119 wykaza\u0142o badanie bacopa monnieri?<\/h2>\n<p>Wykaza\u0142o popraw\u0119 w\u0105skiego wycinka pami\u0119ci roboczej u zdrowych doros\u0142ych, a nie leczenie ADHD. Stough i wsp\u00f3\u0142pracownicy zrekrutowali 107 zdrowych ochotnik\u00f3w do badania z podw\u00f3jnym za\u015blepieniem i placebo. Uko\u0144czy\u0142y je 62 osoby, przy 80% zgodno\u015bci z protoko\u0142em, a testowanie neuropsychologiczne przeprowadzono na pocz\u0105tku i po 90 dniach (Phytotherapy Research, 2008).<\/p>\n<p>Preparat poprawi\u0142 wynik w czynniku nazwanym pami\u0119ci\u0105 robocz\u0105, konkretnie dok\u0142adno\u015b\u0107 przestrzennej pami\u0119ci roboczej. Zmniejszy\u0142 te\u017c liczb\u0119 fa\u0142szywych trafie\u0144 w te\u015bcie szybkiego przetwarzania informacji wzrokowej. Tyle m\u00f3wi abstrakt. Nie ma tam poprawy uwagi ani szybko\u015bci przetwarzania rozumianej og\u00f3lnie, nie ma pacjent\u00f3w z ADHD i nie ma dzieci. Sami autorzy napisali, \u017ce potrzebne s\u0105 dalsze prace nad skutecznym zakresem dawek i czasem osi\u0105gania efektu.<\/p>\n<p>Przegl\u0105d Sarrisa umie\u015bci\u0142 bacopa monnieri w\u015br\u00f3d obiecuj\u0105cych kierunk\u00f3w przysz\u0142ych bada\u0144 w ADHD, obok pieprzu metystynowego, a nie w\u015br\u00f3d substancji o potwierdzonym dzia\u0142aniu. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy obietnic\u0105 a dowodem jest tu ca\u0142a. Je\u015bli interesuje ci\u0119 sama ro\u015blina poza kontekstem ADHD, opisali\u015bmy j\u0105 w osobnym tek\u015bcie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/bacopa-monnieri-wlasciwosci-na-pamiec-i-koncentracje-przewodnik-2026\/\">w\u0142a\u015bciwo\u015bciach bacopa monnieri<\/a>. O tym, czy bacopa ma sens obok przepisanego leku, rozstrzyga psychiatra, bo \u017cadna z opisanych prac nie bada\u0142a \u0142\u0105czenia tej ro\u015bliny z farmakoterapi\u0105 ADHD.<\/p>\n<h2>Czy ginkgo biloba dzia\u0142a w ADHD?<\/h2>\n<p>Dowody m\u00f3wi\u0105, \u017ce nie. Salehi i wsp\u00f3\u0142pracownicy por\u00f3wnali ginkgo z metylofenidatem u 50 pacjent\u00f3w ambulatoryjnych z rozpoznaniem ADHD, w schemacie z randomizacj\u0105, podw\u00f3jnym za\u015blepieniem i grupami r\u00f3wnoleg\u0142ymi, przez sze\u015b\u0107 tygodni (Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2010).<\/p>\n<p>R\u00f3\u017cnica by\u0142a wyra\u017ana w obu skalach oceny. W skali wype\u0142nianej przez rodzic\u00f3w wynik poprawi\u0142 si\u0119 \u015brednio o 6,52 punktu w grupie ginkgo i o 15,92 punktu w grupie metylofenidatu. W skali nauczycielskiej rozjazd by\u0142 jeszcze wi\u0119kszy: 0,84 punktu wobec 14,04 punktu. Ginkgo wypad\u0142o \u0142agodniej pod wzgl\u0119dem dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych, bo spadek apetytu, b\u00f3l g\u0142owy i bezsenno\u015b\u0107 zg\u0142aszano cz\u0119\u015bciej po metylofenidacie, ale skuteczno\u015b\u0107 by\u0142a niepor\u00f3wnywalna.<\/p>\n<p>Wniosek autor\u00f3w brzmi wprost: podawanie ginkgo by\u0142o mniej skuteczne ni\u017c metylofenidat w leczeniu ADHD. Niezale\u017cnie od tego przegl\u0105d szesnastu bada\u0144 nad preparatami ro\u015blinnymi zakwalifikowa\u0142 ginkgo, obok dziurawca, jako substancj\u0119 nieskuteczn\u0105 w tym wskazaniu (Sarris, Complementary Therapies in Medicine, 2011). Dwa \u017ar\u00f3d\u0142a, ta sama konkluzja. Przed do\u0142o\u017ceniem ginkgo do przyjmowanych lek\u00f3w zapytaj lekarza, tak samo jak przed ka\u017cdym innym preparatem. Je\u015bli szukasz przegl\u0105du samych ro\u015blin bez kontekstu klinicznego, zebrali\u015bmy je we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/ziola-na-koncentracje-i-skupienie-ginkgo-gotu-kola-werbena-co-wybrac-i-jak-stosowac\/\">zio\u0142ach na koncentracj\u0119 i skupienie<\/a>.<\/p>\n<h2>Co jeszcze wykaza\u0142 niezale\u017cny przegl\u0105d preparat\u00f3w ro\u015blinnych?<\/h2>\n<p>Wykaza\u0142, \u017ce wynik zale\u017cy od substancji, a nie od tego, czy preparat jest naturalny. Sarris i wsp\u00f3\u0142pracownicy przeszukali cztery bazy naukowe, PubMed, PsycINFO, Cochrane Library oraz CINAHL, do 26 maja 2011 roku, szukaj\u0105c wy\u0142\u0105cznie bada\u0144 z randomizacj\u0105 i grup\u0105 kontroln\u0105. Kryteria w\u0142\u0105czenia spe\u0142ni\u0142o szesna\u015bcie prac, kt\u00f3re nast\u0119pnie ocenili osobn\u0105 skal\u0105 jako\u015bci (Complementary Therapies in Medicine, 2011).<\/p>\n<p>Zestawienie poni\u017cej pokazuje, jak autorzy podzielili badane substancje. To rzadki przypadek przegl\u0105du, kt\u00f3ry nie ko\u0144czy si\u0119 zdaniem o potrzebie dalszych bada\u0144, tylko wskazuje palcem konkretne preparaty po obu stronach linii.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;margin:1.5rem 0;\">\n<table style=\"min-width:560px;width:100%;border-collapse:collapse;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Ocena przegl\u0105du<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Substancje<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Przewa\u017caj\u0105ce poparcie dowodowe<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">cynk, \u017celazo, kora sosny nadmorskiej, chi\u0144ska mieszanka zio\u0142owa Ningdong<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Dowody mieszane, w wi\u0119kszo\u015bci nierozstrzygaj\u0105ce<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">kwasy omega-3, l-acetylokarnityna<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Uznane za nieskuteczne w ADHD<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">ginkgo biloba, dziurawiec zwyczajny<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Obiecuj\u0105ce kierunki dalszych bada\u0144<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">bacopa monnieri, pieprz metystynowy<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>Dwie rzeczy w tej tabeli zas\u0142uguj\u0105 na uwag\u0119. Po pierwsze, omega-3 trafi\u0142y u Sarrisa do rubryki nierozstrzygaj\u0105cej, cho\u0107 metaanaliza Blocha z tego samego roku wykaza\u0142a efekt istotny statystycznie. Rozbie\u017cno\u015b\u0107 bierze si\u0119 z innego zestawu w\u0142\u0105czonych bada\u0144 i z innego progu oceny, i sama w sobie m\u00f3wi, jak delikatny jest ten wynik. Po drugie, ostatni wiersz opisuje nadzieje, a nie ustalenia. Producent, kt\u00f3ry cytuje ten przegl\u0105d na opakowaniu preparatu z bacopa, przenosi zdanie z rubryki &#8222;warto zbada\u0107&#8221; do rubryki &#8222;udowodnione&#8221;.<\/p>\n<h2>Czy rhodiola i sopl\u00f3wka je\u017cowata maj\u0105 dowody w ADHD?<\/h2>\n<p>W ADHD nie maj\u0105 \u017cadnych. Obie ro\u015bliny bywaj\u0105 sprzedawane jako wsparcie skupienia, a badania, na kt\u00f3re powo\u0142uje si\u0119 marketing, dotycz\u0105 zupe\u0142nie innych populacji i innych punkt\u00f3w ko\u0144cowych. Warto to rozdzieli\u0107, zanim wyda si\u0119 na nie pieni\u0105dze przeznaczone na diagnostyk\u0119.<\/p>\n<p>Przegl\u0105d systematyczny Hunga i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w obj\u0105\u0142 jedena\u015bcie bada\u0144 z randomizacj\u0105 i placebo nad monopreparatami r\u00f3\u017ce\u0144ca g\u00f3rskiego. Sze\u015b\u0107 dotyczy\u0142o wydolno\u015bci fizycznej, cztery sprawno\u015bci umys\u0142owej, a dwa pacjent\u00f3w z rozpoznaniem zaburzenia psychicznego (Phytomedicine, 2011). Autorzy dopuszczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystnego wp\u0142ywu, ale zaznaczaj\u0105 brak niezale\u017cnych powt\u00f3rze\u0144 poszczeg\u00f3lnych bada\u0144. \u017badne z nich nie dotyczy\u0142o ADHD.<\/p>\n<p>Sopl\u00f3wka je\u017cowata ma jedno cz\u0119sto cytowane badanie kliniczne. Mori i wsp\u00f3\u0142pracownicy podawali j\u0105 przez szesna\u015bcie tygodni trzydziestu Japo\u0144czykom w wieku od 50 do 80 lat z rozpoznaniem \u0142agodnych zaburze\u0144 poznawczych, w schemacie z podw\u00f3jnym za\u015blepieniem i placebo, oceniaj\u0105c wynik skal\u0105 opart\u0105 na Hasegawa Dementia Scale (Phytotherapy Research, 2009). W \u00f3smym, dwunastym i szesnastym tygodniu grupa aktywna wypad\u0142a istotnie lepiej od placebo. Cztery tygodnie po odstawieniu wyniki istotnie spad\u0142y. To dane o osobach starszych z zaburzeniami poznawczymi, nie o dziecku ani doros\u0142ym z ADHD, a efekt zale\u017ca\u0142 od dalszego przyjmowania preparatu.<\/p>\n<h2>Czy CBD pomaga na ADHD?<\/h2>\n<p>Nie ma dowod\u00f3w, \u017ceby pomaga\u0142o. Jedyne badanie z randomizacj\u0105, na kt\u00f3re warto si\u0119 powo\u0142a\u0107, to pilota\u017cowy projekt EMA-C: 30 doros\u0142ych z ADHD otrzyma\u0142o preparat kannabinoidowy albo placebo, a pierwszorz\u0119dowym punktem ko\u0144cowym by\u0142a sprawno\u015b\u0107 poznawcza i poziom aktywno\u015bci mierzone testem QbTest (Cooper, European Neuropsychopharmacology, 2017).<\/p>\n<p>W analizie zgodnej z zamiarem leczenia r\u00f3\u017cnicy nie stwierdzono. W\u015br\u00f3d punkt\u00f3w drugorz\u0119dowych pojawi\u0142a si\u0119 nominalna poprawa nadruchliwo\u015bci z impulsywno\u015bci\u0105 oraz jednej miary hamowania poznawczego, a tak\u017ce trend w kierunku poprawy nieuwagi i chwiejno\u015bci emocjonalnej. Po korekcie na wielokrotne testowanie \u017caden z tych wynik\u00f3w nie pozosta\u0142 istotny. W grupie aktywnej odnotowano jedno ci\u0119\u017ckie zdarzenie niepo\u017c\u0105dane w postaci skurcz\u00f3w mi\u0119\u015bniowych oraz trzy zdarzenia \u0142agodne. Autorzy nazwali wynik wst\u0119pnym i niedefinitywnym.<\/p>\n<p>Do tego dochodzi ocena bezpiecze\u0144stwa samego kannabidiolu. Panel EFSA do spraw \u017cywienia, nowej \u017cywno\u015bci i alergen\u00f3w pokarmowych stwierdzi\u0142 w aktualizacji stanowiska, \u017ce bezpiecze\u0144stwa CBD nie da si\u0119 ustali\u0107 u os\u00f3b poni\u017cej 25 roku \u017cycia, u kobiet w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105cych oraz u os\u00f3b przyjmuj\u0105cych jednocze\u015bnie leki. Pacjent z ADHD leczony farmakologicznie nale\u017cy do ostatniej z tych grup, a nastolatek do dw\u00f3ch naraz. Je\u017celi problemem jest sen, sensowniej zacz\u0105\u0107 od higieny snu; zebrali\u015bmy sprawdzone podej\u015bcia we wpisie o <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/bezsennosc-naturalne-sposoby-na-sen-bez-tabletek-2026\/\">naturalnych sposobach na bezsenno\u015b\u0107<\/a>.<\/p>\n<h2>Kt\u00f3re mity o diecie w ADHD warto odrzuci\u0107?<\/h2>\n<p>Dwa najtrwalsze mity zosta\u0142y sprawdzone w du\u017cych badaniach i oba si\u0119 nie potwierdzi\u0142y. Pierwszy m\u00f3wi, \u017ce cukier nasila objawy. Drugi, \u017ce dieta eliminacyjna dobrana na podstawie testu z krwi leczy ADHD. Rozstrzygni\u0119cia s\u0105 dost\u0119pne od lat, tylko rzadko trafiaj\u0105 do poradnik\u00f3w.<\/p>\n<p>Wolraich i wsp\u00f3\u0142pracownicy przeprowadzili metaanaliz\u0119 szesnastu raport\u00f3w, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na 23 badania z kontrol\u0105 placebo w postaci sztucznego s\u0142odzika i z za\u015blepieniem dzieci, rodzic\u00f3w oraz personelu (JAMA, 1995). Dla wszystkich czternastu ocenianych wymiar\u00f3w przedzia\u0142 ufno\u015bci obejmowa\u0142 zero. Wniosek autor\u00f3w brzmi, \u017ce cukier nie wp\u0142ywa na zachowanie ani na sprawno\u015b\u0107 poznawcz\u0105 dzieci, a silne przekonanie rodzic\u00f3w bierze si\u0119 z oczekiwania i skojarzenia sytuacyjnego.<\/p>\n<p>Badanie INCA sprawdzi\u0142o diet\u0119 eliminacyjn\u0105 u 100 dzieci w wieku od 4 do 8 lat (Pelsser, The Lancet, 2011). Po pi\u0119ciu tygodniach \u015bcis\u0142ej diety r\u00f3\u017cnica wobec grupy kontrolnej w skali ADHD Rating Scale wynios\u0142a 23,7 punktu. W drugiej fazie osobom, kt\u00f3re odpowiedzia\u0142y na diet\u0119, dok\u0142adano pokarmy o wysokim albo niskim poziomie przeciwcia\u0142 IgG. Nawr\u00f3t objaw\u00f3w wyst\u0105pi\u0142 u 19 z 30 dzieci, czyli u 63%, i by\u0142 niezale\u017cny od poziomu IgG we krwi. Autorzy napisali wprost, \u017ce uk\u0142adania diet na podstawie test\u00f3w IgG nale\u017cy odradza\u0107. \u015acis\u0142a dieta pod nadzorem mo\u017ce wi\u0119c pokaza\u0107, czy pokarm ma znaczenie, ale komercyjny test na nietolerancje tego nie rozstrzyga.<\/p>\n<h2>Jak czyta\u0107 wyniki bada\u0144 nad suplementami?<\/h2>\n<p>Wystarczy pi\u0119\u0107 poj\u0119\u0107, \u017ceby samodzielnie oceni\u0107, czy zdanie na etykiecie ma pokrycie. Wszystkie pojawi\u0142y si\u0119 w badaniach opisanych wy\u017cej, wi\u0119c nie s\u0105 teori\u0105 oderwan\u0105 od praktyki. Warto je zna\u0107, zanim wyda si\u0119 pieni\u0105dze na preparat sprzedawany rodzicowi dziecka z rozpoznaniem.<\/p>\n<p>Randomizacja oznacza losowy przydzia\u0142 uczestnik\u00f3w do grup, dzi\u0119ki czemu obie grupy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 tylko badan\u0105 substancj\u0105. Za\u015blepienie oznacza, \u017ce ani uczestnik, ani oceniaj\u0105cy nie wiedz\u0105, kto dosta\u0142 preparat, a kto placebo. Bez tych dw\u00f3ch rzeczy poprawa mo\u017ce wynika\u0107 z samego oczekiwania, co pokaza\u0142a metaanaliza o cukrze, gdzie przekonanie rodzic\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 silniejsze od zmierzonego efektu (Wolraich, JAMA, 1995).<\/p>\n<p>Trzecie poj\u0119cie to podzia\u0142 na punkt pierwszorz\u0119dowy i drugorz\u0119dowy. Punkt pierwszorz\u0119dowy autorzy deklaruj\u0105 przed rozpocz\u0119ciem badania i to on rozstrzyga o wyniku. W badaniu kannabinoid\u00f3w w ADHD punkt pierwszorz\u0119dowy nie osi\u0105gn\u0105\u0142 istotno\u015bci, a poprawy widoczne w\u015br\u00f3d punkt\u00f3w drugorz\u0119dowych znikn\u0119\u0142y po korekcie na wielokrotne testowanie, czyli po uwzgl\u0119dnieniu, \u017ce im wi\u0119cej rzeczy si\u0119 mierzy, tym \u0142atwiej o przypadkowy wynik dodatni (Cooper, European Neuropsychopharmacology, 2017). Czwarte poj\u0119cie to przedzia\u0142 ufno\u015bci. Je\u015bli obejmuje zero, wynik jest zgodny z brakiem efektu, i w\u0142a\u015bnie tak wypad\u0142o wszystkich czterna\u015bcie wymiar\u00f3w w badaniu o cukrze. Pi\u0105te to standaryzowana r\u00f3\u017cnica \u015brednich, kt\u00f3ra pozwala por\u00f3wnywa\u0107 badania u\u017cywaj\u0105ce r\u00f3\u017cnych skal; im wi\u0119ksza co do warto\u015bci bezwzgl\u0119dnej, tym silniejszy efekt. Sprawdzenie tych pi\u0119ciu rzeczy zajmuje kilka minut i oszcz\u0119dza znacznie wi\u0119cej.<\/p>\n<h2>Ile czasu trwa\u0142y badania, na kt\u00f3re powo\u0142uje si\u0119 rynek?<\/h2>\n<p>Od sze\u015bciu tygodni do trzech miesi\u0119cy, a w dw\u00f3ch przypadkach autorzy sprawdzili, co dzieje si\u0119 po odstawieniu preparatu. Zestawienie poni\u017cej porz\u0105dkuje skal\u0119 i d\u0142ugo\u015b\u0107 bada\u0144 opisanych w tym artykule, \u017ceby \u0142atwiej by\u0142o oceni\u0107, ile wa\u017cy pojedyncze zdanie na etykiecie.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;margin:1.5rem 0;\">\n<table style=\"min-width:640px;width:100%;border-collapse:collapse;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Substancja<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Badanie<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Uczestnicy<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Czas<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:8px;border-bottom:2px solid #ddd;\">Czy dotyczy\u0142o ADHD<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Omega-3<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Bloch i Qawasmi, 2011<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">699 dzieci, 10 bada\u0144<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">metaanaliza<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Magnez z B6<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Mousain-Bosc, 2006<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">40 dzieci<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">co najmniej 8 tygodni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">\u017belazo<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Konofal, 2008<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">23 dzieci<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">12 tygodni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Cynk<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Bilici, 2004<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">400 pacjent\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">12 tygodni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak, bez poprawy uwagi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Bacopa monnieri<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Stough, 2008<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">62 zdrowe osoby<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">90 dni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">nie<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Ginkgo biloba<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Salehi, 2010<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">50 dzieci<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">6 tygodni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak, s\u0142abiej od leku<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Ashwagandha<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">brak badania w ADHD<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">nie dotyczy<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">nie dotyczy<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">nie, badano wy\u0142\u0105cznie stres i l\u0119k poza ADHD<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Sopl\u00f3wka je\u017cowata<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Mori, 2009<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">30 os\u00f3b 50-80 lat<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">16 tygodni<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">nie<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Kannabinoidy<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">Cooper, 2017<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">30 doros\u0142ych<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">pilota\u017c<\/td>\n<td style=\"padding:8px;border-bottom:1px solid #eee;\">tak, bez wyniku<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>Dwie kolumny warto czyta\u0107 razem. Tam, gdzie w ostatniej kolumnie stoi odpowied\u017a przecz\u0105ca, obietnica producenta opiera si\u0119 na przeniesieniu wyniku z innej grupy pacjent\u00f3w. To nie znaczy, \u017ce ro\u015blina nie dzia\u0142a na nic. Znaczy tylko, \u017ce o ADHD ta praca nie m\u00f3wi nic.<\/p>\n<h2>Jak rozmawia\u0107 z psychiatr\u0105 o suplementach?<\/h2>\n<p>Najpro\u015bciej zacz\u0105\u0107 od listy. Zapisz wszystko, co przyjmujesz razem z nazwami handlowymi, do\u0142\u0105cz wyniki bada\u0144 krwi, je\u015bli je masz, i zapytaj wprost o interakcje. Lekarz nie ocenia takich pyta\u0144, natomiast potrzebuje pe\u0142nego obrazu, \u017ceby bezpiecznie prowadzi\u0107 leczenie.<\/p>\n<p>Trzy pytania warto zada\u0107 zawsze. Czy kt\u00f3ry\u015b z przyjmowanych preparat\u00f3w mo\u017ce wchodzi\u0107 w reakcj\u0119 z lekiem, kt\u00f3ry mam przepisany? Jakie objawy oznaczaj\u0105, \u017ce powinienem natychmiast si\u0119 zg\u0142osi\u0107? Jakie badania kontrolne maj\u0105 sens w mojej sytuacji? Odpowiedzi na te trzy pytania rozstrzygaj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c dowolne zestawienie z internetu, bo uwzgl\u0119dniaj\u0105 chorob\u0119 wsp\u00f3\u0142istniej\u0105c\u0105 i konkretny preparat.<\/p>\n<p>Czego nie robi\u0107 samodzielnie? Nie odstawiaj leku przepisanego przez psychiatr\u0119 i nie zmieniaj jego dawki, nawet gdy suplement wydaje si\u0119 dzia\u0142a\u0107. Nie dok\u0142adaj kilku nowych preparat\u00f3w naraz, bo wtedy \u017cadnej reakcji nie da si\u0119 przypisa\u0107 do przyczyny. Nie kupuj preparat\u00f3w z niejasnego \u017ar\u00f3d\u0142a, bo dla suplementu nikt nie prowadzi nadzoru por\u00f3wnywalnego z tym nad lekiem. Bezpieczne pozostaj\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nikt nie kwestionuje: regularny sen, ruch, posi\u0142ki o sta\u0142ych porach i praca terapeutyczna nad organizacj\u0105 dnia. One nie zast\u0105pi\u0105 leczenia, ale poprawiaj\u0105 warunki, w kt\u00f3rych leczenie dzia\u0142a.<\/p>\n<p>Warto te\u017c przygotowa\u0107 si\u0119 na odpowied\u017a, kt\u00f3rej si\u0119 nie spodziewasz. Lekarz mo\u017ce uzna\u0107, \u017ce dany preparat w twojej sytuacji nie ma sensu, i poda\u0107 pow\u00f3d, kt\u00f3rego w internecie nie znajdziesz, na przyk\u0142ad interakcj\u0119 z lekiem albo chorob\u0119 wsp\u00f3\u0142istniej\u0105c\u0105 wykluczaj\u0105c\u0105 dan\u0105 substancj\u0119. To nie jest odmowa rozmowy, tylko jej wynik. Je\u017celi natomiast specjalista odmawia rozmowy o suplementach w og\u00f3le albo, przeciwnie, proponuje wy\u0142\u0105cznie preparaty bez rozwa\u017cenia leczenia, warto zasi\u0119gn\u0105\u0107 drugiej opinii. Podej\u015bcie \u0142\u0105cz\u0105ce farmakoterapi\u0119, prac\u0119 terapeutyczn\u0105 i korekt\u0119 potwierdzonych niedobor\u00f3w jest dzi\u015b standardem, a nie ekstrawagancj\u0105.<\/p>\n<h2>Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/h2>\n<h3>Czy suplementy mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 leki na ADHD?<\/h3>\n<p>Nie. Sieciowa metaanaliza 133 bada\u0144 z podw\u00f3jnie za\u015blepion\u0105 randomizacj\u0105 wskaza\u0142a metylofenidat jako lek pierwszego wyboru u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a amfetaminy u doros\u0142ych (Cortese, The Lancet Psychiatry, 2018). \u017baden suplement nie ma podstawy dowodowej tej klasy, bo \u017caden nie przeszed\u0142 bada\u0144 o takiej skali. Decyzj\u0119 o leczeniu i o jego ewentualnym uzupe\u0142nieniu podejmuje psychiatra prowadz\u0105cy.<\/p>\n<h3>Kt\u00f3ry suplement ma najmocniejsze dowody w ADHD?<\/h3>\n<p>Kwasy omega-3. Metaanaliza dziesi\u0119ciu bada\u0144 z randomizacj\u0105, obejmuj\u0105ca 699 dzieci, wykaza\u0142a efekt ma\u0142y, ale istotny statystycznie, a skuteczno\u015b\u0107 preparatu korelowa\u0142a z zawarto\u015bci\u0105 kwasu eikozapentaenowego (Bloch i Qawasmi, Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2011). Autorzy nazwali ten efekt skromnym wobec farmakoterapii i widzieli dla niego rol\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105.<\/p>\n<h3>Czy cynk poprawia koncentracj\u0119 przy ADHD?<\/h3>\n<p>Badanie na 400 pacjentach nie wykaza\u0142o poprawy deficytu uwagi po siarczanie cynku, mimo \u017ce nadruchliwo\u015b\u0107, impulsywno\u015b\u0107 i zaburzenia relacji uleg\u0142y poprawie (Bilici, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2004). Pe\u0142n\u0105 odpowied\u017a terapeutyczn\u0105 odnotowano u 28,7% os\u00f3b w grupie cynku wobec 20% na placebo, czyli r\u00f3\u017cnica istnieje, lecz jest niewielka.<\/p>\n<h3>Czy ginkgo biloba dzia\u0142a na objawy ADHD?<\/h3>\n<p>Nie w stopniu por\u00f3wnywalnym z leczeniem. W badaniu z randomizacj\u0105 na 50 dzieciach ginkgo wypad\u0142o wyra\u017anie s\u0142abiej od metylofenidatu w skali rodzicielskiej i w nauczycielskiej (Salehi, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 2010). Niezale\u017cny przegl\u0105d szesnastu bada\u0144 uzna\u0142 ginkgo za nieskuteczne w tym wskazaniu (Sarris, Complementary Therapies in Medicine, 2011).<\/p>\n<h3>Czy CBD pomaga na ADHD?<\/h3>\n<p>Nie ma na to dowod\u00f3w. Pilota\u017cowe badanie z randomizacj\u0105 na 30 doros\u0142ych nie osi\u0105gn\u0119\u0142o istotno\u015bci w pierwszorz\u0119dowym punkcie ko\u0144cowym, a poprawy w\u015br\u00f3d punkt\u00f3w drugorz\u0119dowych nie przetrwa\u0142y korekty na wielokrotne testowanie (Cooper, European Neuropsychopharmacology, 2017). W grupie aktywnej odnotowano jedno ci\u0119\u017ckie zdarzenie niepo\u017c\u0105dane w postaci skurcz\u00f3w mi\u0119\u015bniowych.<\/p>\n<h3>Czy cukier nasila objawy ADHD?<\/h3>\n<p>Nie. Metaanaliza szesnastu raport\u00f3w obejmuj\u0105cych 23 badania wykaza\u0142a, \u017ce cukier nie wp\u0142ywa na zachowanie ani na funkcje poznawcze dzieci, a przedzia\u0142y ufno\u015bci dla wszystkich czternastu mierzonych wymiar\u00f3w obejmowa\u0142y zero (Wolraich, JAMA, 1995). Autorzy t\u0142umacz\u0105 przekonanie rodzic\u00f3w oczekiwaniem i skojarzeniem z sytuacjami, w kt\u00f3rych s\u0142odycze si\u0119 pojawiaj\u0105.<\/p>\n<h3>Czy warto zbada\u0107 poziom \u017celaza u dziecka z ADHD?<\/h3>\n<p>Tak, o ile zleci to lekarz. W badaniu por\u00f3wnawczym ferrytyna poni\u017cej 30 ng\/ml wyst\u0105pi\u0142a u 84% dzieci z ADHD wobec 18% os\u00f3b z grupy kontrolnej, a \u015brednie st\u0119\u017cenia wynios\u0142y odpowiednio 23 i 44 ng\/ml (Konofal, Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 2004). Uzupe\u0142nianie bez potwierdzonego niedoboru nie ma uzasadnienia i bywa szkodliwe.<\/p>\n<h3>Po jakim czasie wida\u0107 efekt naturalnego wsparcia?<\/h3>\n<p>Badania trwa\u0142y od sze\u015bciu tygodni do kilku miesi\u0119cy, a w dw\u00f3ch przypadkach poprawa znika\u0142a po odstawieniu preparatu (Mousain-Bosc, Magnesium Research, 2006; Mori, Phytotherapy Research, 2009). To odwrotno\u015b\u0107 lek\u00f3w stymuluj\u0105cych, kt\u00f3rych dzia\u0142anie ocenia si\u0119 w godzinach. Czasu obserwacji nie skracaj i nie wyci\u0105gaj wniosk\u00f3w po tygodniu.<\/p>\n<h2>Podsumowanie<\/h2>\n<p>Po przej\u015bciu przez abstrakty obraz jest sp\u00f3jny i mniej efektowny ni\u017c w reklamach. Najmocniejsze dane spo\u015br\u00f3d suplement\u00f3w maj\u0105 kwasy omega-3, cho\u0107 autorzy metaanalizy sami nazwali ich efekt skromnym wobec farmakoterapii. Sensowne jest uzupe\u0142nianie potwierdzonych niedobor\u00f3w \u017celaza i magnezu, ale dopiero po badaniu krwi zleconym przez lekarza, a nie zapobiegawczo.<\/p>\n<p>Po drugiej stronie stoj\u0105 substancje, kt\u00f3rych obietnice nie wytrzyma\u0142y weryfikacji. Cynk poprawia\u0142 nadruchliwo\u015b\u0107, lecz nie deficyt uwagi. Ginkgo wypad\u0142o s\u0142abiej od leku w bezpo\u015brednim por\u00f3wnaniu i zosta\u0142o uznane za nieskuteczne w niezale\u017cnym przegl\u0105dzie. Bacopa monnieri, r\u00f3\u017ceniec g\u00f3rski i sopl\u00f3wka je\u017cowata nie maj\u0105 ani jednego badania w ADHD. CBD nie osi\u0105gn\u0119\u0142o istotno\u015bci w jedynym pilota\u017cu z randomizacj\u0105.<\/p>\n<p>Praktyczny wniosek jest jeden. Diagnoza i leczenie nale\u017c\u0105 do psychiatry, a rola suplement\u00f3w zaczyna si\u0119 dopiero tam, gdzie lekarz widzi dla nich miejsce, i ko\u0144czy tam, gdzie zaczyna si\u0119 obietnica zast\u0105pienia terapii. \u017baden preparat opisany w tym tek\u015bcie nie przeszed\u0142 bada\u0144, kt\u00f3re uprawnia\u0142yby do takiej obietnicy.<\/p>\n<h2>\u0179r\u00f3d\u0142a: ADHD, leczenie i mikrosk\u0142adniki<\/h2>\n<ul>\n<li>Polanczyk G i wsp. The worldwide prevalence of ADHD: a systematic review and metaregression analysis. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/17541055\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">The American Journal of Psychiatry<\/a>, 2007.<\/li>\n<li>Polanczyk GV i wsp. ADHD prevalence estimates across three decades: an updated systematic review and meta-regression analysis. <a href=\"https:\/\/europepmc.org\/article\/PMC\/PMC4817588\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">International Journal of Epidemiology<\/a>, 2014.<\/li>\n<li>Cortese S i wsp. Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/30097390\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">The Lancet Psychiatry<\/a>, 2018.<\/li>\n<li>Hoogman M i wsp. Subcortical brain volume differences in participants with attention deficit hyperactivity disorder. <a href=\"https:\/\/europepmc.org\/article\/PMC\/PMC5933934\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">The Lancet Psychiatry<\/a>, 2017.<\/li>\n<li>Bloch MH, Qawasmi A. Omega-3 fatty acid supplementation for the treatment of children with ADHD symptomatology. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21961774\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry<\/a>, 2011.<\/li>\n<li>Kozielec T, Starobrat-Hermelin B. Assessment of magnesium levels in children with attention deficit hyperactivity disorder. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/9368235\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Magnesium Research<\/a>, 1997.<\/li>\n<li>Mousain-Bosc M i wsp. Improvement of neurobehavioral disorders in children supplemented with magnesium-vitamin B6. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/16846100\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Magnesium Research<\/a>, 2006.<\/li>\n<li>Konofal E i wsp. Iron deficiency in children with attention-deficit\/hyperactivity disorder. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15583094\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine<\/a>, 2004.<\/li>\n<li>Konofal E i wsp. Effects of iron supplementation on attention deficit hyperactivity disorder in children. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/18054688\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Pediatric Neurology<\/a>, 2008.<\/li>\n<li>Bilici M i wsp. Double-blind, placebo-controlled study of zinc sulfate in the treatment of attention deficit hyperactivity disorder. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/14687872\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry<\/a>, 2004.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>\u0179r\u00f3d\u0142a: ro\u015bliny, kannabinoidy i dieta<\/h2>\n<ul>\n<li>Stough C i wsp. Examining the nootropic effects of a special extract of Bacopa monniera on human cognitive functioning. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/18683852\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Phytotherapy Research<\/a>, 2008.<\/li>\n<li>Salehi B i wsp. Ginkgo biloba for attention-deficit\/hyperactivity disorder in children and adolescents. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/19815048\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry<\/a>, 2010.<\/li>\n<li>Sarris J i wsp. Complementary medicines (herbal and nutritional products) in the treatment of Attention Deficit Hyperactivity Disorder. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21827936\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Complementary Therapies in Medicine<\/a>, 2011.<\/li>\n<li>Hung SK, Perry R, Ernst E. The effectiveness and efficacy of Rhodiola rosea L.: a systematic review of randomized clinical trials. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21036578\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Phytomedicine<\/a>, 2011.<\/li>\n<li>Mori K i wsp. Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/18844328\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">Phytotherapy Research<\/a>, 2009.<\/li>\n<li>Cooper RE i wsp. Cannabinoids in attention-deficit\/hyperactivity disorder: a randomised-controlled trial. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/28576350\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">European Neuropsychopharmacology<\/a>, 2017.<\/li>\n<li>Wolraich ML, Wilson DB, White JW. The effect of sugar on behavior or cognition in children: a meta-analysis. <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/7474248\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">JAMA<\/a>, 1995.<\/li>\n<li>Pelsser LM i wsp. Effects of a restricted elimination diet on the behaviour of children with attention-deficit hyperactivity disorder (INCA study). <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/21296237\/\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">The Lancet<\/a>, 2011.<\/li>\n<li>EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens. Update of the statement on safety of cannabidiol as a novel food. <a href=\"https:\/\/europepmc.org\/article\/PMC\/PMC12884199\" rel=\"noopener nofollow\" target=\"_blank\">EFSA Journal<\/a>, 2026.<\/li>\n<\/ul>\n<p><em>Artyku\u0142 ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed rozpocz\u0119ciem stosowania konopi lub CBD w celach terapeutycznych skonsultuj si\u0119 z lekarzem, zw\u0142aszcza je\u015bli przyjmujesz inne leki, jeste\u015b w ci\u0105\u017cy lub karmisz piersi\u0105.<\/em><\/p>\n<p>Autor: <a href=\"https:\/\/ubucha.pl\/author\/ubucha\/\">Micha\u0142 Waluk<\/a> \u00b7 Opublikowano: 2026-05-11 \u00b7 Aktualizacja: 2026-08-24<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Was sagen die Studien wirklich \u00fcber Omega-3, Magnesium, Eisen, Zink, Bacopa, Ginkgo und CBD bei ADHS? Wir pr\u00fcfen, welche Beweise stark sind und welche durch Werbung aufgebauscht wurden.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":62968,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[369],"tags":[],"class_list":["post-62951","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-porady-praktyczne"],"blocksy_meta":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62951","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62951"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62951\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78460,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62951\/revisions\/78460"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62968"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62951"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62951"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ubucha.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62951"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}